II SA/Rz 470/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r. sprawy ze skargi H.O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolnej -skargę oddala- Przedmiotem skargi H. O. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 roku, nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Marszałka Województwa z dnia [...] lutego 2008 roku nr [...], który jako wierzyciel, działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005 r., Nr 229 poz. 1954 ze zm. powoływana dalej jako u.p.e.a.), uznał wniesione przez skarżącą zarzuty w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym za niezasadne. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych. Decyzją z dnia [...] stycznia 1999 roku, nr [...] Prezydent Miasta zezwolił H. i T. O. na wyłączenie z produkcji rolnej gruntów rolnych stanowiących część działek nr [...] i [...] położonych w obr. [...] zobowiązując ich jednocześnie do uiszczenia stosownej należności z tytułu wyłączenia oraz opłaty rocznej z tytułu użytkowania na cele nierolnicze ww. gruntów, w wysokości 10% należności wyrażonej w tonach ziarna żyta, tj. 5,20 ton, płatnej do 30 czerwca każdego roku począwszy od roku 1999, przez 10 lat. Wskutek nieuiszczania ustalonych opłat rocznych wobec H. i T. O. zostało wszczęte administracyjne postępowanie egzekucyjne. W dniu 28 stycznia 2008 roku H. O. wniosła zarzuty "na wszczętą w dniu 22 stycznia 2008 roku egzekucję należności pieniężnych za opłatę roczną z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolnej". Wskazała, iż zarzuty dotyczą egzekucji należności za rok 2004 i 2005. W uzasadnieniu podała, iż od stycznia 2004 roku do grudnia 2005 roku majątkiem upadłej firmy jej męża "[...]" zarządzał syndyk masy upadłości. O fakcie tym poinformowano wierzyciela – Marszałka Województwa. W wyżej wskazanym okresie firma "[...]" nie prowadziła działalności gospodarczej, gdyż zarządzał nią syndyk. Z tych przyczyn wnosząca zarzut nie miała żadnego wpływu na powstanie egzekwowanego obowiązku. Pismem z dnia 5 lutego 2008 roku organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego– zwrócił się do wierzyciela – Marszałka Województwa – o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniesionych zarzutów, stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 roku, nr [...] Marszałek Województwa uznał zarzuty wniesione przez H. O. za niezasadne. Uzasadniając swoje stanowisko wierzyciel, jako źródło egzekwowanego obowiązku wskazał decyzję Prezydenta Miasta z [...] stycznia 1999 roku. Podał, że egzekucja wobec zobowiązanych została wszczęta już w roku 2004, z uwagi na nieuiszczenie opłat rocznych za lata 2002 i 2003. Kolejne czynności egzekucyjne – doręczenie upomnienia – podjęto w sierpniu 2005 roku albowiem nie uiszczono opłat za lata 2004 i 2005. Z uwagi na bezskuteczność wezwania w dniu 14 listopada 2007 roku wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy na ww. należności i skierował go na drogę administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, iż w tym okresie zobowiązani nie informowali wierzyciela o zbyciu nieruchomości, której dotyczyła decyzja źródłowa. W odpowiedzi na zawiadomienie zobowiązanych o wysokości opłaty za rok 2006 H. O. skierowała do wierzyciela pismo, w którym oświadczyła, iż nieruchomość której dotyczą opłaty wchodziła w skład przedsiębiorstwa jej męża – T. O. Firma [...]. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2003 roku, sygn. [...] Sąd Rejonowy w R. Wydział [...] Gospodarczy ogłosił upadłość firmy męża H. O., obejmującą likwidację majątku dłużnika. Odnosząc się do tych twierdzeń Marszałek Województwa wywiódł, iż zobowiązana nie przedstawiła żadnych dowodów, które potwierdzałyby, iż przedmiotową nieruchomość oraz związany z nią obowiązek ponoszenia opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej należy wiązać wyłącznie ze sferą prawną przedsiębiorstwa jej męża. Końcowo wierzyciel stwierdził, iż osoby fizyczne prowadzące indywidualnie działalność gospodarczą odpowiadają za swoje zobowiązania całym swoim majątkiem. Jeżeli pozostają w małżeńskiej wspólności majątkowej, to odpowiedzialność ta rozciąga się również na majątek wspólny. Wszczęcie postępowania upadłościowego wobec męża H. O. nie prowadziło do zwolnienia jej z odpowiedzialności jaka wynika z decyzji Prezydenta Miasta z 1999 roku. Skutek taki mógłby powstać wyłącznie w razie wykonania zobowiązania w toku postępowania upadłościowego. Ponieważ postępowanie upadłościowe wobec firmy T. O. zakończyło się bez zaspokojenia roszczeń wynikających z decyzji Prezydenta Miasta, to