II SA/Rz 566/09

WyrokWSA w Rzeszowie2009-11-25

Skład orzekający: Joanna Zdrzałka, Zbigniew Czarnik, Robert Sawuła

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę cmentarza komunalnego, która została zagospodarowana jako ogródki działkowe, może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zagospodarowanie nieruchomości wywłaszczonej pod budowę cmentarza komunalnego na cele pracowniczych ogrodów działkowych nie stanowi realizacji celu wywłaszczenia. W związku z tym, nieruchomości te stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i podlegają zwrotowi na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela zgodnie z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd podkreślił, że art. 24 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych nie ma zastosowania w przypadku roszczeń windykacyjnych byłego właściciela.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku spadkobierców L. Z. o zwrot nieruchomości wywłaszczonych pod budowę cmentarza komunalnego oraz pod urządzenie pracowniczych ogródków działkowych. Organy administracji uznały część wywłaszczonych nieruchomości za zbędne na pierwotnie określony cel i orzekły o ich zwrocie. Polski Związek Działkowców, jako użytkownik części nieruchomości, wniósł skargę do sądu, kwestionując możliwość zwrotu nieruchomości zagospodarowanych jako ogródki działkowe oraz zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych.
Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę Polskiego Związku Działkowców Okręgowy Zarząd.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Robert Sawuła Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. sprawy ze skargi Polskiego Związku Działkowców Okręgowy Zarząd [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala- Starosta [...] prowadził postępowanie o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki nr 646 i 647/3 w obr. 218 [...], z wniosku M. S., A. S., S. Z. i K. Z., następców prawnych L. Z. W postępowaniu tym ustalił, że orzeczeniem z dnia [...] września 1973 r., Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w R. wywłaszczyło działkę nr 59/2, stanowiącą własność L. Z., za odszkodowaniem w wysokości 8.179 zł. W orzeczeniu tym wskazano, że celem wywłaszczenia nieruchomości była budowa cmentarza komunalnego w R. Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 1995r. Gmina Miasto [...] nabyła z mocy prawa własność działki nr 59/2. Działka ta weszła w skład działki nr 647/3 obr. 218 [...], ktora została podzielona na działki 647/4, 647/5 i 647/6. Poprzednik prawny wnioskodawców – L. Z. był tez właścicielem działki nr 59/1, która została wywłaszczona decyzją Urzędu Miejskiego w R. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] grudnia 1980 r., Nr [...] i przyznano za nią odszkodowanie właścicielowi. Działka ta była niezbędna pod urządzenie pracowniczych ogródków działkowych, których plan realizacyjny został zatwierdzony decyzją Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w R. z dnia [...] listopada 1978 r. nr [...]. Wywłaszczona działka zmieniła oznaczenie na działkę nr 646 i decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2002 r. stała się własnością Gminy Miasta [...]. Aktem notarialnym z dnia [...] września 2003r. Rep. [...] działka 646 została oddana w nieodpłatne użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców [...]. Działka nr 646 została podzielona na działki nr 646/1 i 646/2. Starosta [...] w toku postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przeprowadził oględziny przedmiotowych działek i ustalił, że działka nr 647/5 (powstała z podziału działki nr 647/3) i działka nr 646/1 (powstała z podziału działki nr 646) nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia, w związku z czym stały się zbędne na ten cel i dlatego decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., Nr [...] orzekł o ich zwrocie, odmawiając zwrotu działek nr 647/4 i 646/2. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołań Polskiego Związku Działkowców oraz M. S., została uchylona decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2006 r., Nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzja Wojewody była przedmiotem skargi Polskiego Związku Działkowców Okręgowy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 434/06 oddalił skargę. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta decyzją z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...] orzekł : - I - o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w obr. 218 [...], oznaczonej jako działka nr 646/2, stanowiącej własność Gminy Miasta [...], - II - o zwrocie nieruchomości położonych w obr. 218 [...] oznaczonych jako działka nr 647/5, o pow. 0,0998 ha, nr 647/8 o pow. 0,1382 ha oraz działka nr 646/1 o pow. 0,0978 ha na rzecz S. Z. w 2/6 części, K. Z. w 2/6 części, A. S. w 1/6 części i M. S. w 1/6 części, - III - o zwrocie przez S. Z. i K. Z. po 16837,84 zł oraz przez A. S. i M. S. po 8418,93 zł na rzecz Gminy Miasto [...] tytułem zwaloryzowanego odszkodowania, - IV - o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w obr 218 [...], oznaczonej jako działka nr 647/7 o pow. 0,0734 ha i działki nr 647/6 o pow. 0,0027 ha. W uzasadnieniu organ powołał się na przeprowadzone w 2005 r. i [...].05.2008 r. oględziny przedmiotowych działek, które wykazały, że wywłaszczona nieruchomość oznaczona jako działka nr 59/2, odpowiada obecnym działkom nr 647/8 – stanowiącej teren ogródków działkowych oraz nr 647/5 - teren wysypany tłuczniem kamieniarskim i w części wyłożony jest asfaltem. W związku z powyższym organ Instancji stwierdził, że cel wywłaszczenia jakim była budowa cmentarza komunalnego w R. nie został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości, dlatego uznał je za zbędne stosownie do art. 137 ust. 1 pkt 2 i orzekł o zwrocie działek nr 647/5 i nr 647/8. Odnosząc się do działki nr 59/1 organ wskazał, że obecnie odpowiada ona działkom 646/1 i nr 646/2, a cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na działce nr 646/2, która w całości jest użytkowana jako ogródki działkowe. Działka nr 646/1 zgodnie z Ogólnym Planem Realizacyjnym Zagospodarowania Terenu Pracowniczych Ogródków Działkowych w R. z dnia 1978 r. miała zostać zagospodarowana fragmentem drogi dojazdowej wraz z wyodrębnionymi miejscami parkingowymi, zaś z oględzin nieruchomości wynika, że działka porośnięta jest nieskoszoną trawą z nasadzeniami krzewów owocowych i drzew ozdobnych. Dlatego w stosunku do tej działki nie można mówić o realizacji celu wywłaszczenia i należało uznać, że działka 646/1 stałą się zbędna dla realizacji celu wywłaszczenia i należało orzec o jej zwrocie na rzecz spadkobierców byłego właściciela. Starosta wskazał, że postępowanie w sprawie zwrotu działek nr 647/6 i 647/7 położonych w obr. 218 [...] powstałych z kolejnych podziałów działki nr 647/3 należało umorzyć jako bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że nie wchodzą one w granice działki wywłaszczonej oznaczonej nr 59/2, obr 49. W odwołaniu od tej decyzji Polski Związek Działkowców Okręgowy zakwestionował zwrot działki nr 646/1 na której ustanowiono prawo nieodpłatnego użytkowania na rzecz Polskiego Związku Działkowców, bez uprzedniego rozwiązania tego stosunku prawnego. Niemożliwy jest również zwrot działki nr 647/8, która jest zagospodarowana w sposób trwały. Zarzucił nadto, że organ I instancji zaniechał zawiadomienia użytkowników działek jako stron postępowania oraz przyznania im zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania jako rekompensaty za infrastrukturę będącą ich własnością. Wojewoda [...] stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i decyzją z dnia [...] maja 2009 r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej wskazał art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) - dalej w skrócie u.g.n. W uzasadnieniu wskazał na treść przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym, nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, jeżeli stosownie do art. 137 u.g.n. stałą się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub analogicznie w akcie nabycia nieruchomości. Zbędność nieruchomości na cel określony w przepisach wywłaszczeniowych, zgodnie ze wskazanym art. 137 u.g.n., powstaje, gdy: - pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu lub - pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Wojewoda uznał, że organ i instancji prawidłowo ustalił zbędność nieruchomości, która w powiązaniu z celem wywłaszczeni określonym w treści orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z 1973 r. oraz decyzji Urzędu Miejskiego w R. z 1980 r. stanowi zasadniczą przesłankę materialno-techniczną do wydania decyzji orzekającej o zwrocie. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, że działka nr 646/1 nie może zostać zwrócona bez uprzedniego rozwiązania ustalonego na tej działce nieodpłatnego użytkowania na rzecz Polskiego Związku Działkowców, Wojewoda uznał go za nietrafny. Wyjaśnił, że stosownie do art. 138 ust. 1 u.g.n. jeżeli nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi została obciążona prawem użytkowania, to prawo to wygasa z dniem w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna, a z związku z tym ustanowienie prawa użytkowania nie stanowi przeszkody w dochodzeniu roszczeń do zwrotu nieruchomości. Wskazał, że nakłady poniesione przez użytkownika mają wyłącznie charakter cywilnoprawny i mogą być przez niego dochodzone przed sądem powszechnym na zasadach ogólnych, niezależnie od kwestii rozliczeń o jakich mowa w art. 140 u.g.n. jeśli chodzi o działkę nr 647/8, organ odwoławczy wyjaśnił, że została ona zagospodarowana jako ogródki działkowe. Infrastruktura na działce w postaci szklarni, ogrodzenia czy upraw ogrodniczych może więc zostać zdemontowana, ponieważ nie stanowi zagospodarowania trwałego. Dlatego działka nr 647/8 podlega zwrotowi z uwagi na nie zrealizowanie celu wywłaszczenia. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pominięcia zawiadomienia użytkowników działek jako stron postępowania, Wojewoda podkreślił, że organ I instancji ustalając strony postępowania, mając na uwadze treść art. 28 k.p.a. włączył do kręgu stron użytkownika tj. Polski Związek Działkowców, który zawarł umowę nieodpłatnego użytkowania z właścicielem wywłaszczonej nieruchomości przeznaczonej do zwrotu. Ponadto Starosta wziął pod uwagę treść Uchwały Siedmiu Sędziów NSA z dnia 13 października 2003 r., sygn. akt OSP 6/2003 i uznał, że stronami toczącego się postępowania są wnioskodawcy, obecny właściciel zwracanej nieruchomości-Gmina Miasto [...], władający nieruchomością oraz użytkownik nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd powtórzył zarzuty odwołania i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności art. 136, art. 137 i 138 poprzez ich błędną interpretację i przyjęcie, że zaistniały przesłanki warunkujące zwrot nieruchomości wymienionych w zaskarżonej decyzji oraz art. 24 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, jak również art. 15 ust. 2 tej ustawy. Zarzuty dotyczą też naruszenia art. 28 k.p.a. poprzez odmówienie przymiotu strony osobom użytkującym ogródki na nieruchomości nr 647/8, na której zlokalizowana jest część Rodzinnych Ogrodów Działkowych "[...]", a także art. 7 w zw. z art. 11 k.p.a. i art. 107 k.p.a. poprzez zaniechanie kompleksowego wyjaśnienia sprawy pod względem prawnym oraz brak bliższego wyjaśnienia motywów swego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie Sąd wskazanych wyżej wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o jaki ubiegali się następcy prawni L. Z., określona została w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, ze zm.) – jest nią uznanie wywłaszczonej nieruchomości lub jej części za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Może to nastąpić wyłącznie w 2 przypadkach: 1) kiedy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia albo 2) kiedy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany, o czym stanowi art. 137 ust. 1 pkt 1) i 2) tej ustawy. W przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia w odniesieniu do działki nr 59/1 wskazano w decyzji Urzędu Miejskiego w R. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia [...] grudnia 1980 r., Nr [...], stwierdzając, iż jest ona niezbędna pod urządzenie pracowniczych ogrodów działkowych, których plan realizacyjny zatwierdzony został stosowną decyzją z [...].11.1978 r. Działka nr 59/2 wywłaszczona została natomiast orzeczeniem z dnia [...] września 1973 r., Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w R., na budowę cmentarza komunalnego w R. Organ ustalił, że z działki nr 59/1 powstały działki nr 646/1 i 646/2, zaś działce nr 59/2 odpowiadają obecnie działki nr 647/5 i 647/8. W ocenie Sądu niesporne są ustalenia organu dotyczące stanu zagospodarowania przedmiotowych działek. Z akt sprawy wynika, że z nieruchomości wywłaszczonych na urządzenie pracowniczych ogrodów działkowych jedynie działka nr 646/2 wykorzystywana jest zgodnie z celem wywłaszczenia. Działka nr 646/1, która według planu realizacyjnego z 1978 r. miała zostać zagospodarowana jako droga dojazdowa z miejscami parkingowymi, nie jest użytkowana, jest porośnięta nieskoszoną trawą, krzewami i drzewami. Z kolei z nieruchomości L. Z. wywłaszczonej na urządzenie cmentarza komunalnego – działka nr 647/5 stanowi teren wysypany tłuczniem kamieniarskim i w części wyłożony asfaltem, a na działce nr 647/8 znajdują się ogródki działkowe. Wobec takich ustaleń organ odmówił zwrotu działki nr 646/2, natomiast działki nr nr 646/1, 647/5 i 647/8 uznał za zbędne na cel wywłaszczenia i orzekł ich zwrot następcom prawnym L. Z., przy zwrocie na rzecz Gminy Miasta [...] zwaloryzowanego odszkodowania za te nieruchomości. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie to prawa nie narusza, a ustalenia dotyczące zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia są prawidłowe. Działka nr 646/1 jest niezagospodarowana, trudno więc w jej przypadku mówić o realizacji celu wywłaszczenia, natomiast na działkach nr 647/5 i 647/8, stanowiących dawniej działkę 59/2, która orzeczeniem z [...].09.1973 r. została wywłaszczona na budowę cmentarza komunalnego, również tego celu nie zrealizowano. Nie może stanowić realizacji takiego celu urządzenie na działce nr 647/8 ogródków działkowych. Kwestie przeznaczenia nieruchomości na inne cele publiczne niż wskazane w akcie wywłaszczenia były przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05, OTK-A 2008/3/41, w którym Trybunał stwierdził m. in. niezgodność art. 229 a ustawy o gospodarce nieruchomościami z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP. Powołując się na swój poprzedni wyrok z dnia 24 października 2001 r. (sygn. akt