II SA/Rz 499/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokat A. S. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. UZASADENIENIE Przedmiotem skargi J.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zwanego dalej SKO lub Kolegium, z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Sekcji Realizacji Świadczęń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] wydana w przedmiocie zasiłku celowego. Wskazaną wyżej decyzją organ I instancji przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie opłat takich jak: gaz, energia elektryczna, wywóz śmieci, woda i drobne remonty w kwocie 50, 00 zł. Odwołanie od decyzji złożyła J.W. kwestionując wysokość udzielonego wsparcia i wskazując na swoją trudną sytuację życiowa i materialną Wniosła o zmianę zaskarżonej odwołaniem decyzji. Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zmianami ), zwanej dalej "U.p.s.", wymienioną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na takie niezbędne potrzeby bytowe jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że w zależności od posiadanych przez daną jednostkę pomocy społecznej odpowiednich środków finansowych lub rzeczowych, jak i liczbę potencjalnych wnioskodawców określa się kształt tego typu wsparcia. Organ pomocy społecznej musi uwzględnić ilość posiadanych środków pieniężnych, ilość osób i rodzin ubiegających się i kwalifikujących się do przyznania pomocy i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż takie postępowanie jest zgodnie z zasadami sprawiedliwości społecznej określonymi w art. 3 ust. 3 i 4 U.p.s. Kolegium podało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 U.p.s. prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie lub osoby w rodzinie, której dochód nie przekracza 456 zł. Z przedstawionych wyżej powodów w realiach kontrolowanej sprawy nie znaleziono podstaw do weryfikacji decyzji organu I instancji oraz formalnych. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na wskazaną wyżej decyzję J.W. wskazała, że w sprawie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania przez MOPS, a fakt ten został pominięty przez Kolegium. Nie wskazała kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 10 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie "postanowienia" Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2015 r., utrzymującego w mocy decyzję MOPS w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego w wysokości 250 zł oraz zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wskazując, że nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części. W uzasadnieniu podniosła, że skarżąca czuje się skrzywdzona decyzją SKO. Jej sytuacja jest bardzo ciężka, jest osobą bezrobotną, a jedynym źródłem jej utrzymania jest zasiłek okresowy pobierany w wysokości 275 zł, korzysta także z kuchni dla ubogich. Skarżąca z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy. Korzysta z pomocy byłego męża, który umożliwił jej wspólne zamieszkanie z nim, jednakże skarżąca musi przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania mieszkania w wysokości 250 zł. Otrzymywany zasiłek jest przeznaczany na zakup wyżywienia, odzieży obuwia i środków czystości, jeżeli wystarcza to również na zakup leków. Dlatego skarżąca nie jest w stanie pokryć nawet najdrobniejszych kwot związanych z utrzymaniem mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że decyzja nie narusza prawa i z dlatego też skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej, zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy jest zapobieganie powstawania takim sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe (art. 8 ust. 2 U.p.s.), uprawniające ją do świadczeń z pomocy społecznej, a ponadto należy do kręgu osób mogących być beneficjentami zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności także na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie są to jednak jedyne czynniki, jakie bierze pod uwagę organ pomocy społecznej w zakresie udzielanych świadczeń. Równocześnie bowiem, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają możliwościom i celom tej pomocy. Wysokość tej pomocy uzależniona jest więc nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale także od możliwości finansowych organu pomocy społecznej, a w każdej konkretnej sytuacji ma służyć realizacji celu pomocy społecznej, jakim jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Brzmienie przywołanych wyżej unormowań oznacza, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy, wykorzystanie własnych zasobów, uprawnień i możliwości celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znaleźli. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, także w kontekście wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości jakiej oczekuje. Podkreślić należy, iż uznanie administracyjne nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie zasadami postępowania administracyjnego, a decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Dokonana w niniejszej sprawie ocena uzasadnia twierdzenie, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organy orzekające w sprawie działały zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami, rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację rodzinną skarżącej, ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej, a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej skarżącej i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Nieprzyznanie zatem skarżącej wnioskowanego zasiłku nie narusza zatem postanowień ustawy o pomocy społecznej. Pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez Ośrodek środkami finansowymi oraz ilością osób ubiegających się o pomoc. Sąd zwraca uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji Sprawach). Z uwagi na powyższe zarzut o przekroczeniu uznania administracyjnego podniesiony w skardze, jak i argumentacja podniesiona w piśmie z dnia 10 czerwca 2015 r. nie zasługują na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2) lit. b) w zw. z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).