II SA/Rz 449/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ WSA Ewa Partyka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 września 2011 r. sprawy ze skargi M. P. i K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], o odmowie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 138 §1 pkt 1) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 1a) i art.15 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 z późn.zm.; dalej: "ustawa alimentacyjna"). Na wstępie Kolegium przedstawiło stan sprawy podając, że M. P. wnioskiem z dnia 17 grudnia 2009 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie jej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. P. oraz małoletniej K. P. W związku z ustaleniem zamieszkiwania w/w w Anglii Prezydent Miasta [...] wystąpił do Marszałka Województwa [...] o zajęcie stanowiska w przedmiocie możliwości zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia 7 września 2010 r., nr [...], Marszałek poinformował, że w sprawie niniejszej brak jest koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z wejściem w życie z dniem 1 maja 2010 r. Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, na mocy art. 1 Iit. "z" z przepisów tych wyłączono świadczenie alimentacyjne i dlatego wnioski o ustalenie prawa do tych świadczeń będą rozpatrywane wyłącznie w oparciu o ustawodawstwo polskie. Z oświadczenia M. P. wynika, że przebywa z córkami w Anglii, a od grudnia 2007 r., kiedy uległa wypadkowi, nie pracuje zarobkowo i przebywa na zwolnieniu lekarskim, pobierając zasiłek w wysokości 60 £ tygodniowo. Jest osobą rozwiedzioną, córki pozostają na jej utrzymaniu.. Ponadto Prezydent Miasta [...] ustalił, że M. P. w dniu 6 kwietnia 2007 r. została wymeldowana z dotychczasowego adresu w P. Obecnie nie posiada meldunku. Dodatkowo N.D.S. Form College poświadczył, że M.P. jest studentką N.D. College. Natomiast K.P. uczęszcza do Gimnazjum – P. High School. Odmowę przyznania K.P. i M.P. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 grudnia 2009 r. do 30 września 2010 r. Prezydent Miasta [...] uzasadnił faktem zamieszkiwania przez nie poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez co nie spełniają warunku ustawowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że wniesione odwołania nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z art.1 a ust. 1 pkt 1) i ust. 2 ustawy alimentacyjnej świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego; chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wobec braku w ustawie alimentacyjnej definicji miejsca zamieszkania należy je rozumieć w sposób zdefiniowany w ustawie Kodeks Cywilny. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z oświadczenia strony wynika, że wraz z córkami przebywa w Anglii, te dodatkowo pobierają tam naukę. M. P. w związku z wypadkiem obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim i pobiera zasiłek chorobowy. Jest osobą rozwiedzioną i posiada na utrzymaniu dwoje dzieci. Ponadto Prezydent Miasta [...] potwierdził fakt wymeldowana M. P. z adresu w P. i brak aktualnego meldunku. Okoliczności te przemawiają w ocenie Kolegium za przyjęciem, że miejscem zamieszkania K. P. i M. P. oraz ich matki jest Wielka Brytania. Tam skoncentrowały swoje ośrodki życiowe. Kolegium podkreśliło, że w związku z wejściem w życie z dniem 1 maja 2010r. Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L z dnia 30 kwietnia 2004 r., ze zm.) z zakresu przedmiotowego przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zostało wyłączone świadczenie z funduszu alimentacyjnego (art. 1 lit. "z" Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 r., Załącznik I do rozporządzenia 883/2004). Według przepisu art.3 ust.1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 884/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. rozporządzenie to stosuje się do ustawodawstwa odnoszącego się do następujących działów zabezpieczenia społecznego: (a) świadczeń z tytułu choroby; (b) świadczeń z tytułu macierzyństwa i równoważnych świadczeń dla ojca; (c) świadczeń z tytułu inwalidztwa; (d) świadczeń z tytułu starości; (e) rent rodzinnych; (t) świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i choroby zawodowej; (g) zasiłków na wypadek śmierci; (h) świadczeń dla bezrobotnych; (i) świadczeń przedemerytalnych; (j) świadczeń rodzinnych. Żaden z powyższych działów nie reguluje spraw świadczeń alimentacyjnych. Wobec tego wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego podlega rozpatrzeniu w oparciu o ustawodawstwo polskie. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się M. P., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji SKO zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1a ust. 2 ustawy alimentacyjnej przez niewłaściwe zastosowanie. W motywach skargi podano, że do dnia 1 maja 2010 r. przepisy prawa wspólnotowego - Rozporządzenie Rady Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r., stanowiły, że zaliczki alimentacyjne, jako świadczenia rodzinne przyznawane były na podstawie m.in. kryterium miejsca zamieszkania. W dniu 1 maja 2010 r. weszły w życie nowe przepisy, zmieniające dotychczasowe regulacje z zakresu koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego. Nowe przepisy (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 883/2004) wyłączyły spod swego stosowania zaliczki alimentacyjne. Zgodnie z pkt 36 rozporządzenia, zaliczki te są zaliczkami zwrotnymi, mającymi rekompensować wypełnienie przez rodzica, jego prawnego obowiązku utrzymania własnego dziecka, który jest obowiązkiem wynikającym z prawa rodzinnego. Wobec tego zaliczki te nie powinny być uważane za świadczenia bezpośrednie w ramach wspólnego wsparcia na rzecz rodzin, a zasady koordynacji nie powinny być stosowane do takich zasiłków alimentacyjnych. Skarżąca podkreśliła, że przepisy o koordynacji (...), które właściwość organu ustalają według kryterium zamieszkania uprawnionego, nakazują stosować to kryterium do wszystkich świadczeń, z wyjątkiem zaliczek alimentacyjnych. Zatem w sposób odmienny od prawa polskiego regulują kwestie organu właściwego do przyznania zaliczek i nie łączę tej właściwości z miejscem zamieszkania osoby uprawnionej. Obecnie przepisy wspólnotowe nie wymagają, aby do zasiłków alimentacyjnych przyznawanych w krajach wspólnotowych stosowane były kryteria określone Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 883/2004, w tym miejsca zamieszkania., W tej kwestii stanowią odmiennie do prawa polskiego. Decyzja jest zatem niezgodna z prawem wspólnotowym, ponieważ od wejścia w życie nowych przepisów wspólnotowych miejsce zamieszkania nie ma znaczenia przy nabyciu prawa do świadczeń alimentacyjnych. Oznacza to, że organ każdego kraju wspólnotowego, do którego wpłynie wniosek jego obywatela o przyznanie prawa do świadczeń alimentacyjnych jest właściwy i zobowiązany do rozpatrzenia takiego wniosku. Zatem świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego powinny być przyznane osobie uprawnionej, będącej obywatelem polskim, bez względu na miejsce zamieszkania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie oraz przytaczając argumentację jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego przez zastosowanie środków określonych w 145-149 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Skarga K. i M. P. nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy poprawnie ustaliły stan faktyczny sprawy. Między stronami jest on niesporny. Istotne elementy tego stanu mające wpływ na rozstrzygnięcie sprowadzają się do następujących okoliczności. Skarżące zamieszkują wraz z matką M. P. na terytorium Anglii. Ojciec zobowiązany do alimentowania córek zamieszkuje z Polsce i nie spełnia obowiązku alimentacyjnego. Z tego powodu pełnomocnik matki uprawnionych wystąpił do Prezydenta Miasta [...] z wnioskiem o przyznanie dla M. i K. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prezydent Miasta [...] odmówił decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. przyznania prawa do takich świadczeń. Ta decyzja została utrzymana w mocy przez SKO – po rozpoznaniu przez ten organ odwołania M. P. Decyzją SKO stała się przedmiotem skargi. Spór między stronami rozpoznawanej sprawy sprowadza się do interpretacji prawa, a w szczególności do ustalenia jakie przepisy regulują sytuację prawną osób ubiegających się o świadczenia alimentacyjne, w sytuacji gdy uprawnieni do takiej pomocy, zamieszkują poza granicami państwa polskiego na terytorium Anglii. W ujęciu skargi miejsce zamieszkania nie ma znaczenia dla przyznania świadczenia alimentacyjnego, bo przepisy wspólnotowe nie wiążą z tym miejscem możliwości ustalenia takiego prawa. W obecnym stanie prawnym każdy organ, bez względu na miejsce jest zobowiązany ustalić prawo do świadczeń alimentacyjnych, jeżeli wniosek złoży obywatel danego państwa lub cudzoziemiec o ile spełnia warunki przewidziane w prawie krajowym. Stanowisko organów wychodzi z założenia, że do świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie mają zastosowania przepisy prawa wspólnotowego, zatem ten rodzaj pomocy może być przyznany tylko na podstawie prawa krajowego. W przypadku sprawy objętej skargą warunkiem koniecznym do ustalenia takiego prawa jest zamieszkiwanie na terytorium Polski przez osoby ubiegające się o świadczenie. Sąd przyjmuje jako poprawne stanowisko SKO. Bez wątpienia świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego nie podlegają prawu unijnemu. Taki stan prawny pojawił się po dniu 1 maja 2010 r., a więc z chwilą wejścia w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 r. z dnia 29 kwietnia 2004 r., Dz.UE.L 04.166.1 ze zm. Stosownie do regulacji zawartej w tym akcie pkt 36 zaliczki alimentacyjne nie są świadczeniami bezpośredniego wsparcia na rzecz rodzin i zasady koordynacji systemów zabezpieczenia nie mają do nich zastosowania. W załączniku nr I do rozporządzenia jednoznacznie wskazano, że świadczenia alimentacyjne wypłacane przez państwo Polskie nie są świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu art. 1 pkt 2 rozporządzenia. Zatem trafnie przyjmuje SKO, że do takich świadczeń nie mają zastosowania przepisy unijne. Z tego też powodu skarżona decyzja nie może naruszać tych przepisów, skoro w tej sprawie nie są one stosowane, ze względu na zawarte w nich wyłączenie. Taka jest konkluzja wynikająca z faktu nieobowiązywania przepisów rozporządzenia nr 883/2004 do świadczeń alimentacyjnych. Z tego powodu zarzut skargi wskazujący na naruszenie przepisów unijnych jest zupełnie chybiony. Nie można, jak czyni to strona skarżąca, ze słusznego założenia, że do rozpoznawanej sprawy nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, wyprowadzać błędnego wniosku, że zasady uregulowane w tym akcie mają zastosowanie do rozpoznania wniosków o przyznanie prawa do świadczenia, a przez to modyfikują prawo polskie. Po prostu nie stosowanie w rozpoznawanej sprawie prawa unijnego skutkować musi zastosowaniem ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na gruncie tej regulacji przesłanką przyznania świadczenia alimentacyjnego jest zamieszkiwanie osób uprawnionych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunek taki wynika wprost z treści art. 1 a ust. 2 ustawy. Wymóg ten może być modyfikowany, ale tylko wówczas, gdy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub umowy międzynarodowe wprowadziłyby odstępstwo. Dodać trzeba, że takie odstępstwo może być wprowadzone, ale tylko wówczas, gdy świadczenie alimentacyjne należy do systemu zabezpieczenia społecznego. W przypadku, gdy nie jest ono objęte systemem zabezpieczenia jest niemożliwe i niedopuszczalne. Z tego też powodu stanowisko skargi sugerujące możliwość i potrzebę stosowania nowych reguł w zakresie miejsca zamieszkania wnioskodawców wynikających z rozporządzenia nr 883/2004 jest nietrafne i sprzeczne z prawem. W rozpoznawanej sprawie jej rozstrzygnięcie mogło nastąpić tylko na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a to oznacza, że również przy zastosowaniu art. 1a ust. 2 ustawy, a bez odwoływania się do regulacji zawartej w rozporządzeniu. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.