SK 22/01, OTK ZU 2001/7/216), Trybunał wskazał, że zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta nie została użyta na cel publiczny, jaki był przesłanka jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest "oczywistą konsekwencją" art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Zalecił przy tym pamiętać o szerokim pojmowaniu konstytucyjnego pojęcia "wywłaszczenie", które wykracza swoim zakresem poza pojęcie "wywłaszczenie" zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Skarżący Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd powołuje się na art. 24 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych, który w ust. 1 stanowi, że zasadne roszczenia osoby trzeciej do nieruchomości zajętej przez rodzinny ogród działkowy podlegają zaspokojeniu wyłącznie poprzez wypłatę odszkodowania lub zapewnienie nieruchomości zamiennej. Skutki tych roszczeń obciążają właściciela nieruchomości (ust. 2). Zdaniem Sądu przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania w rozpatrywanej sprawie, bowiem były właściciel takiej nieruchomości nie jest osobą trzecią. Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 kwietnia 2008 r. II CSK 650/07, System orzecznictwa LEX Nr 391825, wskazując, że " norma art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych w ogóle nie ma zastosowania do roszczeń windykacyjnych, ponieważ ogranicza ona sposób zaspokojenia roszczeń osoby trzeciej do nieruchomości, skutki których to roszczeń obciążać mają właściciela tej nieruchomości. Przesądza to o tym, że wymieniony przepis nie może być stosowany do roszczeń windykacyjnych właściciela, którego nie sposób przecież kwalifikować jako osobę trzecią, a ponadto nie można uznać, aby przepis ten mógł być podstawą dla roszczeń kierowanych przeciwko samemu sobie". Sąd podkreśla, że zarówno zasady wywłaszczania nieruchomości, jak też zasady ich zwrotu oraz ich ograniczenia zostały określone w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przyjęcie, jak sugeruje skarżący, iż zwrot nieruchomości zajętej przez rodzinny ogród działkowy nie jest możliwy w świetle art. 24 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych oznaczałoby, że w przepisie tym zawarto istotne ograniczenie uprawnienia do zwrotu, nieprzewidziane w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Tego rodzaju rozwiązanie naruszałoby konstytucyjną ochronę własności wyrażoną w art. 21 i art. 64 Konstytucji RP. Stanowisko Sądu znajduje wsparcie w cytowanym wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. Trybunał podkreślił w nim swój utrwalony pogląd, wedle którego z nakazu ochrony własności oraz innych praw majątkowych, który statuują art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji, wynikają określone obowiązki dla ustawodawcy zwykłego: obowiązek pozytywny stanowienia przepisów i procedur udzielających ochrony prawnej prawom majątkowym i obowiązek negatywny powstrzymywania się od regulacji, które owe prawa mogłyby pozbawiać ochrony prawnej lub też tę ochronę ograniczać. Ochrona zapewniana prawom majątkowym musi być ponadto realna. W świetle tych rozważań Sąd uznał, że art. 24 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych nie ma zastosowania w przypadku zwrotu nieruchomości byłemu właścicielowi, a skoro tak, nie może być mowy o jego naruszeniu w rozpatrywanej sprawie. W kontrolowanym postępowaniu Sąd nie stwierdził też naruszenia przepisów k.p.a. – w szczególności art. 28 k.p.a. poprzez niedopuszczenie do udziału w postępowaniu użytkowników poszczególnych ogródków działkowych. Polski Związek Działkowców zgodnie z ustawą o rodzinnych ogrodach działkowych jest organizacją społeczną powołaną do reprezentowania i obrony praw i interesów swych członków (art. 25 ust. 1). W rozpatrywanej sprawie ma niewątpliwie interes prawny w prowadzonym postępowaniu o zwrot nieruchomości, bowiem jest użytkownikiem nieruchomości przeznaczonej do zwrotu. Takim interesem nie mogą natomiast wykazać się osoby użytkujące poszczególne ogródki działkowe. Fakt, iż zgodnie z art. 15 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działce stanowią własność jego użytkownika powoduje jedynie, że mogą oni korzystać z ochrony przysługującej prawu własności. Nieco inna sytuacja występuje, gdy Polski Związek Działkowców jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości i ustanawia na rzecz swojego członka prawo użytkowania działki, w rozumieniu Kodeksu cywilnego (art. 14 ust. 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych). Taka okoliczność nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie, gdzie właścicielem działek 646/1 i 646/2 jest Gmina Miasta [...], a Polskiemu Związkowi Działkowców Okręgowy Zarząd przysługuje jedynie prawo nieodpłatnego użytkowania. Z wszystkich tych przyczyn, uznając, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi a zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło