II SA/Rz 438/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 23 grudnia 2024 r. nr SKO.4170/86/2024 w przedmiocie nakazania przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej – skargę oddala – Przedmiotem skargi G. Z. (dalej: Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: SKO, Kolegium lub Organ odwoławczy) z 23 grudnia 2024 r. nr SKO.4170/86/2024 o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza [...] (dalej: Organ I instancji lub Burmistrz) z 26 sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie nakazania Skarżącej - jako właścicielce nieruchomości położonej w miejscowości [...], ul. [...], działka o nr ew. [...] - wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu ww. nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Jako podstawę prawną decyzji Organ I instancji wskazał art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: K.p.a.) oraz art. 5 ust. 7 w związku z art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 399 ze zm. – dalej: u.c.p.g.) Uznając zarzuty odwołania wniesionego przez Skarżącą za pozbawione zasadności, organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., właściciele nieruchomości mają obowiązek zapewnić utrzymanie czystości i porządku m.in. przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Wyjątek od tej zasady stanowi wyłącznie sytuacja, w której nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. W przypadku niewykonania owego obowiązku, organ jest zobowiązany na mocy przepisu art. 5 ust. 7 u.c.p.g., do wydania decyzji nakazującej wykonanie obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. W ocenie organu przesłanką zobowiązania właściciela nieruchomości do przyłączenia się do sieci kanalizacyjnej jest nie tylko fakt istnienia tej sieci, lecz także realna i techniczna możliwość wykonania przyłącza do granicy nieruchomości, zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2020 r. poz. 2028, dalej: u.z.z.w.). W niniejszej sprawie Organ I instancji, przed wydaniem decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, przeprowadził postępowanie dowodowe, w ramach którego uzyskał m.in. od operatora sieci kanalizacji sanitarnej – [...] Sp. z o.o. – warunki techniczne przyłączenia. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, że: - sieć kanalizacyjna istnieje, - nieruchomość nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków, - przyłączenie nieruchomości jest technicznie możliwe, tj. nie występują przesłanki, które czyniłyby to przyłączenie nierealnym lub niewykonalnym. Organ odwoławczy nie uznał wskazywanych przez Skarżącą argumentów dotyczących trudności technicznych i ekonomicznych, związanych z lokalizacją nieruchomości, za argumenty mogące podważyć ustalenia i wniosku Organu I instancji, gdyż w świetle obowiązujących przepisów, ewentualne zwiększone koszty wykonania przyłącza nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia właściciela nieruchomości z obowiązku jej podłączenia do sieci kanalizacyjnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na ww. decyzję wniosła Skarżąca, zarzucając jej naruszenie: - art. 5 ust. 1 pkt. 2 u.c.p.g. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przyłączenie przedmiotowej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej jest technicznie i ekonomicznie uzasadnione, podczas gdy to właśnie techniczne przeszkody – istniejące po stronie nieruchomości Skarżącej - uniemożliwiają przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej; - art. 5 ust. 1 pkt. 2 u.c.p.g. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że Organ I instancji dokonał ustaleń w zakresie technicznej możliwości wykonania przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, podczas gdy organ I instancji w zasadzie nie podjął żadnych czynności w tym zakresie i zignorował całkowicie opinię techniczną znajdującą się w aktach sprawy; - art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez działanie w sposób nie budzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, działanie naruszające zasadę obiektywizmu i bezstronnego działania organów oraz poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem: a) Organ I instancji w ostatnim czasie nadużywa swojego prawa podmiotowego względem Skarżącej i podejmuje zintensyfikowane działania względem niej, wykorzystując swoją pozycję jako organu administracji publicznej, b) nastąpiła korelacja czasowa w zainicjowaniu postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym w [...] i wszczęcia postępowania administracyjnego o wydanie decyzji nakazujące