II SA/Rz 511/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. II SA/Rz 511/11 UZASADNIENIE Wnioskiem skierowanym w oparciu o art. 182 k.p.a. oraz art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 90 ust. 1 pkt 2 i art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108 poz. 908) Prokurator Rejonowy [...] wystąpił do Starosty Powiatowego [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie skierowania J. N. (posiadającego prawo jazdy kategorii B) na badania lekarskie przez lekarza uprawnionego do badania kierowców. Wskazał, że wobec J. N. został złożony wniosek o leczenie odwykowe. Z opinii sądowo – psychiatrycznej wynika, że jest on uzależniony od alkoholu. W związku z tym i z uwagi na treść art. 91 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym konieczne jest ustalenie czy u ww. występuje aktywna forma uzależnienia od alkoholu i czy może on prowadzić pojazdy mechaniczne. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] Starosta [...] skierował J. N. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w zakresie posiadanych uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B, na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W uzasadnieniu powołał się na przedłożoną opinię sądowo-psychiatryczną, która nasuwa zastrzeżenia co do stanu zdrowia J. N., w związku ze stwierdzonym uzależnieniem od alkoholu. Dbałość o bezpieczeństwo w ruchu drogowym wymaga, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami posiadały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale także później, kiedy z tych uprawnień korzystają. W odwołaniu od tej decyzji J. N. wskazał, że jest w "aktywnej fazie abstynencji", a prawa jazdy nie utracił w wyniku jazdy po użyciu alkoholu. Stwierdził też, że nie istnieje u niego uzależnienie od alkoholu, nigdy też nie prowadził samochodu pod wpływem alkoholu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 122 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy Prawo o ruchu drogowym. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że decyzja Starosty o skierowaniu na badania lekarskie została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym w stopniu wymagającym jej eliminacji z obrotu prawnego. Przepis ten uprawnia organ do wydania skierowania na badania lekarskie tylko wówczas, gdy istnieją realne zastrzeżenia co do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem skierowania na badania jest zajście przypadku nasuwającego zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego. Organ I instancji jako jedyną okoliczność uzasadniającą skierowanie strony na badania wskazał fakt uzależnienia od alkoholu, udokumentowany opinią sądowo-psychiatryczną. W toku postępowania w żaden sposób nie wykazano, iż uzależnienie od alkoholu ma bezpośredni związek z zagrożeniem dla uczestników ruchu drogowego. Akta sprawy są dostateczne do stwierdzenia, że J. N. nie powoduje zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Skierowanie na badania lekarskie mające, w drodze weryfikacji, stwierdzić zdolność osoby do dalszego prowadzenia pojazdów, bez dostatecznego wykazania związku jego stanu zdrowia z zagrożeniem dla ruchu drogowego, stanowi nieuprawnioną ingerencję w sferę wolność jednostki. Decyzja o skierowaniu na badania, jakkolwiek uznaniowa, nie może być dowolna. Organ I instancji błędnie przyjął, że "kierujący pojazdem" jest tożsamy z "osobą posiadającą uprawnienia do kierowania pojazdem". Zgodnie z art. 2 pkt 2 cyt. ustawy, kierujący pojazdem to osoba, która kieruje pojazdem, zespołem pojazdów, prowadzi kolumnę pieszych, jedzie wierzchem albo pędzi zwierzęta. Stan wątpliwości co do zdolności kierowania pojazdem musi zatem nastąpić w chwili i w związku z kierowaniem pojazdem. Skargę na tę decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Prokurator Rejonowy [...], wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił, że wydana została z naruszeniem prawa materialnego - art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że brak jest przesłanek, które uzasadniałyby skierowanie J. N. na badania lekarskie. Z opinii sądowo-psychiatrycznych z 16.112010 r., sygn. akt [...] oraz z 14.10.2010 r., sygn. akt [...], jednoznacznie wynika, że u J. N. występuje zespół uzależnienia od alkoholu i jest to faza aktywnej choroby. Dla bezpieczeństwa ruchu drogowego niezbędne jest czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność przez cały okres korzystania z uprawnień. Podstawę skierowania stanowi "duża doza prawdopodobieństwa" znacznego zmniejszenia się sprawności kierującego, wynikająca m.in. z alkoholizmu. Instytucja skierowania na badania służy nie tylko do sprawdzania stanu zdrowia osób przejawiających wątpliwości co do swojej sprawności w chwili kierowania pojazdami; służy także profilaktyce, ma na celu sprawdzanie zdolności do potencjalnego kierowania pojazdami. Organy administracji publicznej nie mogą samodzielnie dokonywać wiążącej oceny stanu zdrowia osoby podejrzanej o zmniejszenie sprawności do kierowania pojazdami. Każda wątpliwość powinna skutkować skierowaniem umożliwiającym przeprowadzenie decydujących dla statusu osoby badań. Niezależnie od tego, J. N. pracuje jako maszynista pojazdów trakcyjnych w PKP Cargo, co dodatkowo stanowi przesłankę skierowania go na badania, gdyż przepis art. 22d ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym stawia przed taką osobą wysokie wymagania co do stanu zdrowia (psychicznego i fizycznego). J. N. w 2009 r. spowodował kolizję drogową, doprowadzając do zderzenia się pojazdów, co stwierdzono wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt [...]