II SA/Rz 452/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. H. K. w terminie do uiszczenia wpisu (500 zł.) od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, względnie częściowe zwolnienie od nich. W jego treści wskazała, że jako samotna matka z 2 dzieci (12 i 14 lat) utrzymuje się z pracy zarobkowej (wynagrodzenie w wysokości 3900 zł. brutto /2650 zł. netto) oraz pobieranych na nie alimentów (500 zł.). W rozliczeniu miesięcznym obciążają ją wydatki związane z utrzymaniem mieszkania o pow. 50 m² (czynsz – 360 zł., opłaty za gaz – 60 zł, energię elektryczną – 70 zł., telefon – 70 zł., abonament rtv – 17 zł.), podatkiem od nieruchomości – 12 zł., utrzymaniem dzieci (obiady w szkole – 60 zł., szkoła muzyczna – po 140 zł., dodatkowe lekcje – 250 zł., prywatne wizyty lekarskie – 100 zł.), spłatą pożyczki na budowę domu (100 zł.). W sierpniu zmuszona będzie dokonać zakupu podręczników i przyborów szkolnych. Posiada obligacje na kwotę 20 tys. zł. (środki te przeznaczone są na budowę domu). Wg dodatkowego oświadczenia /złożonego w wyniku wezwania/, na zakup żywności przeznacza miesięcznie ok. 1 tys. zł. Trwającą od 14 lat budowę domu finansuje oszczędnościami z dochodów z pracy zarobkowej (w jej trakcie poniosła straty wywołane powodziami). Od września w związku z redukcją liczby godzin na etacie jej wynagrodzenie ulegnie obniżeniu o ok. 1/3. Nie posiada pojazdów mechanicznych. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i części) dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Analiza wniosku H. K. nie potwierdza, by sytuacja materialna jej i dzieci była na tyle trudna, aby nie pozwalała pokryć związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych /w tym kontekście wzięto również pod uwagę koszty sądowe – w tym wymagany wpis od skargi w wysokości 100 zł. – w toczącej się równolegle sprawie z jej skargi o sygn. akt II SA/Rz 453/13, w której także wystąpiła z analogicznym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy/. Przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych dochodach, wymóg zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie został przez wnioskodawczynię wykazany. Wynika to z samego porównania wysokości tych dochodów (3150 zł. netto) oraz wszystkich wymienionych wydatków, których suma daje kwotę ok. 2,4 – 2,5 tys. zł. miesięcznie, a z których – jak wynika z udzielonych informacji – jest w stanie wygospodarować jeszcze środki na pokrycie innych doraźnie występujących (np. sygnalizowany zakup instrumentów muzycznych dla dzieci, prace związane z kontynuowaniem budowy, ustanowienie pełnomocnika do prowadzenia sprawy). Nie kwestionując rodzaju ponoszonych przez skarżącą wydatków, które wszystkie w jej subiektywnym przekonaniu są uzasadnione, należy jednak wyraźnie podkreślić, że z punktu widzenia ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy nie wszystkim może być przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. W tym zakresie priorytetowo traktowane są jedynie te, które mają na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, środków czystości, leczenie, podstawowe wydatki związane z utrzymaniem domu /mieszkania oraz edukacją dzieci, chociaż także one powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum. Co do zasady, w przypadku skarżącej nie można więc do nich zaliczyć wydatków związanych ze spłatą kredytów /pożyczek, budową domu (zwłaszcza w sytuacji posiadania mieszkania) czy kształceniem muzycznym dzieci. Gdyby uznać prawidłowość stanowiska skarżącej, zawsze dałoby się wytypować wydatki, które w przekonaniu osoby wnioskującej byłyby absolutnie niezbędne i uzasadnione, a tym samym "ważniejsze" od kosztów sądowych (kosztów postępowania). W przypadku wnioskodawczyni zachodzi jeszcze jedna okoliczność, która samoistnie przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku, tj. fakt posiadania oszczędności w obligacjach, o wartości znacznie przekraczającej koszty sądowe już wymagane i mogące wystąpić w przyszłości tak w niniejszej sprawie, jak i sprawie II SA/Rz 453/13. Z udzielonych informacji nie wynika, by możliwość dysponowania nimi była w jakikolwiek sposób wyłączona lub ograniczona, a na przeszkodzie ku temu z pewnością nie stoi zamierzony sposób ich wykorzystania (na kontynuowanie budowy domu). Prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa ma gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar we wskazanej sytuacji miałoby przyznanie skarżącej dochodzonego zwolnienia. W tej sytuacji bez znaczenia jest też ewentualne obniżenie jej dochodów na przyszłość, gdyż dopiero zupełny brak wolnych środków finansowych i brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przemawiałby za uznaniem zasadności wniosku. W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe jego uwzględnienie, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy, określanego również jako "prawo ubogich". Wnioskodawczyni do takich osób nie należy i nie wykazała, by wraz z dziećmi cierpiała niedostatek (takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Dodatkowo podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni mimo nie budzącego wątpliwości interpretacyjnych wezwania z dnia 12 lipca 2013 r., nie ustosunkowała się do wszystkich zawartych w nim kwestii, tj. nie wskazała jednoznacznie źródeł wydatków związanych z zakupem instrumentów muzycznych dla dzieci (określonych jako "znaczne"), ustanowieniem w sprawie pełnomocnika - radcy prawnego, nie wyjaśniła czy w okresie wakacyjnym ponosi wydatki związane z uczęszczaniem dzieci do szkoły muzycznej i dodatkowymi zajęciami pozalekcyjnymi, wreszcie nie przedłożyła za żądany okres wyciągów z rachunków bankowych. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku, co potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 i 4, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.