podmiotowy i przedmiotowy zakres odpowiedzialności ustalony w jej treści pozostał niezmieniony. W ocenie wierzyciela jedynie wyjątkowo, po zakończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika, Sąd może orzec o umorzeniu w całości lub części niezaspokojonych zobowiązań. T. O. wprawdzie wniosek w tym przedmiocie złożył, jednakże nie został on uwzględniony przez Sąd. Postanowienie doręczono H. O. w dniu 10 marca 2008 roku – k. 24 akt adm. W dniu 17 marca 2008 roku H. O. zaskarżyła je zażaleniem. Podała w nim, iż wniosek o odrolnienie złożył mąż w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Ona sama nie wiedziała o obowiązku ponoszenia opłat rocznych ani o zaległościach z tego tytułu. W ocenie żalącej, skoro cały majątek zarówno męża, jak i ich wspólny, dorobkowy, wszedł do masy upadłości i z niego dokonywano spłaty wierzytelności, to obecnie nie ma podstaw by prowadzić przeciw niej egzekucję. Dochodzone aktualnie kwoty za rok 2004 i 2005 powstały w okresie, kiedy cały majątek należał do masy upadłości i zarządzał nim syndyk. Żaląca nie miała więc żadnego wpływu na powstanie oraz regulowanie zobowiązań, jakie się z nim wiązały. Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Marszałka Województwa z dnia [...] lutego 2008 roku. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ przytoczył argumenty postanowienia pierwszoinstancyjnego oraz podał, iż w jego ocenie zasługują na aprobatę. Postanowienie doręczono H. O. w dniu 27 maja 2008 roku. W dniu 19 czerwca 2008 roku zaskarżyła je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zarzuciła organowi naruszenie szeregu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.); art. 7, 10, 11, 77 § 1, 78, 80, 81, 89, oraz art. 33 pkt 6 w zw. z art. 34 § 1 i art. 18 u.p.e.a. Motywując swoje stanowisko podała, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze bezrefleksyjnie powieliło argumentację organu I instancji, co dowodzi, iż zaskarżone postanowienie nie zostało wydane w wyniku ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W ocenie skarżącej prowadzona wobec niej egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, co wniesiony przez nią na podstawie art. 33 pkt 6 u.p.e.a. zarzut winno czynić zasadnym. Zdaniem skarżącej organ II instancji w swej decyzji sam przyznał, iż nieruchomość, której dotyczy egzekwowany obowiązek została "odrolniona" wyłącznie na rzecz T. O. w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Ustalenie to pozwala zasadnie twierdzić, iż wszelkie obowiązki, jakie z tego faktu wynikały; w tym obowiązek zapłaty opłaty rocznej, winny być dochodzone w ramach prowadzonego wobec T. O. postępowania upadłościowego. Marszałek Województwa o konieczności zgłaszania wierzytelności do masy upadłości został prawidłowo powiadomiony i z możliwości tej skorzystał. Skarżąca wyraziła więc zdziwienie, iż przysługująca mu należność, mimo jej publicznoprawnego charakteru i wynikającego z niego pierwszeństwa zaspokojenia, nie została w ramach tego postępowania uregulowana. Skarżąca stwierdziła, iż wszelkie należności Skarbu Państwa zostały zaspokojone w postępowaniu upadłościowym, a fakt iż nie dotyczy to wierzytelności Marszałka, dowodzi niekompetencji tego organu, za którą ona odpowiedzialności ponosić nie powinna. Konkludując skarżąca wywiodła, iż zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane pochopnie, bez przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego, co w jej ocenie przesądza o jego nielegalności. Powielając argumentację zaskarżonego postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 14 października 2008 roku Sąd odmówił wstrzymania zaskarżonego postanowienia. Skarżąca nie zakwestionowała tego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach. W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu. Celem uporządkowania dalszych rozważań należy w pierwszej kolejności podkreślić, iż przedmiotem skargi jest wydane w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. postanowienie wierzyciela wyrażające jego stanowisko odnośnie zasadności wniesionych przez zobowiązanego zarzutów. Sprawę, która wyznacza granice orzekania Sądu stanowi więc wyłącznie kontrola legalności sformułowanej przez Marszałka Województwa oceny wniesionego przez H. O. zarzutu. Poza kontrolą Sądu pozostaje ocena legalności samego postępowania i to zarówno, co do zasadności jego wszczęcia, jak i podejmowania w jego toku poszczególnych czynności procesowych. Kwestie te mogą stanowić przedmiot kontroli sądowej w postępowaniu kwestionującym legalność postanowienia w przedmiocie zarzutów wydanego przez organ egzekucyjny; w tym wypadku przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Podstawowym celem administracyjnego postępowania egzekucyjnego jest stosowanie środków przymusu by doprowadzić do wykonania ciążącego na zobowiązanym obowiązku publicznoprawnego. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności obciążenia zobowiązanego obowiązkiem, innymi słowy nie może on formułować ocen odnośnie legalności aktu, z którego obowiązek ów wynika – art. 29 ust. 1 u.p.e.a. Kwestia legalności aktu obciążającego obowiązkiem publicznoprawnym jest domeną administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego i poza jego ramy wychodzić nie może; jeżeli istnieją wątpliwości co do legalności aktu stanowiącego źródło obowiązku publicznoprawnego, podmiot do którego został on skierowany ma do dyspozycji prawne instrumenty inicjujące jego weryfikację, w pierwszej kolejności w trybie administracyjnym, a następnie w trybie sądowym. Wyczerpanie tego trybu zamyka możliwość kwestionowania legalności obciążenia obowiązkiem. W toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie może więc bronić się twierdzeniem, że obowiązek nałożono na niego bezprawnie. Może natomiast zwalczać egzekucję administracyjną powołując się na okoliczności, które powstały wprawdzie po nałożeniu na niego obowiązku, jednakże swym charakterem rodzące skutek blokujący egzekucję; będą to okoliczności powołane jako podstawy do wniesienia zarzutów w art. 33 u.p.e.a. Można je podzielić na dwie grupy: odnoszące się do obowiązku – wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym – oraz odnoszące się do postępowania – określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, błąd co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, wady formalne tytułu wykonawczego. Treść wniesionego przez skarżącą zarzutu jest bardzo lakoniczna. Nie wskazano w nim, o którą z podstaw z art. 33 u.p.e.a. jest on oparty. W ocenie Sądu skarżąca powołuje się na dwojakiego rodzaju okoliczności: po pierwsze kwestionuje zasadność obciążenia ją obowiązkiem; argumentując, iż nie wiedziała o odrolnieniu działki i wynikających z tego faktu obowiązkach oraz że nieruchomość ta wykorzystywana była wyłącznie przez jej męża w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, i po drugie, wykazuje niedopuszczalność egzekucji w związku z prowadzonym wobec męża postępowaniem upadłościowym. Pierwsza grupa okoliczności jest bez znaczenia, albowiem jak wyżej wskazano dotyczy samego nałożenia obowiązku, a więc zdarzenia, które nie podlega weryfikacji w toku postępowania egzekucyjnego. Rozważenia wymaga natomiast kwestia druga, a więc wpływ postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika na administracyjne postępowanie egzekucyjne. Uściślając, odpowiedzieć należy na pytanie, czy przeprowadzenie postępowania upadłościowego w stosunku do jednego z małżonków wspólnie obciążonych obowiązkiem podlegającym egzekucji administracyjnej i nieuregulowanie go w jego ramach, może skutkować jej niedopuszczalnością. W ocenie Sądu podstaw do pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie nie ma. Postępowanie upadłościowe obejmujące likwidacje majątku dłużnika jest szczególnego rodzaju egzekucją. Odmienność w stosunku do egzekucji cywilnej i administracyjnej sprowadza się do tego, że ma ona charakter generalny, a więc prowadzona jest na rzecz wszystkich (tych którzy wyrażą taką wolę) wierzycieli. W postępowaniu upadłościowym, w stosunku do całego majątku dłużnika prowadzona jest jedna egzekucja wszystkich zgłoszonych wierzytelności i to bez względu na ich publicznoprawny bądź cywilnoprawny charakter. W okresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczynanie egzekucji singularnej, tj. administracyjnej bądź cywilnej jest niedopuszczalne, a te które zostały wszczęte wcześniej podlegają obowiązkowemu zawieszeniu z datą ogłoszenia upadłości, a następnie umorzeniu, po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości – 146 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. 