II SA/Rz 489/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Anna Lechowska NSA Marian Ekiert /spr./ Protokolant: sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości - oddala skargę - Po rozpatrzeniu wniosku J. B. Prezydent Miasta [...] działając na podstawie art. 136 i 142 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami [ tjedn. Dz.Ust. Nr 46 poz. 543 z 2000 z późn.zm. ] oraz art. 104 kpa decyzją z dnia [...].03.2004 r. odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawczym dz.nr 1718/11, obecnie oznaczonej jako dz.nr 1718/16 położonej w T. przy ul. K., nabytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym nr Rep [...] w dniu [...].10.1979 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wywodzi, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel, lub spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stałą się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przedmiotowa działka o pow. 0,3565 ha nabyta została opisanym aktem notarialnym na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę szkoły środowiskowej w T. przy ul. K. Inwestycja ta zrealizowana została na podstawie decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny Nr [...] z dnia [...].11.1976 r. , której termin ważności przedłużono do dnia 15.01.1980 r. postanowieniem z dnia [...].07.1979 r. Na działce tej wybudowano sieć uzbrojenia technicznego dla tej szkoły, a mianowicie kanalizację sanitarną, instalację ciepłowniczą, gazową i wodociągową. Skoro zatem cel wywłaszczenia został zrealizowany, to tym samym nieruchomość ta nie stała zbędną dla realizacji celu publicznego, dla realizacji którego dokonano jej wywłaszczenia., albowiem przebiegające przez nią urządzenia nadal zapewniają prawidłowe funkcjonowania szkoły. Tym samym do wniosku J. B. nie można było ustosunkować się pozytywnie. Dodatkowo naprowadzić należy, iż budowa szkoły jest tego rodzaju przedsięwzięciem inwestycyjnym, które swoim zakresem rzeczowym obejmuje zarówno inwestycję podstawową { budynek szkoły } jak i inwestycje towarzyszące, a więc urządzenia infrastruktury technicznej, niezbędne dla normalnego funkcjonowania szkoły. Ponadto zwrot tej działki jest niemożliwy także i z tego względu, iż poprzedni właściciel wszedłby w posiadanie urządzeń podziemnych, które wybudowane zostały ze środków Skarbu Państwa. Wyjaśnić również wypada, iż aktualnie ani Skarb Państwa ani też Gmina nie są jej właścicielami, albowiem aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...].05.2002 r. Gmina przekazała w formie aportu prawo własności tej działki na rzecz A. Spółka z o.o., na której to działce wybudowany zostanie parking z przeznaczeniem na potrzeby szkoły. Decyzję tę zaskarżyła odwołaniem skierowanym do Wojewody J. B., wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie o zwrocie przedmiotowej działki na jej rzecz. Uzasadniając odwołanie odwołująca polemizowała ze stanowiskiem organu I instancji, twierdząc że przedmiotowa nieruchomość nabyta aktem notarialnym w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę szkoły środowiskowej w T. nie została wykorzystana dla realizacji tego celu. Faktem jest, że Gmina wniosła tę działkę jako aport do A. Spółka z o.o. Jednakże jej przekazanie nastąpiło z naruszeniem art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. O zamiarze użycia tej działki na inny cel niż określony w akcie notarialnym poprzedni właściciel nie został powiadomiony i co więcej nie został on poinformowany o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Twierdzenie zaś, że na tej działce wybudowano sieć uzbrojenia technicznego nie zostało w żaden sposób poparte dowodowo. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby w jakiej części działka ta została zainwestowana na cel określony w decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny, której termin ważności upłynął z dniem 15.01.1980 r. Konkludując odwołanie odwołująca się stwierdziła, że postępowanie w tej sprawie prowadzone było tendencyjnie z pominięciem dowodów ilustrujących rzeczywisty stan rzeczy i z naruszeniem nie tylko przepisów formalnych, ale i merytorycznych. Z posiadanych bowiem przez nią dokumentów tj. mapy zasadniczej wydanej przez Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej wynika, że zrealizowane na działce inwestycje w żaden sposób nie są związane ze szkołą, zaś przekazanie działki na rzecz A. świadczy jednoznacznie, że stała się ona zbędna na cel określony w akcie notarialnym. Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzją z dnia [...].04.2004 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Oceniając okoliczności sprawy w uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wywodzi, iż na przedmiotowej działce inwestycja została zrealizowana na podstawie decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny Nr [...] z dnia [...].11.1976 r. , której termin ważności przedłużono do dnia 15.01.1980 r. Zgodnie z odpisem z KW Nr [...] wydanym w dniu [...].01.2004 r. przez Sąd Rejonowy w T. L.Dz. odp. [...] właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest A. Spółka z o.o. A. to uzyskało prawo własności tej nieruchomości na podstawie umowy o przeniesienie prawa własności sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...].05.2002 r. Nr Rep. [...] , przy czym nieruchomość ta wniesiona została w formie aportu do A. Sp. z o.o. Znamiennym jest, iż w chwili wystąpienia z wnioskiem przez J. B. właścicielem tej nieruchomości nie był Skarb Państwa ani Gmina. Chybionym jest również podniesiony w odwołaniu zarzut dotyczący naruszenia art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem na tej nieruchomości zlokalizowane są urządzenia infrastruktury podziemnej jednoznacznie świadczące o zrealizowaniu celu wywłaszczenia, a budowa na tym terenie parkingu dla potrzeb szkoły będzie uzupełnieniem zrealizowanego zadania inwestycyjnego. W świetle tych wywodów w pełni uprawnione jest twierdzenie, że w okolicznościach sprawy nie zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości. Nie jest także trafnym zarzut o rzekomo tendencyjnym sposobie prowadzenia postępowania w tej sprawie. Zgromadzone bowiem w sprawie materiały dowodowe jednoznacznie świadczą o kompleksowej analizie wszystkich mogących się przyczynić do wyjaśnienia sprawy dokumentów. Także i tę decyzję tym razem skargą skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżyła J. B., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm " przewidzianych " . Uzasadniając skargę skarżąca ponawia zarzuty, które zaprezentowała już wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji, akcentując przy tym, że dokonane w postępowaniu administracyjnym ustalenia nie zostały poparte żadnymi dowodami. Skoro bowiem statutowym celem A. nie jest prowadzenie działalności inwestycyjnej na rzecz innych podmiotów, to tym samym twierdzenie, że wybudowany zostanie parking z przeznaczeniem na potrzeby szkoły, nie jest poparte żadnymi dowodami. Stanowi to o tym, iż naruszono art. 7 kpa, w związku z niedokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Tym samym naruszona została zasada praworządności i naruszono słuszny interes obywatela. Naruszono także zasadę prawdy obiektywnej, której istota sprowadza się do tego, że na organie administracji publicznej ciąży obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą aby w ten sposób odtworzyć rzeczywisty obraz i uzyskać podstawy do trafnego zastosowania przepisów prawa. Tymczasem zarówno organ I instancji jak i Wojewoda pomimo wskazywanych uchybień natury formalnej i merytorycznej nie zrealizowali tego obowiązku. Nie wyjaśniono także w toku postępowania jaka część przedmiotowej działki została zajęta pod inwestycję związaną z funkcjonowaniem szkoły. Pamiętać należy bowiem o tym, że gdyby nawet część tej działki została wykorzystana na ten cel, to pozostała część podlega zwrotowi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Przedmiotem oceny w badanej sprawie pozostaje legalność decyzj i Wojewody [...] z dnia [...].04.2004 r. , stanowiącej o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].03.2004 r., którą to decyzją ten ostatnio wymieniony organ odmówił zwrotu na rzecz J. B., nieruchomości położonej w T., aktualnie oznaczonej jako dz.nr 1718/16, nabytej uprzednio na rzecz Skarbu Państwa umową sporządzoną w dniu [...].10.1979 r. w formie aktu notarialnego nr Rep. [...]. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie organ odwoławczy m. innymi wywodzi, iż możliwość pozytywnego odniesienia się do wniosku skarżącej wyklucza fakt, iż zarówno w chwili wystąpienia przez nią ze stosownym wnioskiem jak i aktualnie przedmiotowa nieruchomość nie pozostawała ani nie pozostaje w dyspozycji Skarbu Państwa ani też organów samorządu terytorialnego, albowiem w wyniku umowy notarialnej zawartej w dniu [...].05.2002 r. Rep. A [...] przeszła ona własność A. Spółka z o.o. z siedzibą w T., a to wyklucza możliwość jej zwrotu z tej choćby przyczyny, że prawo do niej nabyła osoba trzecia. Kwestionując powołaną wyżej decyzję skarżąca podnosi szereg zarzutów bliżej nie odnosząc się do eksponowanej tu przeszkody. Podejmując się próby rozstrzygnięcia tej kwestii na wstępie należy zauważyć, iż aktualnie obowiązującym stanie prawnym istnieje w dalszym ciągu luka prawna dotycząca sfery wzajemnych powiązań pomiędzy cywilno - prawną instytucją własności, a