II SA/Rz 528/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Magdalena Józefczyk Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza Miasta [....] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]; II. zarządza zwrot na rzecz skarżącej K. C. kwoty 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem uiszczonego wpisu sądowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 23 ust. 1, 5, 6 i 7 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a, art. 9 ust. 2, art. 18 ust. 5 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm. – dalej: "ustawa"), po rozpoznaniu odwołania K. C. (dalej: "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] ustalającą, że Skarżąca pobrała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie, za okres od 1 grudnia 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia [...] września 2015 r. przyznano Skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. W dniu [...] października 2016 r. Skarżąca przedłożyła zaświadczenie z którego wynika, że była zatrudniona od 1 października 2015 r. do 21 maja 2016 r. i za miesiąc listopad otrzymała dochód w kwocie 988,57 zł. O podjęciu zatrudnienia nie poinformowała organu realizującego świadczenia, mimo ciążącego na niej obowiązku. Okoliczność ta legła u podstaw decyzji organu I instancji, który wskazał, że Skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. W tej sytuacji wypłacone Skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Po rozpoznaniu odwołania, w którym Skarżąca przestawiła własny sposób obliczania dochodu wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Powołując treść art. 23 ust. 1 i 1a, art. 2 pkt 7 lit. a, art. 18 ust. 5, art. 9 ust. 2, art. 2 pkt 5 i pkt 18 lit. c ustawy wskazało, że Skarżąca mimo, pouczenia o ciążącym na niej z mocy art. 19 ust. 1 ustawy obowiązku niezwłocznego powiadomienia o zaistniałych okolicznościach mających wpływ na przyznanie prawa do świadczeń, nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenia o ich wystąpieniu. Bezspornym jest, że będąc zatrudniona w okresie od 1 października 2015 r. do 21 maja 2016 r., za miesiąc listopad 2015 r. uzyskała dochód w wysokości 988,57 zł, nie informując o tym organu. Kolegium wskazało, że w roku 2014 dochód trzyosobowej rodziny Skarżącej, jak również dochód członka rodziny wyniósł 1377,03 zł (16524,36 zł : 12 = 1377,03), albowiem jedynie matka Skarżącej w 2014 r. osiągnęła dochód w wysokości 22970,44 zł, który po odliczeniu należnego podatku (1419,00 zł), składek na ubezpieczenie społeczne (3184,70 zł) i na ubezpieczenie zdrowotne (1842,38 zł), wyniósł 16524,36 zł, czyli przeciętnie miesięcznie wyniósł 1377,03 zł. Po doliczeniu dochodu uzyskanego przez Skarżącą za miesiąc listopad 2015 r., czyli miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, stosownie do art. 9 ust. 4a w związku z art. 2 pkt 5 ustawy, dochód rodziny wyniósł 2365,60 zł (1377,03 + 988,57 = 2365,60), w przeliczeniu na osobę w trzyosobowej rodzinie - 788,53 zł. Przekroczył więc kwotę warunkującą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. kwotę 725,00 zł. Powyższe spowodowało, że Skarżąca utraciła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i od miesiąca grudnia 2015 r., tj. od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, z mocy przepisu art. 18 ust. 5 ustawy, świadczenie to jej nie przysługiwało. Oznacza to, że za okres od dnia 1 grudnia 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r., (czyli do miesiąca, w którym uzyskiwany przez Skarżącą dochód skutkował przekroczeniem kryterium 725,00 zł na osobę w rodzinie), świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi (art. 23 ust. 5, 6 i 7 ustawy). W skardze Skarżąca podobnie, jak w odwołaniu, przestawiła własny sposób obliczania dochodu i zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami skargi, w tym jej zarzutami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji (art. 135 P.p.s.a.) stwierdzić należy, że organy rażąco naruszyły prawo materialne. Jest tak dlatego, ponieważ orzekając co do istoty sprawy nie uwzględniły zmiany stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302); ustawa ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. (art. 10). Powyższa ustawa zmieniająca w art. 1 pkt 3 w zakresie lit. a) i b) dokonała nowelizacji art. 23 ust. 2 i 4 ustawy poprzez wyraźne wskazanie, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. W ten sposób od dnia 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; sprawę tę organy mają rozstrzygać w drodze wydania jednej decyzji. Ponieważ ustawa nowelizująca z dnia 24 lipca 2015 r. – poza przepisami art. 4-9 – nie zawierała odrębnych uregulowań intertemporalnych lub przejściowych w zakresie będących w toku spraw o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, dlatego – uwzględniając charakter tych spraw oraz treść ich dotychczasowych podstaw prawnych – należy uznać, że zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa, z chwilą wejścia w życie powyższej ustawy, organy miały obowiązek uwzględnić nowy stan prawny i stosownie do zasady aktualności orzekania, wydać decyzję w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że stanowisko takie zajął również NSA w wyroku z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2597/16 oraz tut. Sąd w wyroku z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. II SA/Rz 529/17. Zatem Sąd stwierdza, że organy obu instancji orzekając tylko w przedmiocie uznania świadczeń pobranych przez Skarżącą za nienależne i pomijając rozstrzygnięcie o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, w rażący sposób naruszyły art. 23 ust. 2 i 4 ustawy. Norma prawna wynikająca z art. 23 ust. 2 i 4 ustawy jest klarowna i oczywista, nie budzi wątpliwości. Dlatego też naruszenie jej przez organy ma rażący charakter, gdyż dotyczy bardzo istotnej kwestii - nieorzeczenia w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej należności. W tych dwóch kwestiach można bowiem orzekać tylko łącznie. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.