. W ocenie prokuratora zgromadzone dowody są dostateczne do stwierdzenia, że informacja o potencjalnej niezdolności J. N. do prowadzenia pojazdów jest wiarygodna, a więc uzasadniona dużą dozą prawdopodobieństwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Prokurator zarzuca w niej naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega m.in. kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty (prezydenta miasta w miastach na prawach powiatu) w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Przepis ten należy interpretować w powiązaniu z treścią rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2 poz. 15), w którym to rozporządzeniu wskazano przesłanki uzasadniające wydanie takiej decyzji. Stosownie do § 2 ust. 4 ww. rozporządzenia, osobie, o której mowa w art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy, decyzję o skierowaniu na badanie lekarskie wydaje starosta, w przypadku otrzymania: 1) wniosku od egzaminatora o stwierdzonych zastrzeżeniach co do stanu zdrowia osoby poddanej egzaminowi państwowemu; 2) wniosku od organu kontroli ruchu drogowego o stwierdzonych w trakcie wykonywania czynności służbowych zastrzeżeniach co do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdem; 3) zawiadomienia powiatowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, o posiadaniu przez osobę niepełnosprawną uprawnienia do kierowania pojazdem. Starosta może również skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie zdrowia tej osoby, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów (§ 2 ust. 5 cyt. rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie na istnienie takich zastrzeżeń co stanu zdrowia J. N., wynikających z opinii sądowo-psychiatrycznej, w powiązaniu z treścią art. 91 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, powołał się w swoim wniosku Prokurator Rejonowy [...]. Wymieniony przepis (art. 91 pkt 1) zakazuje wydania prawa jazdy osobie, u której w wyniku badania lekarskiego stwierdzono aktywną formę uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. W piśmiennictwie i orzecznictwie podkreśla się, iż "podstawą wydania decyzji o skierowaniu na badania mogą stanowić tylko te przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Może to być np. pochodząca z różnych źródeł informacja o pogorszonym stanie zdrowia, objawy chorobowe świadczące o zaistnieniu przeciwwskazań do wydania prawa jazdy." (por. W. Kotowski, Ustawa Prawo o ruchu drogowym, Komentarz praktyczny, Warszawa 2004, s. 959; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26.09.2007 r., sygn. IV SA/Po 668/06, niepubl.). Załączona do akt sprawy opinia sądowo – psychiatryczna z 16.11.2010 r., wydana w postępowaniu o skierowanie na leczenie odwykowe J. N. jednoznacznie wskazuje, że jest on osobą uzależnioną od alkoholu, obecnie w fazie aktywnej choroby alkoholowej, kilkakrotnie był hospitalizowany z powodu zespołu abstynencyjnego alkoholowego. Z akt tych wynika również, że J. N. korzysta ze swych uprawnień do kierowania pojazdami, a w 2009 r. spowodował kolizję drogową, w wyniku której doszło do zderzenia pojazdów, za co został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 20 kwietnia 2010 r., [...]. Prokurator powołuje się także na zeznania żony J. N., złożone przed Sądem Rodzinnym w toku postępowania o leczenie odwykowe - 3 RNs 502/10, która oświadczyła, że mąż jeździ pod wpływem alkoholu. Informacje te podważają zasadność stanowiska Kolegium, które uchylając decyzję Starosty [...] o skierowaniu J. N. na badania lekarskie zarzuciło organowi I instancji, że podstawą tego skierowania w przypadku osoby uzależnionej od alkoholu był sam fakt posiadania przez nią uprawnień do kierowania pojazdami. Jednocześnie Sąd podziela pogląd przyjęty w orzecznictwie, a odmienny od prezentowanego przez Kolegium w niniejszej sprawie, że przez użyte w art. 122 ust. 1 pkt 4 Prawa o ruchu drogowym określenie "kierujący" należy rozumieć także osobę, która choć w danym momencie nie prowadzi pojazdu, ale posiadając wymagane uprawnienia może to uczynić w każdym momencie (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3.12.3010 r., III SA/Wr 722/10, System Orzecznictwa LEX Nr 758069). Mając bowiem na uwadze dbałość o bezpieczeństwo ruchu drogowego ocena przesłanek uzasadniających skierowanie na badanie musi być dokonana przez pryzmat ewentualnego, potencjalnego zagrożenia dla ruchu danej osoby. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza zdaniem Sądu, że istnieją zastrzeżenia co do stanu zdrowia J. N., a tego rodzaju stwierdzenie wypełnia przesłankę z art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym do skierowania go na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie mogą bowiem usunąć wyłącznie biegli lekarze przeprowadzający stosowne badanie. W powołanym wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 3.12.2010 r. Sąd ten stwierdził, że skierowanie na badania lekarskie ma na celu wyjaśnienie nie tylko wpływu choroby na możliwość kierowania pojazdami silnikowymi, ale także wpływu leków czy innych substancji psychoaktywnych, które ewentualnie kierowca przyjmuje, na sprawność w prowadzeniu samochodu, rozpoznaniu sytuacji na drodze i prawidłowej jej oceny dla wykonywanych manewrów. Tym samym dokonaną przez Kolegium ocenę dowodów uznać należy za przeprowadzoną z naruszeniem art. 80 k.p.a., który to przepis stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z naruszeniem tej zasady mamy do czynienia wówczas, gdy ocena ta jest dowolna, nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym, jest niespójna, sprzeczna z wiedzą, logiką i doświadczeniem życiowym, bądź też dokonana jest wybiórczo, z uwzględnieniem części dowodów i z pominięciem innych. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wadami takimi dotknięta jest zaskarżona decyzja. W ocenie Sądu stwierdzone naruszenia prawa materialnego – art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz przepisów postępowania– art. 80 k.p.a. poprzez wadliwą ocenę zgromadzonego materiału, miały istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Ponownie rozpatrując odwołanie J. N. oraz ponownie rozstrzygając sprawę w jej całokształcie organ odwoławczy dokona oceny materiału dowodowego z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazówek zawartych w niniejszym uzasadnieniu.