II SA/Rz 542/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi RM jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z dnia [.] marca 2015 r. nr [.] w przedmiocie zasiłku celowego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: W dniu 19 września 2011 r. RM zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy [.] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – AM. W opisywanej sprawie organy wydały szereg rozstrzygnięć, które w wyniku złożonych skarg dwukrotnie stanowiły przedmiot kontroli Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie. Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2012 r. II SA/Rz 121/12 Sąd uchylił decyzję SKO z dnia [.] listopada 2011 r. i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [.] października 2011 r. Zdaniem Sądu podlegająca opiece AM wprawdzie pozostaje w separacji ze swoim mężem, niemniej przebywa on za granicą i nie utrzymuje kontaktów z rodziną, a zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wywodzona wyłącznie z wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") odczytana musi być jako rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa. Pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być bowiem uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2013 r. II SA/Rz 651/13 Sąd uchylił decyzję SKO z dnia [.] kwietnia 2013 r. i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [.] lutego 2013 r., odmawiające przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że rozpatrując wniosek skarżącej SKO powołało się na przepisy art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), lecz przyjęło, że skoro organ odwoławczy rozpoznaje sprawy na podstawie prawa obowiązującego na datę wydania decyzji, to w świetle powyższych regulacji wniosek RM z dnia 19 września 2011 r. należy rozpatrzyć w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu ustalonym przez cytowaną nowelę z dnia 7 grudnia 2012 r. Przyjęte stanowisko organu Sąd uznał za błędne, gdyż w myśl art. 13 ww. ustawy nowelizującej, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu przy ustaniu momentu "powstania prawa do świadczenia" w powyższym znaczeniu należy uwzględnić zwłaszcza regulację art. 24 ust. 2 u.ś.r., z której wynika, że świadczenie rodzinne ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zdaniem Sądu w kontekście rozpatrywanej sprawy oczywistym jest, że RM jako córka AM należy do kręgu osób z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. na podstawie art. 128 K.r.o. i art. 129 K.r.o. Organy obu instancji ustaliły, iż RM po ukończeniu Liceum Ogólnokształcącego w czerwcu 2011 r. w okresie od września 2011 r. do czerwca 2012 r. była słuchaczką Szkoły Policealnej w systemie dziennym, co uniemożliwiało sprawowanie przez nią osobistej opieki nad matką, niemniej założenie, iż nauka w trybie dziennym wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Ponadto przepis art. 17 u.ś.r. określa zakres podmiotowy zawartej w nim normy prawnej wymieniając osobę nie podejmującą zatrudnienia, które to pojęcie – wbrew stanowisku SKO – żadną miarą nie jest tożsame z pojęciem osoby bezrobotnej, wobec czego za błędne uznano stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca jako osoba nie posiadająca statusu osoby bezrobotnej, nie mogła uzyskać wnioskowanego świadczenia. We wskazaniach Sąd podkreślił, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż AM nie była w dacie jej wydawania osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu w tym zakresie, a organy nie poczyniły ustaleń czy orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności AM z 2011 r. nie zostało uchylone czy zmienione w związku z podjęciem przez nią zatrudnienia. Za konieczne uznano wyjaśnienie kiedy uchylono bądź zmieniono decyzję o uznaniu AM za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz kiedy, na jakiej podstawie i na jaki okres wydano decyzję o uznaniu AM za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nie mniej istotne winno być ustalenie, czy legitymując się takim orzeczeniem (o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) AM jest osobą, co do której wskazano konieczność stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (art. 17 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 24 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w tej sprawie). Ostatnią wydaną w sprawie decyzją z dnia [.] grudnia 2014 r. nr [.] Burmistrz Miasta i Gminy [.] przyznał RM świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2011 r. do 1 stycznia 2012 r. i jednocześnie odmówił jej przyznania tego świadczenia w okresie od 2 stycznia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. Podał, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia przez jej matkę wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności (1 czerwca 2011 r.) do dnia poprzedzającego podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Ustalono, że w dniu 2 stycznia 2012 r. AM podjęła zatrudnienie na czas nieokreślony w Sądzie Rejonowym w [.] na stanowisku sprzątaczki. Zdaniem organu podjęcie zatrudnienia i to nie w warunkach pracy chronionej powoduje, że od dnia 2 stycznia 2012 r. wnioskowane świadczenie nie przysługuje, gdyż stan zdrowia AM na tyle uległ poprawie, że nie wymagała ona stałej opieki drugiej osoby. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, powołana na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2015 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę, dokonane przez organ I instancji. Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania podało, że wprawdzie podjęcie zatrudnienia przez osobą legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie stanowi przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionej w art. 17 ust. 5 u.