I OSK 178/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia NSA Jolanta Sikorska /spr./ sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 828/16 w sprawie ze skargi E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. 2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 828/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że z akt wynika, że decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta i Gminy Młynary odmówił E.G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na siostrę B.K. Powodem odmowy było ustalenie, że mąż wnioskodawczyni posiada przyznany na swoją matkę od 1 lipca 2013 r. zasiłek dla opiekuna. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, jeżeli członek rodziny sprawującej opiekę ma ustalone m. in. prawo do zasiłku dla opiekuna. Odwołanie od powyższej decyzji wywiodła E.G., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazano, że nakazana przez Trybunał Konstytucyjny zmiana przepisu polegała na wyłączeniu możliwości pobierania świadczeń, przez każdego z rodziców na wspólne niepełnosprawne dziecko. W tej sprawie małżonek wnioskodawczyni uzyskuje świadczenie w związku z opieką nad swoją niepełnosprawną matką, a wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny wobec siostry, która jest całkowicie ubezwłasnowolniona, zaś rodzice wnioskodawczyni i jej siostry nie żyją. Aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą być spełnione dwie przesłanki przedmiotowe, pierwszą z nich jest niepodejmowanie albo rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Druga z tych przesłanek o charakterze negatywnym mówi o tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę posiada prawo, m. in. do zasiłku dla opiekuna. Takie prawo ma przyznane mąż wnioskodawczyni w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką. Skargę na powyższą decyzję wywiodła E.G., zarzucając: błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że nie podlega ona świadczeniu wnioskowanemu na siostrę, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez wadliwą interpretację przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi powołano się co do zasady na argumentację zaprezentowaną wcześniej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto stwierdziło, że od 1 stycznia 2017 r. ma wejść w życie zmiana w ustawie o świadczeniach rodzinnych, która uchyla pkt 4 w art. 17 ust. 5. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że jest ona zasadna. Sąd ten wskazał, że wyłączną przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę było to, że mąż skarżącej pobiera zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad zupełnie inną osobą, bo swoją matką. Tak więc podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114), stwierdzający, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Powyższe rozumowanie jest zdaniem Sądu I instancji błędne. Sąd ten podał, że podziela zaprezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że wyżej powołany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy innych sytuacji faktycznych, gdyż przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. obejmuje swym zakresem takie stany, gdy dana osoba wnioskuje o przyznanie świadczenia na osobę wymagającą opieki, na którą ustalone wcześniej zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innego członka rodziny, ewentualnie sytuacji, gdy wnioskodawca ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innej osoby wymagającej opieki. Dlatego też, jeżeli osoba w rodzinie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad daną osobą wymagającą opieki, to inny członek tejże rodziny nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą samą osobą. Również osobie sprawującej opiekę może przysługiwać tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od liczby osób, nad którymi sprawuje ona opiekę (tak zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 24 października 2014 r" w sprawie o sygn. II SA/Bk 762/14, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 maja 2016 r., w sprawie o sygn. III SA/Gd 227/16 ). W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu I instancji, nie zaistniała żadna z przedstawionych wyżej sytuacji, dlatego też nie mogła zaistnieć negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skutkująca odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przedstawiony wyżej tok rozumowania, w ocenie Sądu I instancji, koresponduje z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie SK 7/11 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1652). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że przyjęcie zasady, iż do rodziny, w której wychowuje się więcej niż jedno niepełnosprawne dziecko może trafić tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie, nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane. Sytuacja materialna, życiowa i społeczna rodzin, w których jest więcej osób niepełnosprawnych wymagających opieki, jest znacznie trudniejsza, niż rodzin w których jest jedna osoba niepełnosprawna. Takie rodziny mają zwiększone wydatki na koszty utrzymania, leczenia czy rehabilitacji, a konieczne obowiązki opiekuńcze, przerastają możliwości jednego opiekuna. Z taką też sytuacją mamy do czynienia w rodzinie skarżącej, która ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją siostrą, a mąż skarżącej pobiera zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką. Sąd I instancji uwzględniając skargę podał, że organy administracji rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia interpretacji treści art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawionej w uzasadnieniu wyroku. W skardze kasacyjnej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na przyjęciu, iż przepis ten swym zakresem obejmuje takie stany, gdy dana osoba wnioskuje o przyznanie świadczenia na osobę wymagającą opieki, na którą ustalone wcześniej zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innego członka rodziny, ewentualnie sytuacji, gdy wnioskodawca ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innej osoby wymagającej opieki, a nie ma zastosowania w sytuacji, gdy w rodzinie dana osoba ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na jedną osobę, a druga osoba w rodzinie ma ustalone prawo do opieki nad inną osobą; 2) art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na zaliczeniu do składu rodziny siostry wnioskodawczyni E.G. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na decyzję Kolegium lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono, że na gruncie przedmiotowej sprawy wskazany przez Sąd wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może znaleźć zastosowania i skutkować pominięciem przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako sprzecznego z Konstytucją. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z taką oto sytuacją, że E.G. sprawuje opiekę nad siostrą B.K., natomiast małżonek strony K.G. sprawuje osobistą opiekę nad swoją matką (z tego tytułu ma przyznane od dnia 1 lipca 2013 r. prawo do zasiłku dla opiekuna). Zatem opieka sprawowana przez małżonków G., którzy zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych tworzą rodzinę, nie jest sprawowana nad dwiema niepełnosprawnymi osobami wchodzącymi w skład jednej rodziny. Mając na uwadze treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 w związku z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżąca kasacyjnie nie podziela stanowiska prezentowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W ocenie skarżącej z treści art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż w jednej rodzinie może być pobierane tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne także wówczas, gdy członkowie rodziny sprawują opiekę nad różnymi osobami. Dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny interpretacja tego przepisu, polegająca na tym, iż ma on zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy dana osoba wnioskuje o przyznanie świadczenia na osobę wymagającą opieki, na którą ustalone wcześniej zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innego członka rodziny, ewentualnie sytuacji, gdy wnioskodawca ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innej osoby wymagającej opieki lub w przypadku, jeżeli osoba w rodzinie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad daną osobą wymagającą opieki, to inny członek tejże rodziny nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą samą osobą, jest niezgodna z treścią art. 17 ust.5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący kasacyjnie podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, przywołując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, pominął zupełnie fakt, iż dotyczyło ono rodziny i osób w rodzinie dotkniętych znaczną niepełnosprawnością. Siostra E.G. nie jest członkiem rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z definicją rodziny, zawartą w tym przepisie, pojęcie rodziny oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Trafnie zauważa w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organu odwoławczego stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), dalej u.ś.r. Stosownie do art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Z kolei w ust. 5 cytowanego przepisu ustawodawca wskazał szereg przesłanek negatywnych, uniemożliwiających przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. I tak zgodnie z pkt 4 tegoż ustępu 5, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo między innymi do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wskazanym przez Sąd wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt SK 7/11 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1652), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 13 października 2011, w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji stanowi, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne, zwłaszcza więcej niż jedno takie dziecko, znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji społecznej, a z reguły także w trudnej sytuacji materialnej. Z mocy art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji rodziny takie mają prawo do szczególnej, to jest ponadstandardowej pomocy, która przysługuje wszystkim rodzinom, także tym, które są w stanie radzić sobie same. Istotnym instrumentem tej szczególnej pomocy dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej z powodu znacznej niepełnosprawności niektórych jej członków jest świadczenie pielęgnacyjne. Podmiotem uprawnionym do niego jest członek rodziny - ojciec, matka, opiekun faktyczny, lecz jego beneficjentem jest cała rodzina. Świadczenie to ma być częściową rekompensatą dochodu utraconego z