II SA/Rz 502/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 27 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich -skargę oddala- do wyroku z dnia 27 listopada 2007 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek J. S. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].08.2001 r. Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji podano, że J. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie z mocy orzeczenia ZBoWiD Zarządu Wojewódzkiego [...] z dnia [...].04.1978 r. z tytułu "utrwalania władzy ludowej". W wyniku wszczętego postępowania weryfikacyjnego decyzją z dnia [...].08.2001 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].11.2001 r. Kierownik Urzędu pozbawił stronę uprawnień z uwagi na fakt jej służby w strukturach Bezpieczeństwa Publicznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r. uchylił decyzję organu z [...].11.2001 r. W uzasadnieniu wskazał na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie strony, zobowiązanie jej do wskazania danych świadków mogących potwierdzić przedstawianą przez nią wersję wydarzeń oraz wyjaśnienia charakteru pracy J. S. w wojskowych organach kontrwywiadu. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 535/05) oddalił skargę kasacyjną od wskazanego w poprzednim zdaniu wyroku Sądu I Instancji. Rozpatrując ponownie sprawę organ ustalił, że zainteresowany był zatrudniony w strukturach Informacji Wojskowej i Urzędu Bezpieczeństwa, co koniecznym czyni wydanie decyzji w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" tj. decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że zainteresowany był zatrudniony w strukturze Informacji Wojskowej w latach 1950-1956 r. Potwierdzają to urzędowe dokumenty m.in. uzyskana z Centralnego Archiwum Wojskowego kserokopia informacji o przebiegu służby J. S., twierdzenia własne strony, jak również opinia Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 5.12.2006 r., w której wskazano, iż strona była zatrudniona w organach Informacji Wojskowej, tj. formacji, o której mowa w art. 21 ustawy o kombatantach. Zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" cyt. ustawy "uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-56 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej", a w myśl art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. "a". Osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. W zakresie decyzji podejmowanej w oparciu o przepis 25 ust. 2 pkt. 1 lit. "a" ustawodawca nie pozostawił żadnej sfery uznania, bowiem znaczący jest tu tylko i wyłącznie element ze sfery faktu - zatrudnienie w strukturach Informacji Wojskowej. Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona w organach tej służby. Sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15.09.1999 r. stwierdził, że krąg osób objętych dyspozycją art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach... nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych ze strukturami UB, SB lub Informacji Wojskowej (sygn. akt K 11/99; OTK ZU 1999/6/116). Organ dodał ponadto, że brak jest w aktach sprawy dowodów (jak również strona nigdy tego nie podnosiła) świadczących o tym, aby w odniesieniu do niej miała zastosowanie dyspozycja przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy stanowiący, że przepisów o pozbawieniu uprawnień kombatanckich nie stosuje się do osoby, która przedłoży dowody, iż do wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy. Przesłuchany w dniu 21.11.2006 r. w charakterze strony J. S. szczegółowo opisał okoliczności swej służby w organach Informacji Wojskowej, w tym także okoliczności swego wstąpienia. W ocenie Kierownika Urzędu wykluczyć zatem można, by do strony miała zastosowanie przesłanka ekskulpacyjna przewidziana w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach. Odnosząc się do okoliczności skierowania i służby strony w organach Urzędu Bezpieczeństwa podano, iż jak wynika z zeznań samego zainteresowanego, został on skierowany do UB przez S. O., jako członek PSL. Także zadania jakie mu powierzono były ściśle związane z przynależnością do tejże partii. Potwierdzeniem tego są słowa samego zainteresowanego zawarte w protokole przesłuchania strony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w przedmiotowej sprawie, sam fakt skierowania J. S. przez Polskie Stronnictwo Ludowe do pełnienia służby w organach bezpieczeństwa jest na gruncie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach kwestią prawnie obojętną. Uznając fakt powiązań S. O. z organizacjami konspiracyjnymi (zarówno okupacyjnymi, jak i powojennymi) za udowodniony, przyjąć należy, iż skierował on J. S. do UB wyłącznie jako członka PSL, nie zaś jako członka antykomunistycznej konspiracji. Potwierdzeniem prawidłowości powyższego wniosku jest m.in. zakres powierzonych J. S. zadań, jak również klarowna treść zeznań strony. Uznając zatem powyższą okoliczność za wyjaśnioną zgodnie z twierdzeniami strony, Kierownik Urzędu odstąpił od przesłuchania G. W. (córki S. O.). W ocenie organu do strony także w tym zakresie nie ma zastosowanie przesłanka ekskulpacyjna, przewidziana w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżył J. S. domagając się jej uchylenia i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Uzasadniając skargę zarzucił on organowi, że pominął dowód z przesłuchania świadków, nie dał wiary jego pisemnym wyjaśnieniom oraz oświadczeniu popartemu dowodem z przesłuchania go w charakterze świadka przez co naruszono przepisy art.6 - 9 i 77 § 1 KPA, obowiązek nałożony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21.02.2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny nakazał zbadać fakty dotyczące skierowania skarżącego do pracy w organach bezpieczeństwa przez członka organizacji niepodległościowej S. O., który był działaczem poakowskiego WiN oraz współdziałanie skarżącego z członkami organizacji działającymi formalnie w ramach PSL, a także powiązania PSL z innymi organizacjami niepodległościowymi. Organ miał przesłuchać S. Z. i G. W. córkę S. O. na okoliczność, że wskazane osoby przynależały do WIN i w nim działały, a nie tylko formalnie w PSL. Organ nie uzupełnił materiału dowodowego w sposób wskazany przez NSA. Kierownik Urzędu błędne zastosował art.21 ust. 2 pkt. 4 lit. "a" ustawy o kombatantach ... do pozbawienia skarżącego uprawnień z naruszeniem art. 1 ust.2 pkt 2 mimo skierowania J. S. przez organizację niepodległościową WIN do pracy w UB. