II SA/Rz 523/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 października 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 523/18 w przedmiocie prawa pomocy w pkt I umarzającego postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i w pkt II odmawiającego przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W następstwie doręczenia wyroku odpisu ww. wyroku J.M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że orzeczenie jest krzywdzące dla niego i niezgodne z prawem. Podkreślił, że kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego przekracza jego możliwości finansowe. Wskazał, że wspólnie z matką prowadzi gospodarstwo domowe. Mieszkają w domu jego córki na podstawie umowy użyczenia. Matka jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 2,5 ha. Pobiera ona emeryturę w wysokości 1200 zł, zaś skarżący uzyskuje z tytułu opieki nad nią zasiłek w wysokości 520 zł. Jako stałe wydatki strona podała: alimenty na dzieci – 500 zł, prąd, gaz, woda, 350 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący podał, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów niż zasiłek związany z opieką nad matką. Średnie wydatki w skali miesiąca na wyżywienie wynoszą od 500 do 600 zł, koszty leczenia od 100 do 200 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiadają wraz z matką samochodu. Nie posiadają też "rachunków bankowych ze środkami pieniężnymi". Postanowieniem z dnia 15 października 2018 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i w pkt II odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych sprawa z uwagi na jej przedmiot (odmowa umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego) należy do kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej, w których skarżący, z uwagi na brzmienie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego w tym zakresie podlegał umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. W zakresie ustanowienia skarżący nie spełnił przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj nie wykazał, że nie może ich ponieść w pełnej wysokości bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny, bowiem nie wyjaśnił w sposób klarowny swojej sytuacji materialnej. W szczególności nie wykonał wezwania referendarza i nie wskazał wysokości wydatków ponoszonych na telefon i internet, nie wyjaśnił sposobu korzystania z nieruchomości rolnej przez matkę, nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Ponadto różnica między zadeklarowanymi wydatkami a dochodami wynosi 130 zł, co pozwala na poczynienie oszczędności na opłacenie pełnomocnika z urzędu. W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia J.M. zakwestionował wskazane wyżej postanowienie referendarza sądowego. Wbrew stanowisku referendarza Skarżący w sposób wyczerpujący podał swoje wydatki i dochody. Podkreślił, że nie posiada kont bankowych, a jeżeli chodzi o gospodarstwo matki, to nie przynosi ono dochodów. Za 130 zł, które mu pozostaje nie opłaci adwokata. W jego ocenie Sąd nie podał wiarygodnego argumentu w sprawie przyznania prawa pomocy, czym naruszył art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Postanowienie referendarza sądowego mimo błędnego częściowo uzasadnienia odpowiada prawu. Sąd podziela pogląd referendarza sądowego, że postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, gdy skarżący z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych podlega umorzeniu. Jednak w ocenie Sądu wniosek o ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata lub radcy prawnego przy jednoczesnym ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku dokładne dane obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Informacje podane Sądowi na podstawie powołanych wyżej przepisów stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być dokładne, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjmuje, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższa sprawa, z uwagi na jej przedmiot (odmowa umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego) należy do kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej, w których skarżący, z uwagi na brzmienie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., podlega ustawowemu zwolnieniu od kosztów. Tym samym postępowanie w tym zakresie należało umorzyć w oparciu o art. 249a P.p.s.a, co słusznie uczyniono w pkt I postanowienia referendarza sądowego. Jeśli chodzi o wniosek o ustanowienie adwokata, to rację należy przyznać referendarzowi sądowemu, iż informacje podane przez skarżącego na wezwanie referendarza sądowego nadal budzą wątpliwości, a skarżący konsekwentnie nie przedstawia swojej sytuacji na tyle klarownie, aby można ją rzetelnie ocenić. Skarżący w istocie nie wykonał w całości skierowanego do niego wezwania. Wskazał wprawdzie w sprzeciwie, że nieruchomość rolna należąca do matki nie jest uprawiana oraz podał, że nie posiadają oni rachunków bankowych. Pierwotnie, jak i potem w sprzeciwie nie wskazał on jednak nadal wydatków z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, a obiektywnie rzecz biorąc takie musi ponosić. Nadal także pozostaje aktualna nadwyżka dochodów nad wydatkami w wysokości ok. 130 zł, co w istocie pozwala na poczynienie pewnych oszczędności np. na poczet wynagrodzenia pełnomocnika, które w zależności od umowy może być np. płatne w dogodnych dla strony ratach. Powyższe przesądziło o niemożności przychylenia się do żądania wnioskodawcy. W świetle bowiem art. 199 P.p.s.a., to strony postępowania ponoszą związane z nim koszty, a prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.