II SA/Rz 56/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...]. Przedmiotem skargi J. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zwanego dalej Kolegium lub SKO z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że J. P. wnioskiem z dnia [...] maja 2014 r. zwróciła się o ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna w okresie do 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz na okres od 15 maja 2014 r. do nadal z związku z opieką nad babcią E. J., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku z wygaśnięciem z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557). ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku. Decyzja ta została decyzją Kolegium z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] uchylona, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r. ponownie odmówił J. P. przyznania wnioskowanego zasiłku. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków przyznania zasiłku dla opiekuna, określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), zwanej dalej "ustawą", bowiem jest osoba spokrewnioną w dalszej kolejności z E. J., podczas gdy dzieci E. J. stanowią osoby zobowiązane do alimentacji wobec niej w pierwszej kolejności. W odwołaniu od powyższej decyzji J. P. wskazała, że jest jedyną osobą, która może opiekować się babcią i w istocie taką opiekę sprawuje, z tego też względu pobierała w związku ze sprawowaniem tej opieki świadczenie pielęgnacyjne. Osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej koleśności czyli dwie córki E. J. są osobami przewlekle chorującymi i wymagającymi stałego leczenia i rehabilitacji, trzecia córka na stałe przebywa we F., a syn – ojciec wnioskodawczyni - pracuje zawodowo i prowadzi gospodarstwo rolne i jego sytuacji finansowa nie pozwala na "dokładanie się do leków i życia babci". Kolegium wymienioną na wstępie decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U z 2013 r. poz 267 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej K.p.a." oraz art. 2 ust. 2 pkt, 1 i 2 ustawy utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2014 r. W uzasadnienie wyjaśniło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy zasiłek dla opiekuna może otrzymać osoba, jeśli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 lipca 2013 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie. Stosownie do jego treści w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanego dalszej części k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do treści art. 17 ust. 1a ww. ustawy osobie innej niż spokrewnionej w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, możliwe jest tylko wówczas, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa ust. 1. Z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie może pobierać zasiłku dla opiekuna z uwagi na fakt, że jako wnuczka osoby wymagającej opieki nie kwalifikuje się w pierwszej kolejności do alimentacji. W pierwszej kolejności obowiązkiem alimentacyjnym wobec E. J. obciążona jest czwórka jej dzieci. Z akt sprawy wynika, że jedna z jej córek – Z. R. na stałe przebywa w F. i złożyła oświadczenie, że nie może sprawować opieki nad matką. Córka M. S. jest emerytką i jej stan zdrowia nie pozwala na osobiste sprawowanie opieki. Córka K. T. pobiera rentę rodzinną i nie stać jej na wspomożenie finansowe matki. Syn A. J. pracuje zawodowo i dodatkowo prowadzi gospodarstwo rolne. Żadna z ww. osób nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Argumentacja, że dzieci E. J. nie mogą sprawować opieki nad matką jest bezzasadna. Celem zasiłku dla opiekuna jest udzielenie materialnego wsparcia tym osobom, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania tej opieki nad osobą wobec której ciąży na nich obowiązek alimentacyjny. Świadczenie to bowiem jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które wypłacane jest przez Państwo osobom niepodejmującym zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Pozostawanie w zatrudnieniu bądź pobieranie świadczenia przedemerytalnego jest wynikiem dokonanego przez określoną osobę wyboru i nie zwalnia przy tym tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim wypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która te opiekę zapewni. Dopiero wykazanie przez osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności że nie są one wstanie sprawować opieki nad matką przenosiłoby ten obowiązek na osoby zobowiązane w dalszej kolejności J. P. