II SA/Rz 461/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Krystyna Józefczyk /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego -skargę oddala- Przedmiotem skargi J.B. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., dalej "Kolegium", z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. K.K. w dniu 31 marca 2017 r. wystąpiła do Wójta Gminy G. z wnioskiem o rozgraniczenie działek położonych w obrębie W. gm. G. tj. działki nr 1413, należącej do K.K. z działką nr 1412 należącą do J.B. Wobec niezawarcia ugody Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] umorzył postępowanie rozgraniczeniowe w/w działek i postanowił przekazać z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w T. sporną sprawę graniczną. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Wójt Gminy G. ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego w/w działek na kwotę 3.200 zł i zobowiązał strony postępowania rozgraniczeniowego do uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego po połowie: K.K., właścicielka działki ewidencyjnej nr 1413 w kwocie 1600 zł i J.B., właścicielka działki ewidencyjnej nr 1412 w kwocie 1600 zł. Na postanowienie Wójta Gminy G. zażalenie wniosła J.B., reprezentowana przez adwokata nie wyrażając zgody na ponoszenie koszów postępowania rozgraniczeniowego oraz podnosząc, iż to nie ona wnosiła o rozgraniczenie swojej działki i nie widzi konieczności ponoszenia opłat z tego tytułu. Zarzuciła organowi pierwszej instancji niezbadanie czy strona ma możliwości finansowe do ponoszenia kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i swoich najbliższych. Kolegium działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku z art. 124 i 144, art. 264 § 1, art. 262 § 1 pkt 2, art. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a.") utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Kolegium wyjaśniło, że w sprawie pomiędzy stronami doszło do sporu granicznego. W przypadku jego braku sporu wystarczyłoby bowiem samo wznowienie granic. W ocenie Kolegium koszty postępowania rozgraniczeniowego powinny być podzielone pomiędzy uczestników postępowania posiadających interes prawny w zakończeniu sporu granicznego, a zarazem w ustaleniu przebiegu spornej granicy. Zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 marca 2014 r. II SA/Rz 1359/13 dotyczącą kierunku wykładni uchwały 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2006 r. I OPS 5/06, w postępowaniu administracyjnym zastosowanie ma również art. 152 Kodeksu cywilnego stanowiący, iż właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów, a koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie. Kolegium odnosząc się do argumentacji odwołania wskazało, iż organ administracji publicznej nie jest w stanie ustalić stanu majątkowego i możliwości finansowych stron pod kątem możliwości ponoszenia kosztów postępowania bez złożenia odpowiednich dokumentów przez zainteresowanego. Ponadto bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ustalenia kosztów pozostaje fakt, że w toku postępowania rozgraniczeniowego granicy nie ustalono na podstawie zgodnego oświadczenia stron, gdyż dla przyjęcia sposobu podziału kosztów istotny jest fakt przeprowadzenia postępowania oraz fakt, że spór zaistniał między stronami. Okoliczności powyższe - tj. spór, w którego zakończeniu ma interes każdy z właścicieli działek objętych rozgraniczeniem oraz ustalenie granicy, przemawiają za obciążeniem stron kosztami postępowania rozgraniczeniowego po połowie. Ponadto postępowanie rozgraniczeniowe nie zakończyło się ugodą, a Sąd powszechny, w przypadku przejęcia sprawy o rozgraniczenie do rozpatrzenia nie jest związany ustaleniami co do przebiegu granicy dokonanymi przez organ administracji publicznej i prowadzi odrębne postępowanie w tej kwestii. Na tym etapie postępowania Kolegium nie bierze pod uwagę sposobu przeprowadzenia rozgraniczenia tylko efekt prawomocnej decyzji rozgraniczeniowej. Rozstrzygnięcie organu I instancji jest zatem prawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J.B. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła naruszenie 1. przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7, 77 i 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie rzeczywistych możliwości finansowych skarżącej, a tym samym nieustalenie jej sytuacji materialnej i tego czy jest w stanie pokryć koszty postępowania rozgraniczeniowego bez nadmiernego uszczerbku dla swojego utrzymania. - art. 138 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji, 2. przepisów prawa materialnego tj.: - art. 155 KC poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, iż strony jako właściciele gruntów sąsiadujących są wspólnie obowiązane ponosić m.in. koszty postępowania rozgraniczeniowego w równych częściach, w sytuacji gdy zasadnym byłoby zwolnienie Skarżącej od ponoszenia kosztów i obciążenie nimi Skarbu Państwa. Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uwzględnienie skargi i o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie go do ponownego rozpatrzenia Kolegium. Ponadto zażądała zasądzenia od Organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, rozważenia uchylenia decyzji Organu I instancji oraz z ostrożności procesowej o dopuszczenie dowodu z dokumentów złożony do niniejszej skargi tj. decyzja ZUS z dnia [...] marca 2017 r., o wysokości przyznanego prawa do emerytury, decyzja w sprawie wymiaru podatku rolnego z dnia 26 stycznia 2017 r. W uzasadnieniu streściła przebieg postępowania. Wskazała, iż brak jest podstaw do obciążania jej kosztami postępowania rozgraniczeniowego ponieważ to nie ona, a K.K. była stroną inicjującą jego wszczęcie. Ponadto Organ w żaden sposób nie zbadał jej sytuacji materialnej. J.B. utrzymuje się z emerytury w wysokości 1353,79 zł netto miesięcznie. Skarżąca ponosi następujące wydatki: prąd 250 zł co 2 miesiące, woda 200 zł co dwa miesiące, gaz (butla) 50 zł na miesiąc, podatek rolny 107, 00 zł na rok, w sezonie grzewczym konieczność zakupu opału na zimę w tym drewno i węgiel to wydatek ok. 3.000 zł. Choruje również przewlekle na nadciśnienie oraz ma problem z żylakami, a ponoszone koszty zakupu lekarstw w skali miesiąca wynoszą ok. 50 zł. Jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 1,75 ha na którym uprawia zboże. W gospodarowaniu i utrzymaniu pomaga jej syn A.B. Skarżąca przeznacza w skali miesiąca ok. 700 zł na żywność oraz ok. 200 zł na środki czystości i kosmetyki. Zestawienie wydatków skarżącej wskazuje jednoznacznie, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie o rozgraniczenie, gdyby nie pomoc syna skarżąca żyłaby w skrajnej biedzie. W związku z tym sytuacja materialna skarżącej w pełni wyczerpuje przesłanki "niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów" w postępowaniu rozgraniczeniowym. Dodatkowo Organ może również skorzystać z możliwości przeniesienia obowiązku pokrycia kosztów na Skarb Państwa. Skarżąca nie była początkowo reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wobec tego nie miała wiedzy o możliwości ubiegania się o zwolnienie jej z kosztów postępowania i nie została pouczona o takiej możliwościach. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) sądy administracyjne sprawują kontrolę legalności poprzez badanie czy przy wydawaniu aktu objętego skargą nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub prawa procesowego. Uwzględnienie skargi jest możliwe tylko wówczas gdy dopuszczono się tych naruszeń w stopniu określonym w art. 145 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z dyspozycją z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawa prawną, orzekając jednak w granicach sprawy. Kontrolując zaskarżone postanowienie zgodnie z kryteriami wskazanymi wyżej skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 152 Kodeksu cywilnego stanowi materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o kosztach rozgraniczenia także w przypadku gdy dotyczy to rozgraniczenia przed organem administracji publicznej. W postępowaniu administracyjnym będzie miał również zastosowanie przepis art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., który stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania rozgraniczeniowego, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postepowanie. Wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że przepis ten ustala zasady rozdziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy stroną a organem. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu obciążają strony, a więc w przypadku kosztów rozgraniczenia koszty te obciążają strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, wg zasady wyrażonej w art. 152 kodeksu cywilnego. Skoro koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele gruntów sąsiadujących po połowie to obowiązek ten istnieje już w toku postępowania administracyjnego, które jest etapem rozgraniczenia. Koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiadujących nieruchomości a nie tylko inicjator tego postępowania. Takie stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie a u jego podstaw leży obowiązek dbania o prawidłowy przebieg granic nieruchomości. Przepis art. 267 K.p.a. przewiduje, iż w przypadku "niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z takim postępowaniem organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych kosztów". O "niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów" można mówić wtedy gdy zostałby stwierdzony brak możliwości ich poniesienia, użyte zaś przez ustawodawcę sformułowanie "niewątpliwa" należy rozumieć jako granicząca z pewnością. Ciężar dowiedzenia tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcach. Dodatkowo zwrócić należy uwagę również na to oceniając spełnienie tej przesłanki, iż poniesienie kosztów rozgraniczenia nie jest wydatkiem związanym z daną chwilą lecz trwa w czasie. Sąd w zupełności podziela ten pogląd wyrażony w wyroku z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 175/16. Tą okoliczność podniósł również organ w swym uzasadnieniu. W przedmiotowej sprawie wniosek o rozgraniczenie wpłynął w dniu 31 marca 2017 r. Skarżąca udzieliła w dniu 22 sierpnia 2017 r. pełnomocnictwa adwokatowi do reprezentowania jej w sprawie o rozgraniczenie. Do daty wydania postanowienia o obciążeniu jej kosztami postępowania rozgraniczeniowego, tj. do 8 grudnia 2017 r. brak jakichkolwiek wniosków i dowodów dotyczących "niemożności pokrycia kosztów". Pierwsze informacje dotyczące braku możliwości poniesienia kosztów rozgraniczenia pojawiły się w zażaleniu na postanowienie ustalające koszty postępowania rozgraniczeniowego, a trudno traktować zażalenie jako wniosek o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił. ----------------------- \