II SA/Rz 46/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski/spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 11 maja 2011 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości -skargę oddala- II SA/Rz 46/11 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., określanej dalej w skrócie u.g.n.), po rozpoznaniu odwołania A. B., K. J. i J. B. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w R. obr. [...] oznaczonej jako części działek nr: 310, 324 i 163/11 powstałych z działki 35/4 o pow. 0,2999 ha – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Starosta [...] po rozpatrzeniu wniosku A. B., K. J. i J. B. z dnia 12 czerwca 2007 r., uzupełnionego wnioskiem z dnia 31 lipca 2007 r., decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] odmówił zwrotu nieruchomości szczegółowo wyżej opisanych. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczynie podniosły, że nie mogły uczestniczyć w oględzinach nieruchomości i wypowiedzieć się co do stanu ich zagospodarowania; zarzuciły też naruszenie art. 137 u.g.n. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Wojewoda [...] stwierdził, że aktem notarialnym Rep. [...] sporządzonym przez Państwowe Biuro Notarialne w R., nieruchomość nr 35/4 położona w R., została zbyta przez B. B. na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 Nr 10, poz. 64 ze zm., zwanej dalej ustawą z 1958 roku) za kwotę 43185,60 zł. Postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia 25 września 1986 r., sygn. akt [...], spadek po B. B. nabyli A. B., K. J., J. B. i nieznany z miejsca pobytu P. B., dla którego został ustanowiony kurator - adwokat. W wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów miasta R. działka nr 35/4 uległa likwidacji, a jej części zostały włączone do nowo utworzonych działek oznaczonych nr 310, 324 i 163/11. Z oględzin dokonanych dwukrotnie, na etapie postępowania w pierwszej instancji w dniu 28 stycznia 2008 r. bez udziału wnioskodawców oraz w dniu 22 lipca 2009 r. z ich udziałem wynika, że na działce nr 310 są zlokalizowane ogródki działkowe zagospodarowane przez Rodzinne Ogródki Działkowe "[...]", działka nr 163/11 stanowi drogę – cześć ulicy P., zaś działka nr 324 leżąca poza ogrodzeniem ogródków działkowych [...] stanowi grunt niezagospodarowany, porośnięty chwastami. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty co do braku przesłanek pozwalających na zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działek nr 310, 324 i 163/11. Działka nr 163/11 stanowi część drogi publicznej, dlatego nie podlega zwrotowi. Działka nr 310 pozostaje na mocy umowy notarialnej z dnia 31 lipca 1997 r. w użytkowaniu wieczystym Polskiego Związku Działkowców w Warszawie, co potwierdza zawiadomienie Sądu Rejonowego w R. Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 17 września 1997 r. o wpisie użytkowania wieczystego do Księgi Wieczystej nr [...]. Powołując art. 229 u.g.n. organ odwoławczy naprowadził, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. 1 stycznia 1998 r.), nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 137 u.g.n. wskazał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie wskazanym w tym przepisie. Natomiast co do zwrotu działki nr 324 Wojewoda [...] wskazał, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela umową zawartą w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości może podlegać zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. tylko wówczas, gdy zostaną spełnione warunki do zwrotu wywłaszczonej części tej nieruchomości, co w sprawie nie ma miejsca. W skardze K. J. i J. B. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako wydanych przedwcześnie, bez zebranego materiału dowodowego. Skarżące zarzuciły naruszenie k.p.a. przez błędne ustalenie stron postępowania administracyjnego, gdyż w dniu 15 kwietnia 2010 r. J. B. zmarła, wobec czego decyzja winna być doręczona spadkobiercom. Nadto podniesiono, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza realizacji celu, na jaki została nabyta przedmiotowa nieruchomość. Akt notarialny został zawarty z Polskim Związkiem Działkowców bez zbadania roszczeń przysługujących skarżącym jako poprzednim właścicielom nieruchomości objętej postępowaniem. Organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości winien był przeprowadzić postępowanie dotyczące prawidłowości tego aktu i wystąpić o jego unieważnienie. Stwierdzono, że rozstrzygniecie dotyczące zwrotu działki nr 310 jest podjęte z naruszeniem prawa, a argumentacja uzasadniająca odmowę zwrotu działek nr 324 i 163/11 także nie znajduje oparcia w obowiązującym systemie prawnym. Skarga, datowana 10 czerwca 2010 r., podpisana została przez K. J. i J. B. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I.1. Stan faktyczny jest następujący: aktem notarialnym z dnia 30 kwietnia 1974 r. zawartym w trybie art. 6 ustawy z 1958 roku, B. B. dokonał sprzedaży dgr 35/4; z § 2 aktu wynika, że wykup miał dotyczyć dgr 35/7 o pow. 2135 m2 powstałej z podziału dgr 35/4 o pow. 2999 m2 dla urządzenia ogródków działkowych, jednakże na wniosek B. B., w oparciu o art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 roku, wykupem objęta została cała działka nr 35/4. Potwierdzeniem celu wykupu jest decyzja z [...] maja 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego ogródków działkowych /k.48/. W wyniku podziału oraz zmiany oznaczenia, z działki nr 35/4 powstała działka nr 35/7, która weszła w skład dgr nr 122; działka ta następnie zmieniła oznaczenie na dgr 305 i dgr 310 obr. 208; prawo własności tej działki na podstawie wniosku z dnia 12 sierpnia 1997 r., decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1997 r. i umowy