kształtowaną przez przepisy prawa administracyjnego instytucją zwrotu uprzednio wywłaszczonej { zbytej w formie umowy wywłaszczającej } nieruchomości. Dotyczy to braku regulacji umożliwiającej rozwiązanie konfliktu interesów na linii właścicielskich uprawnień Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, wyrażających się w możliwości rozporządzania przedmiotem przynależnego im prawa własności, a uprawnieniami poprzedniego właściciela tej nieruchomości zmierzającymi w kierunku jej obligatoryjnego zwrotu, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji { umowie } wywłaszczeniowej. Ów konflikt wyraźnie przybiera na ostrości w sytuacji takiej z jaką mamy do czynienia w okolicznościach badanej sprawy, kiedy to prawo własności tej nieruchomości zostało już przeniesione na rzecz osoby trzeciej. Jest bowiem rzeczą oczywistą i nie wymagającą szczególnego komentarza, iż osobie tej przysługują wyłączne prawa do tej nieruchomości i jakakolwiek dyspozycja nią w formie aktu administracyjnego godziłaby w sposób nieuprawniony w jej interesy i praktycznie byłaby niewykonalna. Prowadzi to do w pełni uprawnionej konstatacji, iż nie może zostać zwrócona uprzednio wywłaszczona nieruchomość, nawet wówczas gdy spełnione zostały prawem przewidziane przesłanki dla dokonania jej zwrotu, jeżeli w dacie orzekania o powyższym jej właścicielem nie jest Skarb Państwa lub jakakolwiek jednostka samorządu terytorialnego. Oznacza to, że jeżeli wymienione podmioty zbyły ją innej osobie prawnej lub fizycznej, nieruchomość ta nie będzie mogła być zwrócona na rzecz poprzedniego właściciela, czy też jego następców prawnych. Tego rodzaju stanowisko jest w zasadzie powszechnie akceptowane zarówno w orzecznictwie jak i literaturze przedmiotu. Wystarczy tu odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8.10.1998 r. sygn.akt III RN 25/98 { Prokuratura i Prawo 1999/1/53 }, wcześniejszej uchwały tegoż Sądu z dnia 23.09.1993 r. sygn.akt III AZP 13/93, czy też nie publikowanych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17.08.1998 r. sygn.akt IV SA 615/97 - Lex 45910 i z dnia 11.08.1998 r. sygn.akt IV SA 1687/96 - Lex - 45912, które pomimo zmiany stanu prawnego zachowały swoją aktualność oraz doktryny { vide : Gerard Bieniek - Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami - ZCO Zielona Góra 2000 - Wyd. II t. II str. 197, Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości - Wyd. Prawnicze PWN Warszawa 1998 str. 200 i Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości - Wydawnictwo Prawnicze - Lexis Nexis - Warszawa 2004 str. 230 i nast. }. Inną natomiast kwestią leżącą poza sferą kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pozostaje problem ważności opisanej wyżej umowy notarialnej, skutkiem której przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność A. Spółka z o.o. , która to umowa wbrew poglądom skarżącej nie traci tego waloru z chwilą stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, traktującymi o zasadach postępowania przy zwrocie nieruchomości. Nie mniej jednak w tym miejscu ubocznie należy zauważyć, iż dyspozycja dotykająca prawa własności nieruchomości uprzednio wywłaszczonej, o zwrot której ubiegać się może zainteresowany narusza porządek prawny { pośrednio art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami }, godząc w jego interes prawny, albowiem uniemożliwia mu skuteczne dochodzenie roszczeń zwrotowych i jej legalność może być zakwestionowana na drodze postępowania cywilnego, a także poszkodowany może dochodzić z tego tytułu odszkodowania też w reżimie ukształtowanym przez przepisy prawa cywilnego przed sądem powszechnym. Tak również doktryna { vide : Gerard Bieniek - powołany wyżej komentarz t. II str. 172 }. Wracając do poprzedniej myśli zauważyć również wypadnie, iż w przypadku gdyby ewentualny proces cywilny zakończyłby się stwierdzeniem nieważności umowy przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości na rzecz wspomnianego wyżej Towarzystwa, to niweczyłoby to skutki jej zawarcia od zarania i wówczas pojawiłaby się ponownie możliwość ubiegania się przez skarżącą o jej zwrot na drodze postępowania administracyjnego. W kontekście tego co zostało wyżej powiedziane bez znaczenia zatem dla wyniku sprawy pozostaje kwestia " niezbędności " przedmiotowej nieruchomości dla realizacji celów określonych w planie realizacyjnym, a w dalszej kolejności w umowie wywłaszczeniowej, a tym samym zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w zakresie dotyczącym wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności z tym związanych. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1270 z późn.zm. ] należało orzec jak w sentencji.