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269) przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli aktu administracyjnego we wskazanych wyżej granicach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą. Zgodnie z jego brzmieniem pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 w pkt 1, 3 i 4 z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3 ustawy. Z kolei art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a tej ustawy przewiduje, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie która w latach 1944 - 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjątek od zasady przewidzianej w poprzednim zdaniu przewiduje przepis art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach stanowiąc, że przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a nie stosuje się wobec osób które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Odnosząc powyższe uregulowania prawne do stanu faktycznego sprawy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przede wszystkim wskazać należy, iż przedmiotowa spraw była już przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Uchylając decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nakazał organowi uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie strony, zobowiązanie jej do wskazania danych świadków mogących potwierdzić przedstawianą przez nią wersję wydarzeń oraz wyjaśnienia charakteru pracy J. S. w wojskowych organach kontrwywiadu. Taki kierunek badania sprawy zaaprobował Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego poza sporem pozostaje, że J. S. w okresie od 1950 r. do 1956 r. zatrudniony był w strukturze Informacji Wojskowej. Wynika to w sposób jednoznaczny z zeznań skarżącego, z uzyskanej z Centralnego Archiwum Wojskowego kserokopii przebiegu służby J. S., a także z opinii Instytutu Pamięci Narodowej zawartej w piśmie z 5.12.2006 r. Powyższe ustalenie w świetle brzmienia przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 w pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wyklucza możliwość zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich. Powołane przepisy nie pozostawiają dla organu administracji żadnej sfery uznania. W przypadku stwierdzenia, że kombatant był zatrudniony w strukturach Informacji Wojskowej organ musi pozbawić go uprawnień kombatanckich. Wyjątek od tej zasady czyni jedynie przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy, jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności zeznania samego skarżącego wskazują, iż jego praca w strukturach Informacji Wojskowej miała charakter dobrowolny i nie kierowały go do niej organizacje niepodległościowe, ani nie był przez te organizacje zwerbowany w celu udzielenia im pomocy. W świetle brzmienia przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 w pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego organ pozbawiając J. S. uprawnień kombatanckich przepisów prawa nie naruszył. Jest to pierwsza przyczyna z powodu której J. S. musiał być pozbawiony uprawnień kombatanckich. Stwierdzić również należy, iż nie budzi wątpliwości Sądu stanowisko organu administracji, że skarżący nie wykazał, by do służby w strukturach Bezpieczeństwa Publicznego skierowany został przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu udzielenia im pomocy. Jak wynika z zeznań samego zainteresowanego, został on skierowany do UB przez S. O., jako członek PSL. Także zadania jakie mu powierzono były ściśle związane z przynależnością do tejże partii. Potwierdzeniem tego są zeznania J. S. zawarte w protokole przesłuchania strony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w przedmiotowej sprawie, sam fakt skierowania J. S. przez Polskie Stronnictwo Ludowe do pełnienia służby w organach bezpieczeństwa jest na gruncie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach kwestią prawnie obojętną. S. O. skierował J. S. do UB wyłącznie jako członka PSL, nie zaś członka antykomunistycznej konspiracji. Potwierdzeniem prawidłowości powyższego wniosku jest zakres powierzonych J. S. zadań, jak również treść zeznań strony. Organ nie przeprowadzając dowodu z zeznań w charakterze świadków G. W. (córki S. O.) i S. Z. nie dopuścił się naruszenia przepisu art. 7 i 77 KPA. Co do zeznań świadka G. W. to sam skarżący w piśmie z dnia 8.08.2006 r. stwierdził, że osoba ta nie ma w sprawie żadnych wiadomości. Co do świadka S. Z. to skarżący - w piśmie z dnia 22.07.2004 r. - stwierdził, że może on mieć istotne dla niego "szczegóły", które mógł mu przekazać S. K. Z kolei w piśmie z dnia 8.08.2006 r. J. S. stwierdził, że S. K. go nie znał. Trudno stwierdzić, że S. K. mówił na temat nieznanej mu osoby S. Z. Prawidłowe jest stanowisko organu, że nawet przy przyjęciu wersji skarżącego na temat jego służby i jej przebiegu w organach Bezpieczeństwa Publicznego w świetle treści jego zeznań złożonych w charakterze strony w dniu 21.11.2006 r. nie można uznać, że został skierowany do tych organów przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu udzielenia im pomocy. Zeznania wskazują, że do służby w organach Bezpieczeństwa Publicznego został skierowany przez PSL, a jego działalność miała służyć ochronie członków PSL. Fakt skierowania J. S. przez Polskie Stronnictwo Ludowe do pełnienia służby w organach bezpieczeństwa jest na gruncie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach kwestią prawnie obojętną. Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że pozbawienie J. S. uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w sytuacji, kiedy nie zachodzą - w stosunku do skarżącego - okoliczności wskazane w art. 21 ust. 3 pkt 1 powołanej ustawy jest w pełni uzasadnione. W takiej sytuacji stwierdzić należy , że zaskarżona decyzja przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17 poz. 75 z późn. zm.) nie narusza, dlatego okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.