2003 r. Nr 60, poz. 535 ze zm.; dalej powoływana jako upn). Uregulowanie zobowiązań w ramach postępowania upadłościowego prowadzi do ich wygaśnięcia. Oznacza to, iż wszczynanie egzekucji celem ich wyegzekwowania nie miałoby już uzasadnienia. Nie można natomiast przyjąć, iż zakończenie postępowania upadłościowego, w ramach którego mimo likwidacji całego majątku dłużnika nie spłacono wszystkich jego zobowiązań rodzi taki skutek, że zobowiązania te wygasają. Na zasadzie wyjątku, gdy niewypłacalność dłużnika była następstwem wyjątkowych okoliczności, sąd upadłościowy może orzec o umorzeniu w całości lub części jego zobowiązań – art. 369 upn. W ocenie Sądu jedynie w tym wypadku można by zasadnie twierdzić, iż skutkiem postępowania upadłościowego jest wygaśnięcie wszystkich zobowiązań upadłego. Między stronami jest bezsporne, że w ramach prowadzonego wobec T. O. postępowania upadłościowego nie spłacono zobowiązań w postaci opłaty rocznej z tytułu wyłączenia działki z produkcji rolnej za lata 2004 i 2005. Nie ma również wątpliwości, iż sąd upadłościowy nie uwzględnił wniosku T. O. o umorzenia jego zobowiązań – postanowienie z dnia 29 czerwca 2006 roku, sygn. [...], k. 12 akt administracyjnych. Uwzględnienie powyższych faktów przesądza więc o niezasadności zarzutu skargi, iż wierzyciel obowiązany był dochodzić swych należności w ramach postępowania upadłościowego, a nieskuteczność działań w tym zakresie obciążą Marszałka Województwa powodując wygaśnięcie zobowiązań dłużników – T. i H. O. W opozycji do tych twierdzeń pozostaje wyżej powołany art. 369 upn. Sąd przyznaje twierdzenie skarżącej, iż z chwilą ogłoszenia upadłości jej męża ustała między nimi wspólność majątkowa, jednakże okoliczność ta nie pociągała za sobą skutku w postaci zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczania opłat rocznych. Stosownie do treści art. 124 ust. 1 upn. w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków wspólność ustawowa między małżonkami ustaje z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Celej tej regulacji jest z jednej strony ochrona małżonka upadłego; chodzi o to, by przedmioty majątkowe nabywane przez małżonka upadłego od momentu ogłoszenia upadłości wyłączyć z masy upadłości i tym samym uchronić od spieniężenia na rzecz wierzycieli, z drugiej zaś ochrona wierzycieli; poprzez ustanie wspólności majątkowej wyłączona zostaje możliwość zaciągania zobowiązań przez jednego z małżonków ze skutkiem zobowiązującym również dla drugiego. Ustaje więc niebezpieczeństwo, iż masa upadłości będzie nadal obciążana zobowiązaniami powstałymi wskutek działań małżonka upadłego. Zasadność przytoczonych twierdzeń potwierdza treść art. 53 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zgodnie z którą w razie ukończenia postępowania upadłościowego, między małżonkami ponownie powstaje ustawowy ustrój majątkowy. Całość powyższego nie uprawnia zatem do stwierdzenia, iż za zobowiązania powstałe w okresie, gdy małżonków wiązała wspólność majątkowa, wyłącznie odpowiedzialny jest małżonek wobec którego ogłoszono upadłość. Decyzja Prezydenta Miasta z 1999 roku, stanowiąca źródło egzekwowanych obowiązków jednoznacznie wskazuje, iż zobowiązanym do ponoszenia wynikających z niej ciężarów jest H. i T. O. Zarówno przed, w toku, jak i po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego wobec T. O., odpowiedzialnym za uiszczanie opłat wynikających z tej decyzji był zarówno on, jak i skarżąca. Wobec skarżącej nie zaszły żadne okoliczności, któryby ją z obowiązku tego zwalniały. Faktyczna intencja T. O., by odrolnioną nieruchomość użytkować wyłącznie na rzecz prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wobec łączącej go ze skarżącą ustawowej wspólności majątkowej i wynikającej z niej współwłasności nieruchomości objętej decyzją z 1999 roku (3 strona aktu notarialnego k. 9 akt adm.), nie mogła wywrzeć żadnych skutków prawnych i tym samym prowadzić do zwolnienia jej z obowiązku. Nieruchomość, której dotyczą dochodzone opłaty została zbyta przez syndyka dopiero w dniu 4 listopada 2005 roku – akt notarialny k. 8 akt administracyjnych. Zgodnie z treścią decyzji źródłowej, opłatę z tytułu jej odrolnienia należało uiszczać do dnia 30 czerwca każdego roku. Potwierdza to więc zasadność obciążenia H. i T. O. opłatami za lata 2004 i 2005. Sąd nie podziela także zarzutów naruszenia przepisów dotyczących postępowania wyjaśniającego – art. 7, 10, 11, 77 § 1, 78, 80, 81, 89 k.p.a. Uwzględniając specyfikę postępowania w przedmiocie wyrażenia przez wierzyciela stanowiska odnośnie zgłoszonych zarzutów – art. 34 § 1 u.p.e.a. – trzeba stwierdzić, iż przepisy k.p.a. regulujące postępowanie wyjaśniające, mają w nim zastosowanie w bardzo ograniczonym zakresie; stosownie do treści art. 18 u.p.e.a stosuje się je odpowiednio. W postępowaniu egzekucyjnym nie rozstrzyga się sprawy administracyjnej lecz stosuje środki przymusu. W ocenie Sądu zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie je poprzedzające jest prawidłowe. Mając całość powyższego na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.