II SA/Rz 47/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF, M. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała, że na związanej z przedmiotem sprawy zamianie gruntów straciła 21 tys. zł. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz mężem i synem, utrzymując się z pobieranych świadczeń emerytalno – rentowych w wysokości odpowiednio 1000, 1600 i 1110 zł brutto. Jako posiadany majątek został wykazany dom o pow. 100 m² wraz z budynkami gospodarczymi i nieruchomością rolną o pow. 4 ha. Ponieważ wstępna analiza tych informacji - z uwagi na brak ich dostatecznej szczegółowości, m.in. niewykazanie rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków – nasuwała wątpliwości co do aktualnej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącej, wezwano ją do: a) wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie mogłyby być zaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów postępowania sądowego, b) wykazania kwot netto pobieranych przez siebie i domowników świadczeń, c) wskazania średniej wysokości wydatków przeznaczanych na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację, telefon, wywóz śmieci itp.) oraz na inne cele, stanowiące istotne obciążenie finansowe (np. zakup opału, koszty leczenia), d) wskazania sposobu wykorzystania /zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej oraz osiąganych z niej dochodów, w tym dopłat do produkcji rolnej, e) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych – w tym związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego - oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, f) przedłożenia, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone wnioskodawczyni 30 stycznia 2015 r. Pismem z dnia 4 lutego 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) M. K. wskazała, że "nie mogła odpisać i zmieścić się w terminie" z uwagi na operację męża. Wskazała, że "wszystko wypisze później i wyśle". Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do powyższego, tak w przypadku całkowitego (tj. objętego wnioskiem) jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych /kosztów postępowania/ we własnym zakresie. M. K. z obowiązku tego się nie wywiązała. W złożonym formularzu PPF w żaden sposób nie wykazała, z jakim negatywnym wpływem dla koniecznego utrzymania jej i członków rodziny - przy stałych dochodach w wysokości 3710 zł miesięcznie - wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów postępowania i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby w związku z tym zaspokoić. Mimo kwotowego wyszczególnienia pobieranych przez siebie, męża i syna świadczeń emerytalno – rentowych, nie wykazała ponoszonych przez nich wydatków, w tym przede wszystkim związanych z utrzymaniem siebie i domu. Nie zostało też wyjaśnione, czy i w jakim stopniu do zaspokajania bieżących potrzeb bytowych przyczynia się posiadane gospodarstwo rolne, jakimi składnikami majątkowymi poza nim i domem dysponują (dotyczyło to zwłaszcza pojazdów mechanicznych) oraz jaka jest ich aktualna sytuacja finansowa (miały ją potwierdzić wyciągi bankowe). Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącej wezwania o złożenie w opisanym wyżej zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, co pozwoliłoby na nie budzącą wątpliwości ocenę jej sytuacji materialno - bytowej i przyznanie prawa pomocy w przypadku stwierdzenia spełnienia warunkujących go przesłanek. W wezwaniu określono termin do jego wykonania, tj. 7 dni od dnia otrzymania wezwania oraz wskazano rygor na wypadek jego niewykonania, tj. rozpoznanie wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF). Wobec odebrania wezwania w dniu 30 stycznia 2015 r., ostatnim dniem terminu był 6 luty 2016 r. Mimo powołania się przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia 4 lutego 2015 r. na chorobę męża i wskazania, że wymagane informacje zostaną udzielone w terminie późniejszym, do dnia wydania niniejszego postanowienia do tego nie doszło. Ubocznie należy podkreślić, że żądane informacje dotyczyły typowych danych, których udzielenie nie powinno sprawić nikomu kłopotu, tak samo jak nie wymagało to dużego nakładu czasowego (zapewne zbieżnego ze sporządzeniem wskazanego pisma). Problemu co do zasady nie stanowi także dostęp do wyciągów z rachunków bankowych, gdyż o ile nawet nie są przesyłane do miejsca zamieszkania, można je "od ręki" uzyskać w placówce banku. Niewykonanie wezwania skutkuje stwierdzeniem, że wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia przesłanki tak do przyznania całkowitego, jak i częściowego prawa pomocy. Sytuacja ta, jak już wskazano powyżej, przemawia za domniemaniem możliwości jednorazowego poniesienia przez nią kosztów postępowania, czego wyrazem są nie należące do najniższych względem potrzeb 3-osobowej rodziny dochody. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Na marginesie należy zauważyć, że wpis od skargi, warunkujący nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie, wynosi w niniejszej sprawie 200 zł i opłacenie takiej kwoty nie powinno wiązać się dla skarżącej z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Obowiązujące przepisy nie przewidują też obowiązku występowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników, a sąd na mocy obowiązujących przepisów bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Ponadto, zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie skarżącej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.