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na wskazaną wyżej decyzję Kolegium zaskarżając ją w całości zarzuciła jej: 1. Naruszenie prawa materialnego: art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy w związku z art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zmianami) poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że skarżącej objętej obowiązkiem alimentacyjnym względem E. J. w dalszej kolejności, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne 2. Naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: - art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę stanu faktycznego, ponieważ zebrany materiał dowodowy pozwalał uznać, iż istnieją obiektywne powody, dla których osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie mogą sprawować opieki względem E. J., co z kolei pozwalało zastosować przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych; - art. 8 K.p.a. poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią E. J. na okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz na okres do 15 maja 2014 r. do nadal w sytuacji, gdy uprzednio organ I instancji orzekając na podstawie takiego samego stanu faktycznego i w identycznym stanie prawnym przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 2 marca 2012 r. na stałe decyzją z dnia [...] marca 2014 r., znak [...] (która to decyzją wygasła następnie z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r.) wskutek czego naruszona została zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Wobec tak sformułowanego zarzutu wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią E. J. za okres wskazany we wniosku oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych ewentualnie uchylenie decyzji organu I Instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), z którego wynika, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 10 P.p.s.a. sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą podstawy stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 K.p.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Bezspornym jest, że skarżąca J. P. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad babcią E. J. od dnia 2 marca 2012 r. na stałe. E. J. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe – orzeczenie z dnia [...] marca 2012 r. W aktach administracyjnych zalegają oświadczenia dzieci E. J. wraz z zaświadczeniami o ich stanie zdrowia. Spośród czwórki dzieci tylko syn A. pracuje zawodowo. Jego dochody ledwie wystarczają na utrzymanie trzyosobowej rodziny. Córka K. T. ze względu na stan zdrowia nie może sprawować opieki nad matką, a jej źródłem utrzymania jest pobierana po śmierci męża renta rodzinna. Córka S. M. jest emerytką a ze względu na schorzenia narządów ruchu nie jest w stanie sprawować opieki nad matką i sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Decyzja o przyznaniu J. P. świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. na mocy regulacji zawartej w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548 ze zm.). Organy ustaliły ponadto, że E. J. ma czworo dzieci, z których żadne nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Żadne z dzieci nie jest w stanie łożyć finansowo na utrzymanie niepełnosprawnej matki. Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdza w pierwszej kolejności, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy te spowodowały ingerencję w prawa nabyte części dotychczasowych beneficjentów systemu świadczeń opiekuńczych poprzez wygaśnięcie z mocy prawa decyzji przyznających świadczenie pielęgnacyjne i brak wprowadzenia przesłanek uzyskania innego świadczenia, które adekwatnie rekompensowałoby utratę dotychczasowych uprawnień. W ten sposób doszło do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. W odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniały przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał również, że w sytuacji gdy kontrolą objęte są przepisy intertemporalne – art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy nowelizującej, które zmaterializowały się już w dniu orzekania przez Trybunał, wykonanie negatywnego wyroku Trybunału będzie wymagało interwencji ustawodawcy. W wykonaniu tego wyroku uchwalona została ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r. Uregulowano w niej sytuację prawną osób, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wejściem w życie ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. Zgodnie z art. 5 w zw. z art. 8 tej ustawy zaistniała możliwość złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekunów, którzy z dniem 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej. Z takiej możliwości skorzystała skarżąca. Decyzja przyznająca jej świadczenie pielęgnacyjne na stałe wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Należy zwrócić uwagę, że wygaśnięcie z mocy prawa decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne nie jest jedyną przesłanką uzyskania prawa do zasiłku dla opiekuna. Pozostałe przesłanki określone zostały w art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz art. 2 ust. 5 ustawy. Wynika zeń, że osoba ubiegająca się o zasiłek dla opiekuna musi spełniać we wskazanych tam okresach warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2012 r. Organ przeprowadził postępowanie w tym zakresie, a zebrane dane zdaniem Sądu pozwalają przyjąć, że J. P. spełniała warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z brzmieniem ustawy na dzień 31 grudnia 2012 r. Z tych względów, zdaniem Sądu naruszenie przepisów prawa materialnego uzasadnia rozstrzygnięcie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.