ś.r., niemniej celem świadczenia jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej by opiekować się osobą niepełnosprawną wymagająca opieki. W sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna podejmuje zatrudnienie nie można uznać, że w tym czasie wymaga opieki oraz, że opieka taka jest nad nią sprawowana. Wobec powyższego Burmistrz w pełni zasadnie odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego od dnia podjęcia przez AM zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie RM wniosła zmianę, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej organy obu instancji wydały zaskarżone decyzje na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, czym dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a.". Podjęcie przez jej matkę zatrudnienia nie oznaczało bowiem, że stan jej zdrowia polepszył się na tyle, że nie wymagała ona jej opieki. Matka świadczyła prace jedynie kilka godzin dziennie, a w pozostały czasie skarżąca sprawowała nad nią opiekę zwłaszcza, że w okresie od 2 stycznia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. AM legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej matka świadczyła pracę a legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pomimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek jego przyznania, stanowiła błędna wykładnię art. 17 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga okazała się niezasadna, co obligowało Sąd do jej oddalenia. Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Gminy i Miasta [.] o przyznaniu AM świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 520 zł miesięcznie za okres od 1 czerwca 2011 r. do 1 stycznia 2012 r. oraz o odmowie przyznania w/w świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 2 stycznia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. Według treści zarzutów skierowanych przeciwko temu rozstrzygnięciu Kolegium, skarżąca nie zgadza się z tą częścią decyzji, którą odmówiono jej przyznania wnioskowanego świadczenia. Stan faktyczny sprawy wbrew twierdzeniom skargi został ustalony przez Organy zgodnie z regułami postępowania administracyjnego – art. 7, 77 i 80 K.p.a. Wydane decyzje wypełniają w całości wytyczne wydanych w niniejszej sprawie prawomocnych wyroków WSA. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Organy przepisów prawa materialnego nie okazała się zasadne. Sąd w całości podziela stanowisko SKO, iż podjęcie przez matkę strony - AM - zatrudnienia w Sądzie Rejonowym w [.] w dniu [.] stycznia 2012 r., uniemożliwiło przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przypomnieć należy, iż w świetle tej regulacji w brzmieniu obowiązującymi według stanu prawnego na chwilę złożenia podania (19 września 2011 r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżącą swój wniosek oparła na twierdzeniu, iż zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swą matką AM, która legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zostało wydane do 31 sierpnia 2012 r. i stwierdzało konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji. Organ pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę na art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011r., nr 127, poz. 721; zwana dalej ustawą o rehabilitacji). W myśl tego przepisu, zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach: 1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej; 2) zatrudnienia w formie telepracy. Poza tym, według art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Nie stanowi sporu fakt podjęcia przez matkę skarżącej zatrudnienia w charakterze sprzątaczki w dniu 2 stycznia 2012 r. w Sądzie Rejonowym w [.]. Pracodawca wyraźnie oświadczył, iż AM nie pracuje w warunkach pracy chronionej (pismo Dyrektora Sądu Rejonowego w [.] z dnia 1 grudnia 2014 r.). Strona skarżąca nie kwestionuje też okoliczności nie przystosowania tego stanowiska pracy matki do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wobec tego nie można było stwierdzić spełnienia warunków dopuszczenia do pracy osoby niepełnosprawnej, o jakich mowa w art. 4 ust. 5 ustawy o rehabilitacji, nie wykluczających tej osoby jako zdolnej do samodzielnej egzystencji wyłącznie przy zapewnieniu opieki i pomocy innych osób. Należy wyraźnie podkreślić, iż wyrażenie przez AM zgody na pracę na stanowisku sprzątaczki oznaczało konieczność przyjęcia przez orzekające Organy, iż osoba ta nie wymagała od momentu dopuszczenia do pracy opieki innych osób, w tym strony skarżącej. Nie do pogodzenia z wykładnią celowościową art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z pracy aby opiekować się osobą zatrudnioną. W konsekwencji, skarżąca w ustalonych w decyzji granicach czasowych nie spełniła warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest ujęte w art. 17 ust. 1 u.ś.r założenie konieczności sprawowania opieki nad osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tej przyczyny, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej za okres podany w decyzji a wiążący się z rozpoczęciem i wykonywaniem pracy w Sądzie Rejonowym w [.], nie narusza art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również pozostałych powołanych w skardze przepisów prawa, bowiem matka skarżąca nie wymagała opieki ze strony innych osób. W tych okolicznościach, sprawowanie opieki przez skarżącą i rezygnacja z zatrudnienia, nie mogła skutkować powstaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o jakim mowa w tym przepisie. Dodać też wypada, że art. 17 ust. 5 u.ś.r., nie jest jedynym przepisem wyłączającym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Takim przepisem jest również art. 17 ust. 1 u.ś.r., który ustala podstawowe warunki materialnoprawne uzależniające powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wykazanie przez SKO legalności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, nie pozwoliło WSA podzielić wyrażonych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego. Sąd działając z urzędu również nie dostrzegł takich naruszeń prawa, które uzasadniałyby skorzystanie z posiadanych uprawnień kasacyjnych. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja SKO odpowiada prawu. Dlatego skargę jako niezasadną Sąd oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.