powodu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że w ekstremalnie trudnej sytuacji rodziny wychowującej więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, rezygnacja z pracy jednego rodzica (opiekuna) często może się okazać niewystarczająca, gdyż opiekun ten nie jest w stanie sprawować efektywnie opieki równocześnie nad dwojgiem, czy trojgiem niepełnosprawnych dzieci. Dlatego też prawo powinno w takiej sytuacji stworzyć możliwość rezygnacji z pracy także drugiemu rodzicowi, umożliwiając mu uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem wyrażona negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą na jedną rodzinę przysługiwać mogłoby tylko jedno prawo do świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego czy zasiłku dla opiekuna, niezależnie od liczby osób w rodzinie dotkniętych znaczną niepełnosprawnością, jest niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art.17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w niczym nie uchybia powyższemu stanowisku Trybunału Konstytucyjnego. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sadu I instancji, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. obejmuje swym zakresem takie stany, gdy dana osoba wnioskuje o przyznanie świadczenia na osobę wymagającą opieki, na którą ustalone wcześniej zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innego członka rodziny, ewentualnie sytuacji, gdy wnioskodawca ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innej osoby wymagającej opieki. Dlatego też, jeżeli osoba w rodzinie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad daną osobą wymagającą opieki, to inny członek tejże rodziny nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą samą osobą. Również osobie sprawującej opiekę może przysługiwać tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od liczby osób, nad którymi sprawuje ona opiekę. Trafnie zauważa Sąd I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z przedstawionych wyżej sytuacji, w związku z czym nie mogła zaistnieć negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 4 u.s.r. skutkująca odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Tranie także sad ten podniósł, że przedstawiony wyżej tok rozumowania, w ocenie Sądu I instancji, koresponduje z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie SK 7/11 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1652). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że przyjęcie zasady, iż do rodziny, w której wychowuje się więcej niż jedno niepełnosprawne dziecko może trafić tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie, nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane. Sytuacja materialna, życiowa i społeczna rodzin, w których jest więcej osób niepełnosprawnych wymagających opieki, jest znacznie trudniejsza, niż rodzin w których jest jedna osoba niepełnosprawna. Takie rodziny mają zwiększone wydatki na koszty utrzymania, leczenia czy rehabilitacji, a konieczne obowiązki opiekuńcze, przerastają możliwości jednego opiekuna. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rodzinie skarżącej, która ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją siostrą, a mąż skarżącej pobiera zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką. Dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. potwierdza zmiana ustawy oświadczeniach rodzinnych wprowadzona ustawą z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 972), której przepisem art. 1 pkt 2 uchylono art. 17 ust. 5 pkt 4. W uzasadnieniu do projektu zmiany ww. ustawy (druk nr 370) wskazano, że jakkolwiek norma, którą kontrolował Trybunał (z uwzględnieniem granicy czasowej jej obowiązywania), została derogowana z porządku prawnego z dniem ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw (26 listopada 2014 r.), nadal w mocy pozostają przepisy, które stanowią przeszkodę dla przyznania świadczeń opiekuńczych, w sytuacji gdy jeden z członków danej rodziny pobiera już świadczenie rodzinne w związku z opieką nad inną osobą. Dlatego też niezbędne staje się wyeliminowanie regulacji, które - w świetle wypowiedzi TK - budzą poważne zastrzeżenia natury konstytucyjnej. Pozostawienie tej kwestii organom stosującym prawo nie byłoby dobrym rozwiązaniem i to nie tylko z tego powodu, iż co do zasady w ich kompetencjach nie mieści się rozstrzyganie o niekonstytucyjności poszczególnych unormowań, a w konsekwencji - odmowa ich stosowania, lecz przede wszystkim ze względu na ryzyko odmiennych interpretacji i co się z tym wiąże rozbieżnej praktyki. W tej sytuacji podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. uznać należało za chybiony. Wbrew także odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji nie naruszył art. 3 pkt 16 u.ś.r. Zgodnie z owym przepisem prawa, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w niczym nie uchybia ustanowionej w art. 3 pkt 16 tej ustawy definicji legalnej rodziny. Z przepisu bowiem art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, by osoba wymagająca opieki miała wchodzić w skład rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. W przepisie tym mowa jest o członku rodziny osoby sprawującej opiekę. Skoro zatem skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw, podlegała ona oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 P.p.s.a.