II SA/Rz 441/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku E.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wymiany gruntów postanawia I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić skarżącą od kosztów sądowych każdorazowo ponad kwotę 100 zł, II. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy Sygn. II SA/Rz 441/18 U Z A S A D N I E N I E W sprawie ze skargi opisanej w sentencji postanowienia E.S. (dalej: Skarżąca), zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Argumentując wniosek podała, że oboje z mężem poważnie chorują, są pod stałą opieką wielu specjalistów i wymagają stałej rehabilitacji, co wiąże się z dużymi wydatkami. Korzystają odpłatnie z dojazdów do lekarzy (kwoty 400 zł, 500 zł, 300 zł, 200 zł, 30 zł). Skarżąca nadmieniła, że zmuszona była uiścić wpis od skargi w innej sprawie, co odbyło się kosztem wydatków na rehabilitację. Jest zadłużona na 3500 zł, ale nie spłaca długu, bo musiała dokonać opłat za gaz, prąd, podatek gruntowy, musi opłacić pracowników do uporządkowania ugorów i zagospodarować działkę poprzez zasadzenie ziemniaków. To ostatnie to wydatek 350 zł. Skarżąca wskazała, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy instytucji do tego utworzonych. Emerytury małżonków w wysokości 988,19 zł Skarżącej i 1407,80 zł jej męża są ich jedynym źródłem dochodów (Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem). Jako majątek wskazała dom "9x11m" o wartości 60.000 zł na działce 0,20 ha, nieruchomość rolną o pow. 0,62 ha nieużytkowaną rolniczo, 0,47 ha lasu (bez możliwości dojazdu) i 0.49 ha-działka pod zalesienie (bez dojazdu). Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: Badając wniosek o prawo pomocy w zakresie o jaki zwróciła się Skarżąca należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: P.p.s.a) przyznanie go osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, tj. nie ma żadnych środków finansowych ani tez obiektywnych możliwości na ich zdobycie. Zwolnienie z tego obowiązku powoduje uszczuplenie dochodów państwa, zatem jako odstępstwo od obowiązku ponoszenia kosztów może mieć miejsce tylko wówczas gdy zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest przez stronę obiektywnie niemożliwe, zaś ciężar dowodu na okoliczność ubóstwa spoczywa na wnioskodawcy, na co wyraźnie wskazuje użyte w przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże". Przyznawanie jednak takiego prawa, nie ma charakteru swobodnego uznania lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku, wyważając przy tym interes ogółu (Skarbu Państwa) i słuszny interes jednostki (obywatela). Oceniając cały materiał dowodowy, należy stwierdzić, że Skarżąca nie wykazała, że jest osobą na tyle ubogą, iż jej rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają jej całkowite wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, do których na dzień rozpoznania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skarżąca inicjując od wielu lat wiele postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie opiera swoją argumentację na niskich dochodach, koniecznych jej zdaniem wydatkach, w tym dotyczących ochrony zdrowia oraz związanych z polepszeniem warunków bytowych, tj. remontem domu. Wzywana szczegółowo wyjaśnia strukturę swoich wydatków i cel na jaki je przeznacza. Korzystając nie tylko z informacji wynikających ze złożonego obecnie wniosku, ale także z danych przedstawionych przez Skarżącą w innych sprawach z jej skarg. oznaczonych sygnaturą II SA/Rz 614/17 i II SA/Rz 598/17 uzupełnić należy, że Skarżąca ponosi także miesięcznie wydatki na: energię elektryczną – 40 zł, gaz – 50 zł, telefon – 100 zł, kanalizację – 60 zł, wywóz śmieci – 12 zł, ubezpieczenie domu – 12 zł, fryzjera – 35 zł, korzystanie z pomocy osób trzecich – 10 zł za godzinę pracy (rąbanie drewna, sprzątanie domu, w tym częste mycie okien w związku z remontami, koszenie trawy itp.), przedstawiała faktury związane z remontem domu. Skoro priorytetem dla Skarżącej jest spór na drodze administracyjnej, to nie może odbywać się on poprzez minimalizowanie kosztów tego postępowania w drodze wnioskowania o prawo pomocy każdorazowo przy wnoszeniu skargi. Skarżąca jak wynika z jej wyjaśnień jest w stanie pokryć koszty różnego rodzaju świadczonych na jej rzecz usług, również w czasie gdy, przewidywać mogła wydatki w związku z wniesieniem skargi. Nie wykazała, że podjęła starania i nie jest w stanie uzyskać w drodze pożyczki środki pieniężne z przeznaczeniem na opłaty sądowe. Co więcej jak zaznaczyła w treści rozpoznawanego wniosku, z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy uiściła należny w sprawie wpis od skargi w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności istnienia parkingu sygn. II SA/Rz 1185/17, Tym samym dyskwalifikuje to argumentację Skarżącej o jej wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Wątpliwości budzi także wskazywanie na konieczność wysokich opłat za dojazdy do specjalistów. W przypadku trudności z samodzielnym poruszaniem się istnieje przecież możliwość zlecenia w ramach ubezpieczenia zdrowotnego bezpłatnie specjalistycznego transportu medycznego. Zatem w takich okolicznościach nie sposób przychylić się w całości do wniosku Skarżącej. Dodać należy, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski, a sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 P.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak Skarżąca widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winna – zdaniem rozpoznającego wniosek – uczynić to z własnych bądź pozyskanych przez siebie środków pieniężnych. Analizując bowiem niniejszą sprawę pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy, uznano, że częściowe zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 100 zł jest odpowiednie do sytuacji Skarżącej. Skarżąca i jej mąż posiadają stałe, systematyczne dochody, byli w stanie zainicjować postępowanie przed sądem powszechnym, ponieść opłaty i uiścić zaliczkę na biegłego. Zatem częściowe partycypowanie w kosztach sądowych w postepowaniu przed sądem administracyjnym nie jest niemożliwe. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.