II SA/Rz 446/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] uchylająca decyzję Burmistrza (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] i jednocześnie odmawiająca S. K. (dalej: "skarżący") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J.K.. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r., poz. 2096 z późn. zm.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018r., poz. 2220 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że Burmistrz decyzją z dnia [...].01.2019r., nr [...]odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.K.. Jako powód odmowy wskazał fakt, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. K., nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od 20.11.2018r. Uchylając tą decyzję Kolegium wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. w sprawie K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał podkreślił, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa, tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. Powołując się na art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, organ II instancji wskazał, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stanowiło w ocenie organu II instancji naruszenie prawa materialnego i bezpośrednio wpłynęło na treść wydanej decyzji. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium stwierdziło niespełnienie innej koniecznej przesłanki, tj. wspólnego zamieszkiwania z osobą wymagającą opieki. Jak ustaliło S. K. nie mieszka z matką lecz w odległości ok. 4 kilometrów od jej miejsca zamieszkania, co oznacza niemożność sprawowania przez niego stałej opieki, w tym podjęcia przez odwołującego się natychmiastowej opieki nad niepełnosprawną matką w sytuacji gdyby taka konieczność wystąpi. W skardze na powyższą decyzje skarżący zarzucił: 1/ naruszenie prawa materialnego tj.: - art. 17ust 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o wiązanie wymogu stałego sprawowania opieki przez skarżącego z obowiązkiem wspólnego zamieszkiwania z matką, w sytuacji gdy ustawową przesłanką jest wyłącznie niepodejmowaniem lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. 2/ naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: -art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego w szczególności pominięcie okoliczności iż skarżący od 1 sierpnia 2018r. zameldowany jest na pobyt czasowy w domu swojej matki i od tej pory jego centrum życiowe znajduje się w domu położonym w miejscowości P. 3; -art. 86 w z w. z art. 136 K.p.a. poprzez nie uzupełnienie postępowania dowodowego w sposób rzetelny, a w konsekwencji nie ustalenie okoliczności mających istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie takich jak ustalenie czasowego miejsca pobytu Skarżącego oraz błędną interpretację zeznań S.K. w tym zakresie; -138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez błędne uchylenie decyzji organu I instancji oraz rozstrzygnięcie co do istoty poprzez ponowną odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy Skarżący wypełnia wszelkie przesłanki by przyznać mu świadczenie pielęgnacyjne. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów zawartych w uzasadnieniu niniejszej skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w spawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja narusza tak przepisy prawa materialnego – art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędne, bo przedwczesne, zastosowanie, jak i przepisy prawa procesowego regulujące wymogi, jakie należy realizować w procesie zbierania i oceny materiału dowodowego – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 138 1 pkt 2 K.p.a. Sąd podziela stanowisko SKO, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w razie rezygnacji z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd zgadza się również z dalej idącym wnioskiem, że przedmiotowa opieka na osobą niepełnosprawną musi cechować się tak znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Sąd nie zgadza się natomiast z tezą, że ustalenie wykonywania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza fakt odrębnego zamieszkiwania opiekuna, choćby odległość pomiędzy miejscem jego zamieszkania a miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki była nieznaczna. Formułowanie takiego wniosku a limine, bez oceny okoliczności charakteryzujących dany układ faktyczny Sąd uznaje za wadliwe. Powołany art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak też inne przepisy tej ustawy nie określają precyzyjnie sposobu sprawowania opieki, który uprawniałby do przyznania przewidzianego w nim świadczenia. Stanowi jednak, że musi ona mieć charakter stały lub długotrwały. Ustalając, czy ma ona taki właśnie charakter w konkretnym badanym przez organ przypadku, organ musi wyjaśnić wiele okoliczności, które o powyższym przesądzają. Winien zatem ustalić codzienne konsekwencje stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej tj. w zakresie np. możliwości samodzielnego poruszania się, przygotowania i spożywania posiłków i lekarstw, utrzymania higieny osobistej czy sprzątania mieszkania. Ustalenia powinny objąć też kwestie czasu poświęcanego osobie chorej na czynności opiekuńcze względem niej. W ocenie Sądu, stanowisko Kolegium o braku sprawowania przez skarżącego stałej opieki nad matką jest co najmniej przedwczesne, bowiem nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Opiera się zaś na argumencie dotyczącym posiadania przez skarżącego innego miejsca zamieszkania niż matka, nad którą sprawuje opiekę w sytuacji, gdy w świetle regulacji prawnych wspólne mieszkanie osoby niepełnosprawnej i tej, która się nią opiekuje, nie jest warunkiem uzyskania świadczenia, którego sprawa dotyczy (podobnie wyroki: NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i WSA w Rzeszowie z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1329/18, WSA w Rzeszowie z 8 marca 2018 r. II SA/Rz 156/18 i z 10.04.2018 II SA/Rz 254/18). Oczywiście, w razie gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania powyższych osób jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście - mając na uwadze zgromadzony w sprawie określony materiał dowodowy obrazujący przede wszystkim stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i wynikające z niego wymagania - można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W wypadku jednak, gdy - jak w sprawie niniejszej - odległość ta wynosi ok. 4 km, to niewłaściwe jest arbitralne stwierdzenie, iż wyklucza ona możliwość sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne są natomiast w takim wypadku szczegółowe ustalenia w zakresie wyżej podanym, w szczególności więc co do wymagań niepełnosprawnego oraz czasu, który potrzebny jest do dokonania wszystkich koniecznych czynności opiekuńczych. Co kluczowe sporządzony na potrzeby niniejszego postępowania wywiad środowiskowy zlecony przez SKO stanowi źródło informacji, z którego wprost wynika, że opieka ma charakter stały. W wywiadzie szczegółowo opisano zakres opieki, stan zdrowia matki skarżącego oraz wynikające z niego potrzeby. Do przedmiotowych ustaleń SKO w ogóle się nie odniosło, co należy ocenić jako uchybienie procesowe mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy wezmą pod uwagę wyżej opisane kwestie, ocenią zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym. Rozstrzygną, czy zamieszkiwanie przez skarżącego 4 kilometry od matki uniemożliwia mu sprawowanie nad nią stałej i osobistej opieki w zakresie opisanym w wywiadzie i czy w związku z powyższym są podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo zawzmiankować należy, iż Sąd podziela wyrażony przez SKO pogląd, co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Zasadne są więc także zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego zastosowanie w nieustalonym prawidłowo stanie faktycznym sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.