wieczystego użytkowania z dnia 31 lipca 1997 r., wpisane zostało na rzecz Gminy Miasta [...], w użytkowaniu wieczystym Polskiego Związku Działkowców w Warszawie i prawo to ujawnione zostało w KW nr [...] w dniu 17 września 1997 r. /k. 12-13, 42 akt jw. oraz T.II, k.52-53/. Z podziału dgr 35/4 powstały również dgr 35/5 i 35/6, które weszły w skład dgr 324 oraz dgr 35/8, która weszła w skład dgr 163/11. Prawo własności dgr 324 wpisane jest na rzecz Gminy Miasta [...], w użytkowaniu wieczystym Polskiego Związku Działkowców w Warszawie, zaś dgr 163/11 stanowi drogę Gminy Miasta [...] /dowód: dokumentacja geodezyjna sporządzona w postępowaniu odwoławczym/. Z akt administracyjnych wynika, że przydziały działek w nabytym terenie dokonane zostały 26 czerwca 1976 r. /T. II, k.71-74/, a ogród "[...]" został zarejestrowany pod numerem [...]; na podstawie karty rejestracyjnej można ustalić, że protokolarne przejęcie terenu nastąpiło 31 sierpnia 1979 r. /k.46 akt jw./. W takim stanie sprawy Starosta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w R. obr. [...] oznaczonej jako części działek nr: 310, 324 i 163/11 powstałych z działki 35/4 o pow. 0,2999 ha. Decyzja ta utrzymana została w mocy przez Wojewodę [...] w dniu [...] kwietnia 2010 r., nr [...] i rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi. I. 2. Postępowanie przed Sądem przebiegało następująco: postanowieniem z dnia 1 października 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 658/10 /k.32/, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, odrzucił wspólną skargę K. J. i J. B., z uwagi na brak wpisu od skargi. Następnie, po rozpoznaniu wniosku skarżącej K. J., postanowieniem z dnia 22 grudnia 2010 r., przywrócił termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi /k.68/. Jednocześnie w związku z uzyskaną informacją, że w dniu 15 kwietnia 2010 r. zmarła A. B. (uczestniczka postępowania), postanowieniem z dnia 10 lutego 2011 r. postępowanie sądowe zostało zawieszone /k.76/. W związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia 17 lutego 2011 r. sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej A. B., na podstawie testamentu, przez A. B. w całości, postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. II SA/Rz 46/11 postępowanie sądowe zostało podjęte /k.100/. Rozpoznaniu podlega więc wyłącznie skarga K. J. II. Stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl natomiast art.137 ust. 1, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Z kolei art. 229 u.g.n. stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zaznaczyć należy, że ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. /art.242 u.g.n./. III. Przenosząc powyższe regulacje na stan faktyczny występujący w sprawie stwierdzić należy, że orzeczenie zwrotu dgr 310 nie jest możliwe, gdyż przedmiotowa działka znajduje się w użytkowaniu wieczystym PZD, a użytkowanie wieczyste ustanowione zostało przed dniem 1 stycznia 1998 r. i przed tą datą prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że przepis art. 229 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej /tak NSA w wyroku z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. I OSK 949/07, LEX nr 496171/. Przyjmuje się również, że art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości; regulacja ta nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP /zob. np. wyrok NSA z dnia 3 marca 2010 r. sygn. I OSK 679/09, LEX nr 595463/. Podzielając przedstawione poglądy zgodzić należy się ze stanowiskiem organów, że orzeczenie zwrotu dgr 310 nie było możliwe, z uwagi na jednoznaczny w swej treści przepis art. 229 u.g.n. Na marginesie wypada też zauważyć, że część wykupionej nieruchomości oznaczona obecnie jako dgr 310, wykorzystana została przed upływem 7 lat od wykupu zgodnie z celem, jaki legł u podstaw aktu notarialnego z dnia 30 kwietnia 1974 r. zawartego w trybie art. 6 ustawy z 1958 roku z B. B., to jest dla urządzenia ogródków działkowych. Gdyby więc użytkowanie wieczyste nie było przed dniem 1 stycznia 1998 r. ustanowione, to okoliczność ta stanowiłaby również przeszkodę w orzeczeniu zwrotu przedmiotowej działki. Jak już wyżej wskazano, realizacja celu przed upływem 7 lat ma ten skutek, że nieruchomość nie może być uznana za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /w rozpoznawanej sprawie – na cel określony w akcie notarialnym z 1974 roku/. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 roku, wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W sprawie na wniosek byłego właściciela wykupem objęta została również cześć, która nie była przewidziana na potrzeby urządzenia ogródków działkowych, oznaczona obecnie jako działka 324. W wyroku NSA z dnia 26 lipca 2001 r. sygn. II SA/Gd 910/00 stwierdzono, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela umową zawartą w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości /ONSA 2002 r., nr 4, poz.148/. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela, a ponieważ część wywłaszczona /wykupiona/ na potrzeby urządzenia ogródków działkowych nie podlega zwrotowi, dlatego części działki wykupionej na wniosek B. B. nie może podlegać zwrotowi. Jeszcze raz wskazać należy na przesłankę wykupu w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 roku, a mianowicie, że pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. B. B. na tym oparł żądanie wykupu, stąd też bark jest podstaw do zwrotu tej nieruchomości. Co do części zajętej pod drogę publiczną /dgr 163/11/, to ze względu na takie właśnie wykorzystanie nieruchomości, zwrot w ogóle nie wchodzi w rachubę tym bardziej, że dotyczy to 14 m2 / dawna dgr 35/8/. Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270, ze zm./.