przyłączenie do sieci kanalizacyjnej, c) Organ I instancji, wbrew opinii technicznej przedłożonej do niniejszej sprawy uznał, że stan nieruchomości nie ma znaczenia dla przyłącza i jest technicznie możliwy, co przeczy zasadom logiki i potwierdza naruszenie przez organ zasad obiektywizmu i bezstronnego działania organu administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 22 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 438/25 WSA w Rzeszowie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej: P.p.s.a.) zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo. Obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej określony został w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., zgodnie z którym właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Z przepisu tego wynika, że obowiązek przyłączenia do sieci kanalizacyjnej ma charakter powszechny i obciąża właścicieli nieruchomości wówczas, gdy taka sieć istnieje. Zwolnienie z tego obowiązku jest możliwe jedynie wówczas, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 7 u.c.p.g. w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Sposób sformułowania art. 5 ust. 7 u.c.p.g. wskazuje, że decyzja ta nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza brak tzw. luzu decyzyjnego organów orzekających w tej kategorii spraw. Wystąpienie w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., a także brak przeciwwskazań do wydania nakazu związanego z wyposażeniem nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków – rozumianą jako brak technicznych przeszkód w wykonaniu przyłącza do granicy nieruchomości - oznacza, że na organie ciąży ustawowy obowiązek wydania nakazu przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Wydanie na podstawie art. 5 ust. 7 u.c.p.g. decyzji o nakazie wykonania omawianego obowiązku wymaga jedynie dokonania uprzednich ustaleń, co do istnienia przesłanek obligujących właściciela do przyłączenia nieruchomości do sieci, tj. istnienia takiej sieci, możliwości przyłączenia do niej nieruchomości, braku wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz braku zrealizowania przez właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia. Przesłanki te muszą zaistnieć kumulatywnie, a organ administracji publicznej winien ich zaistnienie zbadać i w razie wydania decyzji nakazującej wykonanie obowiązku, wykazać je w uzasadnieniu (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 20/21). Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że obowiązek przyłączenia się do istniejącej sieci kanalizacyjnej, ustanowiony w ustawie, ma charakter bezwzględny. Oznacza to, że w przypadku istnienia sieci nieruchomość powinna być do niej podłączona, chyba że jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 3 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2367/16, oraz z 30 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2276/14). Brak przydomowej oczyszczalni nakłada na organ obowiązek wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej pod rygorem egzekucji. Wyjątek ma miejsce tylko wtedy, gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje, a jej budowa jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, co obejmuje również brak możliwości przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci. Wówczas właściciel może wybrać między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy na nieczystości ciekłe a przydomową oczyszczalnią ścieków. Organ, wydając decyzję, musi ustalić: • kto jest właścicielem nieruchomości, ponieważ tylko właściciel może być adresatem decyzji; • czy istnieje wybudowana sieć kanalizacyjna, do której możliwe jest przyłączenie; • czy właściciel może być zwolniony z obowiązku, czyli czy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię; • czy właściciele wykonali ustawowy obowiązek. Podobne stanowisko zajął NSA w wyrokach z 22 sierpnia 2020 r. (sygn. akt II OSK 101/20) oraz z 9 grudnia 2021 r. (sygn. akt III OSK 4485/21), wskazując, że przesłanką zobowiązania do podłączenia się do sieci jest jej istnienie oraz realna, technicznie wykonalna możliwość przyłączenia nieruchomości. Obowiązek nałożony w drodze decyzji na mocy art. 5 ust. 7 u.c.p.g. dotyczy wyłącznie wykonania przyłącza do granicy nieruchomości i nie obejmuje rozbudowy ani przebudowy sieci kanalizacyjnej. Zakres prac właściciela wynika wprost z art. 15 ust. 2 u.z.z.w. Zatem obowiązek przyłączenia nieruchomości (art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g.) powstaje tylko, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki: istnieje wybudowana sieć kanalizacyjna oraz istnieje realna możliwość przyłączenia nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni. Z materiału dowodowego wynika, że nieruchomość Skarżącej, położona na działce nr ew. [...], znajduje się w zasięgu istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało brak przeciwwskazań technicznych i ekonomicznych do wykonania stosownego przyłącza do granic nieruchomości Skarżącej. W aktach sprawy znajduje się informacja, uzyskana od operatora sieci kanalizacji sanitarnej na terenie gminy [...] ([...] Sp. z o.o.), potwierdzająca możliwość technicznego przyłączenia nieruchomości Skarżącej – działki o nr ew. [...] do gminnej sieci kanalizacji sanitarnej. Odnosząc się zarzutów skargi stwierdzić należy, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Organy obu instancji, przeanalizowały zarówno dokumentację sprawy, jak i przełożoną przez Skarżącą prywatną opinię techniczną, z której wynika, że przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej jest utrudnione lub niemożliwe z uwagi na zły stan techniczny samego budynku. Należy jednak podkreślić, że organ administracyjny nie jest związany prywatnymi ekspertyzami stron, ale ma obowiązek dokonać oceny stanu faktycznego sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, z uwzględnieniem przesłanek wynikających z norm prawa materialnego. Ocena organu, w sposób zasadny opierała się zatem na stanowisku operatora sieci, który jako podmiot odpowiedzialny za eksploatację infrastruktury posiada wiedzę fachową i kompetencje do oceny możliwości technicznych przyłączenia. Zgodnie z ustaleniami organu, przyłączenie do sieci kanalizacji sanitarnej nie wymaga rozbudowy sieci, lecz jedynie wykonania przyłącza do budynku na długości około 60 metrów. W ocenie organu, taka inwestycja jest wykonalna zarówno technicznie, jak i ekonomicznie, a ewentualne trudności wskazane w prywatnej opinii Skarżącej nie stanowią przeszkody uniemożliwiającej jej realizację. Uwzględniono przy tym m.in. dostępność istniejącej infrastruktury, warunki terenu oraz szacunkowe koszty związane z wykonaniem przyłącza. Odnosząc się do zarzutów skargi w kwestii braku technicznej możliwości realizacji przyłącza z uwagi na zły stan techniczny samego budynku, stwierdzić należy, że powiadomione organy nadzoru budowlanego nie potwierdziły postulowanego przez Skarżącą bardzo złego stanu tej nieruchomości, a skoro jest ona zdatna do zamieszkania i zamieszkała, to obowiązek podłączenia jej do sieci kanalizacyjnej pozostaje aktualny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych warunki ekonomiczne związane z kosztami przyłączenia i ewentualne trudności wynikające z technicznych aspektów samego przyłączenia do budynku, nie mają wpływu na wykonanie nałożonego obowiązku (por. wyrok NSA z 3 października 2023r. II OSK 2367/16, z 30 maja 2016r. II OSK 2276/14). Odnosząc się do zrzucanego naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że organy zebrały kompletny materiał dowodowy i dokonały jego oceny zgodnie z art. 80 K.p.a. Twierdzenia Skarżącej o rzekomym "nadużywaniu prawa" przez organ czy "korelacji czasowej" innych postępowań z niniejszym, nie mają oparcia w aktach sprawy i nie mogą mieć znaczenia w kontekście kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że kontrola wykonania obowiązku przyłączenia nieruchomości do sieci jest kompetencją uprawnionych organów, których zadaniem jest wyegzekwowanie od obywateli realizacji ustawowych obowiązków. W sprawie nie doszło do naruszenia zasady obiektywizmu i bezstronności, a ustalenia faktyczne dokonano w sposób rzetelny i zgodny z przepisami. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach realizuje cele o charakterze publicznym, związane z ochroną środowiska, zdrowia mieszkańców oraz racjonalnym gospodarowaniem infrastrukturą komunalną. Obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., stanowi jeden z kluczowych instrumentów realizacji tych celów. Niedopuszczalne jest jego uchylenie się od wykonania tego obowiązku w sytuacji, gdy sieć istnieje, a przyłączenie jest możliwe, co wynika wprost z treści przepisów oraz utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. W niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki ustawowe obligujące organ do wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości Skarżącej do sieci kanalizacyjnej. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organy była zgodna z przepisami prawa procesowego, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.