II SA/Rz 529/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata Ł. R. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 /słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Zaskarżoną decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji" lub "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] ustalającą, że M.C. pobrała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko M.Cz. za okres od 1 grudnia 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art 23 ust. 1, 5, 6 i 7 w zw. z art 2 pkt 7lit. a, art 9 ust. 2, art 18 ust. 5 i art 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2005 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.; dalej: "u.p.o.u.a."). Z akt sprawy wynika, że w dniu 31 sierpnia 2015 r. M.C. zwróciła się o przyznanie świadczenia alimentacyjnego dla syna M.Cz.. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Burmistrza Miasta przyznał skarżącej świadczenia na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2015 r. W dniu 17 października 2016 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie, z którego wynikało, że jej córka K. Cz. była zatrudniona w okresie od 1 października 2015 r. do 21 maja 2016 r. W listopadzie 2015 r. otrzymała dochód w wysokości 988,57 zł. W świetle powyższego organ I instancji stwierdził, że w 2014 r. dochód skarżącej stanowiący podstawę obliczania świadczenia wynosił 1.377,03 zł miesięcznie i stanowił podstawę przyznania wnioskowanego świadczenia. W związku z uzyskaniem przez córkę dochodu z tytułu zatrudnienia w miesiącu listopadzie 2015 r. dochód uległ powiększeniu do kwoty 2.365,60 zł, co w przeliczeniu na osobę dało kwotę 788,53 zł, przekraczającą kryterium dochodowe wynoszącego 725 zł. Na tej podstawie organ uznał, że świadczenie wypłacone skarżącej w okresie od 1 grudnia 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. było świadczeniem wypłaconym nienależnie. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art 9 ust. 4 u.p.o.u.a. poprzez brak jego zastosowania i nieuwzględnienie, że dochód jej córki został utracony i nie powinien być brany pod uwagę, - art 9 ust. 2 u.p.o.u.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że w okresie od 1 grudnia 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. nie przysługiwało jej świadczenie, w sytuacji, gdy doliczony do jej dochodu z 2014 r. dochód córki w 2015 r. wyniósł 513,93 zł (16.524,36 zł + (988,57 x 2 miesiące) = 18,501,5 zł : 12 miesięcy : 3 członków rodziny), w 2016 r. 568,85zł (16.524,36+ (988,57x4 miesiące)= 20.478,64 zł :12 miesięcy: 3 członków rodziny) i nie przekroczył progu dochodowego. Powyższych zarzutów nie podzielił organ odwoławczy, który zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Odnosząc się do postawionych w odwołaniu zarzutów organ nie zgodził się z przedstawionym przez skarżącą sposobem wyliczenia dochodu, odnośnie argumentacji dotyczącej trudnej sytuacji rodzinnej wskazał, że może być ona uwzględniana jedynie w decyzji dotyczącej umorzenia, rozłożenia na raty bądź odroczenia terminu płatności. W skardze na tą decyzję skarżąca podobnie jak w odwołaniu przestawiła odmienny od organu swój sposób obliczania dochodu wskazując, że stanowisko organu jest dla niej niezrozumiałe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją argumentację z decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn niewskazanych w jej treści, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami skargi, w tym jej zarzutami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1P.p.s.a.). W toku legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, która na podstawie art. 135 P.p.s.a. została objęta zakresem rozpoznania Sądu, stwierdzono, że organy rażąco naruszyły prawo materialne w efekcie czego należało stwierdzić nieważność wydanych przez nie decyzji. Organy orzekając co do istoty sprawy nie uwzględniły zmiany stanu prawnego wynikającej z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), która zasadniczo i w relewantnym zakresie weszła w życie 18 września 2015 r. (zob. art. 10). Powyższa ustawa zmieniająca w art. 1 pkt. 3 w zakresie lit. a) i b) dokonała nowelizacji art. 23 ust. 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez wyraźne wskazanie, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. W ten sposób od dnia 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którą organy mają rozstrzygać w drodze wydania jednej decyzji. Ponieważ ustawa nowelizująca z dnia 24 lipca 2015 r. – poza przepisami art. 4-9 – nie zawierała odrębnych uregulowań intertemporalnych lub przejściowych w zakresie będących w toku spraw o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, dlatego – uwzględniając charakter tych spraw oraz treść ich dotychczasowych podstaw prawnych – należy uznać, że zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa z chwilą wejścia w życie powyższej ustawy organy orzekające w tego rodzaju sprawach miały obowiązek uwzględnić nowy stan prawny i stosownie do zasady aktualności orzekania wydać decyzje w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu. Stanowisko takie zajął także NSA w wyroku z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2597/16. Orzekając jedynie w przedmiocie uznania świadczeń pobranych przez skarżącą za nienależnie pobrane w istotny sposób naruszyły art. 23 ust. 2 i 4 u.p.o.u.a., nie orzekając jednocześnie o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Norma prawna wynikająca z art. 23 ust. 2 i 4 u.p.o.u.a. jest klarowna i oczywista, nie budzi wątpliwości. Dlatego też naruszenie jej przez organy ma rażący charakter, co więcej dotyczy bardzo istotnej kwestii nieorzeczenia w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej należności. W tych dwóch kwestiach można orzekać tylko łącznie. Dlatego też wobec stwierdzenia przesłanki rażącego naruszenia prawa przez organy w kontrolowanych decyzjach, tj. art. 23 ust. 2 i 4 u.p.o.u.a., czym wyczerpały one hipotezę art. 156 ust. 1 pkt 2 K.p.a. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 w zw. z § 21 ust. 1c i § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.