II SA/Rz 459/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. N. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania - p o s t a n a w i a - odmówić częściowego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. II SA/Rz 459/13 Uzasadnienie Przedmiotem skargi W. N. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest postanowienie Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z [...] lutego 2013 r. nr[...], wydana w sprawie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. WSA postanowieniem z 5 grudnia 2013 r. odmówił W. N. zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. II OZ 43/14 utrzymał w mocy postanowienie WSA. W terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy PPF, w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z 30 maja 2014 r. referendarz sądowy WSA - odmówił skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Od tego postanowienia w dniu 30 czerwca 2014 r. W. N. nadał w urzędzie pocztowym do WSA sprzeciw, domagając się zwolnienia z wpisu sądowego, w części ponad kwotę 20 zł. Skarżący podniósł, że referendarz sądowy nie rozpoznał rzetelnie jego wniosku i nie zgodził ze stanowiskiem referendarza zawartym w postanowieniu objętym sprzeciwem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; określanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. We wniosku PPF skarżący podniósł, że jego jedynym dochodem jest kwota 532 zł. z tytułu działalności gospodarczej (usługi administracyjne i doradcze). Oprócz domu o pow. 90 m² i działki rolnej o pow. 0,05 ha nie posiada żadnych innych wartościowych składników majątku. Zamieszkuje sam, pozostaje w leczeniu. Dochody w całości przeznacza na utrzymanie domu, podatki, opłaty, telefon, art. higieniczne i wyżywienie. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku wykazał "koszty utrzymania i miesięczne wydatki" obejmujące podatki i opłaty lokalne – 17 zł., gaz z butli – 60 zł., prąd z własnego generatora – 80 zł., telefon – 50 zł., art. higieniczne i lekarstwa – 25 zł., wyżywienie – 280 zł., oszczędności na opłatę sądową - uiszczoną w kwocie 20 zł. (razem 532 zł.). Wyjaśnił także, że wydatki na opał w sezonie grzewczym 2013 /2014 pochodziły z rezerwy z lat poprzednich, wykazany dochód stanowi kwotę netto, a składka na ubezpieczenie społeczne wliczona jest w dochód z działalności. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia w całości, ani w części. Nie należy tracić z pola widzenia, że w postanowieniu WSA z 5 grudnia 2013 r. i postanowieniu NSA z 28 stycznia 2014 r., podstawą odmowy zwolnienia strony w niniejszej sprawie od kosztów sądowych były wątpliwości co do wiarygodności udzielonych przez niego informacji dotyczących sytuacji materialnej, których mimo wezwania nie wyjaśnił. Obecnie W. N. złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego i sytuacja jest taka sama jak we wcześniejszych wnioskach. Referendarz sądowy pismem z 15 kwietnia 2013 r. wezwał skarżącego o udzielenie dodatkowych informacji (k. 93 akt sądowych). Skarżący w odpowiedzi pismem z 14 maja 2014 r. powołał się na te same okoliczności, które przedstawił we wcześniejszym postępowaniu o prawo pomocy. Podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza stanowi jego jedyne źródło dochodu w wysokości 532 zł., które przeznacza w całości na bieżące koszty utrzymania. Skarżący w dalszym ciągu nie odniósł się do wskazywanych przez referendarza sądowego, danych przedstawionych we wniosku PPF, które maja istotny wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Podkreślenia wymaga, że w zakresie pkt 2 wezwania referendarza (tj. odnośnie przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, oraz kserokopii zeznania podatkowego za 2013 r.), skarżący stwierdził, że jest to czynność zbyt uciążliwa do wykonania, w zakreślonym terminie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie jest wiarogodna, zarówno co do uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Nie uprawdopodobnił on w ogóle wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów, nie przedstawił również wyciągu z rachunku bankowego, ani kserokopii zeznania podatkowego. Podkreślenia wymaga, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 182/12). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż skarżący wykazał brak współpracy w wyjaśnianiu wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na ocenę jego możliwości płatniczych. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie w sprawie radcy prawnego wypada zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Podnieść przy tym należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodać należy, że w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu, przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi, zgodnie z art. 200 P.p.s.a.). Ponieważ skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 i 3, w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.