II SA/Rz 472/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Maciej Kobak /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi A. L. (dalej w skrócie: "skarżąca") reprezentowanej przez adw. Z. B., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "organ I instancji") z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 12 grudnia 2017 r., organ I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad całkowicie ubezwłasnowolnioną siostrą J. L. Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji podał art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 2a i 4, art. 25 ust. 1, art. 27, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r. poz.1952 – dalej w skrócie: "u.ś.r."), Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1466), Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015r. poz. 1238), art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm.), art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 73 ust. 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1793 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1257). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w sprawie ustalono, iż J. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jej niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Ponadto została ona ubezwłasnowolniona całkowicie, a jej opiekunem prawnym ustanowiono skarżącą. Rodzice w/w nie żyją. J. L. wymaga pomocy osób drugich, opiekę nad nią sprawuje skarżąca. Dalej organ I instancji wskazał, że skarżąca ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w związku z opieką nad bratem J. L. Zachodzi więc zbieg prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. Z przepisu tego wynika, iż w przypadku zbiegu prawa do w/w świadczeń przysługuje jedno wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Dlatego też, w ocenie organu I instancji, skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad siostrą J. L. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1 i 1a, ust. 1b, ust. 5 oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji. W ocenie SKO, decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428), która weszła w życie 1 sierpnia 2017 r., dokonano zmiany art. 27 ust. 5 u.ś.r. w ten sposób, że zgodnie z jego treścią w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno ze świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. SKO wskazało, że przed tą zmianą zdanie końcowe art. 27 ust. 5 u.ś.r. brzmiało: "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną". Jednocześnie art. 17 tej noweli stanowi, że wspomniany przepis w nowym brzmieniu ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Zdaniem SKO, w obecnym stanie prawnym uznać należy, że w sytuacji gdy skarżąca, która ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem J. L., składa wniosek o świadczenie pielęgnacyjne nad siostrą J. L., to w istocie tak jak uznał organ I instancji dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, a finalnie wykluczone jest przyznane drugiego świadczenia pielęgnacyjnego. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO, w której zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad całkowicie ubezwłasnowolnioną J. L., bądź uchylenie obu decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organy obu instancji przyjęły interpretację art. 27 ust. 5 u.ś.r. sprzeczną z brzmieniem ustawy. Zdaniem skarżącej, dosłowny tekst przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. rozwiewa wątpliwości, że rygory zbiegów różnych podstaw prawnych przyznania zasiłków obowiązują także w przypadku sprawowania opieki nad różnymi osobami. Skoro jednak w tym przypadku podstawa żądania przyznania zasiłku jest identyczna co do obojga podopiecznych - organ nie miał prawa odmówić zasiłku. Skarżąca zarzuciła również, że jak dotychczas nie dokonała formalnie wyboru w trybie art. 27 ust. 5 u.ś.r., ani też o to nie została wezwana, co również stanowi uchybienie skutkujące potrzebą co najmniej uchylenia decyzji. W odpowiedzi na skargę podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Świadczenie pielęgnacyjne stanowi swoistą rekompensatę dla osoby, która została zmuszona do rezygnacji z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną, mającą na celu zminimalizowanie skutków utraty przez opiekuna źródła utrzymania w postaci pracy zarobkowej. Należy podkreślić, że beneficjentem tej pomocy jest osoba sprawująca opiekę, nie zaś osoba opieki tej wymagająca. Katalog osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawarty został w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Brzmienie tego przepisu nie budzi wątpliwości. Wynika z niego, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, w sytuacji gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest możliwe przyznanie mu kolejnego świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że osobie sprawującej opiekę może przysługiwać tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od liczby osób, nad którymi sprawuje ona opiekę (tak w wyroku NSA z dnia 8 czerwca 2017 r., I OSK 178/17). Sąd podkreśla, że sytuacja, w której skarżąca sprawuje opiekę nad dwoma osobami niepełnosprawnymi, jest niewątpliwie trudna i wymaga większego nakładu środków i pracy, jednakże celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraconego dochodu z powodu rezygnacji z pracy zarobkowej, a utracić dochód można tylko raz. Świadczenie określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Skoro więc świadczenie pielęgnacyjne jest związane z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania przez konkretną osobę osobistej opieki nad niepełnosprawnym, nie jest możliwe pobieranie przez nią kolejnego świadczenia na tę samą osobę niepełnosprawną lub na inną osobę (tak również w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2017 r., IV SA/Po 644/16). W niniejszej sprawie omawiane świadczenie mogło więc zostać przyznane skarżącej tylko przy wystąpieniu łącznie wszystkich przesłanek pozytywnych przy braku jakiejkolwiek przesłanki negatywnej. Ne budzi wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłankę negatywną określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b), ponieważ ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem J. L. W związku z wystąpieniem przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad J. L. skarżącej nie przysługiwało. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, decyzja SKO odpowiada prawu z innych przyczyn i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.