II SA/Rz 549/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania części budynku gospodarczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. R. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] zwrócił się o "zwolnienie od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w wysokości 400 zł., co tym samym spowodowałoby, że zobowiązanym byłbym do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł., gdyż nie jestem w stanie uiścić kwoty 500 zł. bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny". W złożonym równocześnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w jego uzasadnieniu na podeszły wiek i wymagający stałego leczenia stan zdrowia swojego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony. Z posiadanych przez siebie, a pochodzących z pobieranych emerytur dochodów w łącznej wysokości 2100 zł. netto miesięcznie (po 1266 zł. brutto/osobę) na zakup leków przeznaczają oni ok. 1000 zł., utrzymanie domu (gaz, woda, energia elektrycz., śmieci, kanalizacja) ok. 300 zł., zakup żywności 1000 zł. Są finansowo wspierani przez córkę kwotą 200 zł./m-c. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 110 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 7,8 ha (dom wymaga remontu, na który ich nie stać). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Mając powyższe na uwadze nie budzi wątpliwości, iż zakres złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmuje żądanie przyznania częściowego zwolnienia od wpisu od skargi. Zwolnienie od tego wpisu (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Dokonana w tym kontekście ocena możliwości finansowych R. K. z uwzględnieniem sytuacji majątkowej oraz dochodów i wydatków jego i żony nie daje wystarczających podstaw do uznania, że ich sytuacja materialno – bytowa kwalifikuje go do uzyskania wsparcia w tym zakresie. Wynika to z braku dostatecznego wykazania spełnienia ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Jak wynika z treści wniosku, skarżącemu i jego żonie przysługuje status emerytów, którzy utrzymują się wyłącznie z pobieranych przez siebie świadczeń, pokrywając z nich wydatki związane z utrzymaniem, tj. zakupem żywności oraz opłatami za tzw. media. Z uwagi na podeszły wiek i stan zdrowia znaczną część środków przeznaczają także na koszty leczenia. Wg udzielonych informacji wydatki te wyczerpują całość ich dochodów, a nawet je przewyższają, wiążąc się dodatkowo z koniecznością korzystania z finansowego wsparcia ze strony córki. Taka sytuacja sama w sobie mogłaby sugerować zasadność złożonego wniosku, skutkującą jego uwzględnieniem. Wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z art. 199 P.p.s.a., nakładającym na strony obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, wymaga jednak wnikliwego rozpatrzenia i wzięcia pod uwagę wszystkich pozostałych okoliczności wskazanych przez skarżącego. Związane jest to z należytym zabezpieczeniem interesów Skarbu Państwa w postaci należnych mu dochodów; koszty sądowe (w tym wpis od skargi) podobnie jak np. podatki stanowią należność publicznoprawną i w przypadku gdy strona dysponuje określonymi składnikami majątkowymi i dochodami (tak jest w przypadku skarżącego i jego żony), nie można jej wydatkom przyznawać absolutnego priorytetu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy ma możliwość poczynienia pewnych oszczędności. Taką R. K. niewątpliwie posiada, gdyż sam zadeklarował opłacenie części wpisu od skargi (kwoty 100 zł.). Dokonując gruntownej analizy tego oświadczenia stwierdzono, iż pozostaje ono w sprzeczności z innymi informacjami, poddając tym samym w wątpliwość ich zgodność z rzeczywistością. Skoro skarżący powołuje się na rzekomy niedostatek uzyskiwanych dochodów wobec ponoszonych wydatków i potrzebę korzystania z finansowej pomocy córki, deklarowanie przez niego zapłaty części wymaganej kwoty wydaje się co najmniej nielogiczne (skutkowałoby to potrzebą zwiększenia pomocy ze strony córki, a więc faktycznym przerzucaniem na nią ciężaru jej opłacenia). Skoro nie jest ona osobą pozostającą ze skarżącym i jego żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, a wnioskodawcy wogóle nie stać na opłacenie wpisu, powinien wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Prowadzi to do wniosku, iż argument o pomocy ze strony córki został przez skarżącego powołany tylko i wyłącznie dla potrzeb postępowania w przedmiocie prawa pomocy i nie znajduje pokrycia w rzeczywistości. Wiąże się to z kolejnym stwierdzeniem, iż podane koszty utrzymania i leczenia, jakkolwiek nie kwestionując ich faktycznego ponoszenia, zostały przez skarżącego zawyżone, a on sam ma możliwość wygospodarowania pewnych środków finansowych. Wiążący się z wniesioną skargą wpis nie jest co prawda kwotą zupełnie symboliczną i z tego powodu obojętną dla domowego budżetu skarżącego, jednak zasadnicze znaczenie ma w tym przypadku faktyczna możliwość jego opłacenia. Biorąc pod uwagę fakt posiadania przez wnioskodawcę oraz jego żonę stałych dochodów które nie należą do najniższych, zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych i brak innych osób na ich utrzymaniu stwierdzono, iż jednorazowe wygospodarowanie kwoty 500 zł. na opłacenie wpisu od skargi nie spowoduje uszczerbku w ich koniecznym ich utrzymaniu; kwota ta w przybliżeniu stanowi ok. 1/4 ich miesięcznych dochodów netto. Nie bez znaczenia pozostaje również dysponowanie przez skarżącego nieruchomością rolną o pow. 7,8 ha. Mimo iż nie określił on sposobu jej zagospodarowania i uzyskiwanych z niej dochodów, to z pewnością przynosi ona chociażby pewne pożytki w naturze, powodując w ten sposób m.in. ograniczenie wydatków pieniężnych na zakup żywności. Nawet jednak gdyby skarżący z uwagi na wiek czy stan zdrowia nie był w stanie sam prowadzić gospodarstwa, możliwe jest np. jego wydzierżawienie; dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są nie tylko dochody uzyskiwane, ale również takie, które wnioskodawca mógł pozyskać, jednak takiej możliwości nie wykorzystał (skutki zaniechania nie mogą obciążać w takiej sytuacji Skarbu Państwa). Powszechnie wiadomym jest także, że z posiadaniem nieruchomości rolnej wiąże się pobieranie dopłat, do czego skarżący się w żaden sposób nie odniósł (fakt pobierania przez niego dopłat do produkcji rolnej ustalono na podstawie akt sprawy II SA/Rz 539/05 – za 2004 r. ok. 1200 zł.). O tym, iż opłacenie wpisu od skargi pozostaje w zakresie możliwości finansowych skarżącego przekonuje dodatkowo opłacenie wpisów (odpowiednio przez skarżącego oraz przez niego i żonę) od skarg w sprawach o sygn. akt II SA/Rz 102/04 - przerejestrowanej następnie na II SA/Rz 457/07 oraz II SA/Rz 539/05; obydwa wpisy w wysokości po 500 zł. Ubocznie zwrócenia uwagi skarżącego wymaga art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w sytuacji uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem skarżący nie spełnił niezbędnego warunku do przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem – nie wykazał ustawowej przesłanki do przyznania mu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.