II SA/Rz 572/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Stanisław Śliwa /spr./ Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi P.U. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego P.U. kwotę 2817 zł /słownie: dwa tysiące osiemset siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. do wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r. Decyzją z dnia [....] maja 2009 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 4 pkt 3 i pkt 4, art. 5 ust. 1, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1 i ust. 3, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 93 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania P. U. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] marca 2009 r., nr [...]w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych utrzymał w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, że w dniu 30 stycznia 2009 r. funkcjonariusze celni Wydziału Zwalczania Przestępczości Grupa Mobilna [...] przeprowadzili na drodze krajowej nr [...] kontrolę samochodu ciężarowego marki [...], nr rejestracyjny [...] oraz dokumentów związanych z wykonywaniem przewozu drogowego tym pojazdem. Ustalono, że przedsiębiorcą odpowiedzialnym za dokonanie przewozu jest P. U. - prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" P. U. z siedzibą w miejscowości J. Podczas kontroli kierujący pojazdem – J. S. okazał osobom kontrolującym dowód rejestracyjny pojazdu oraz wypis Nr [...] z zaświadczenia nr [...] na przewozy drogowe na potrzeby własne - wydanego dla "[...]" P. U. Nie okazał natomiast dokumentów potwierdzających zatrudnienie w powyższym podmiocie oraz ważnej w dniu kontroli karty opłaty drogowej, która potwierdzałaby uiszczenie opłaty za kontrolowany przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Z przeprowadzonych czynności sporządzono protokół kontroli Nr [...], z którego treścią zapoznał się kierowca kontrolowanego pojazdu składając jednocześnie oświadczenie, iż poproszono go o sprowadzenie samochodu od mechanika, nie jest zaś pracownikiem "[...] P. U. W toku postępowania P. U. przedstawił 4 dobowe karty opłaty drogowej ważne na dzień 28 stycznia 2009 r., 29 stycznia 2009 r., 31 stycznia 2009 r. oraz na dzień 4 lutego 2009 r. Oświadczył przy tym, iż kartę z dnia 29 stycznia 2009 r. nabywał celem użycia w dniu następnym tj. 30 stycznia 2009 r. Wskazał również, iż nie posiada licencji na wykonywanie transportu drogowego. Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził wykonywanie przez przedsiębiorcę P. U. transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych i nałożył na wyżej wymieniony podmiot ze wskazanych tytułów karę pieniężną w wysokości odpowiednio 8 000 zł oraz 3 000 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. U. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając błędne ustalenie okoliczności sprawy. Podkreślił, iż brak przedmiotowej opłaty nie został przez niego zawiniony, lecz wynikał z pomyłki pracownika stacji CPN w D., u którego dokonał zakupu karty opłaty drogowej. Odnośnie zarzutu wykonywania przewozu drogowego bez wymaganej licencji stwierdził, że przewóz, jaki miał miejsce w dniu 30 stycznia 2009 r. nie był związany z wykonywaną działalnością gospodarczą i nie stanowił przewozu w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. Wskazał, iż kierowca pojazdu – J. S. wyświadczył mu w dniu kontroli przyjacielską przysługę, odprowadzając samochód od mechanika do miejsca zamieszkania odwołującego się. Był to jednak jednorazowy przypadek. Dyrektor Izby Celnej wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2009 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] marca 2009 r. uznając, iż odpowiada ona prawu. Motywując stanowisko wskazał na art. 92 ustawy o transporcie drogowym (zwanej dalej ustawą), wedle którego, kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów tej ustawy podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 15.000 zł, przy czym wysokość kar za poszczególne naruszenia określa załącznik ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, iż nie budzi wątpliwości, że poddany w dniu 30 stycznia 2009 r. kontroli przewóz samochodem ciężarowym marki [...] nr rej. [...] nie spełniał ustawowych wymogów niezarobkowego przewozu drogowego tj. przewozu na potrzeby własne, konkretnie warunku z art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym. Przepis ten ustanawia jako przesłankę uznania przewozu drogowego za niezarobkowy okoliczność w postaci prowadzenia pojazdu samochodowego używanego do przewozu przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Akta sprawy tymczasem jednoznacznie wskazują, że kierujący kontrolowanym pojazdem J. S. nie był pracownikiem "[...]" P. U. Wynika z nich także, iż w dniu 30 stycznia 2009 r. J. S. wykonywał przewóz na rzecz wskazanego wyżej podmiotu gospodarczego. Świadczy o tym fakt w postaci dysponowania przez kierowcę dokumentami pojazdu oraz wypisem z zaświadczenia nr [...], uprawniającego wskazanego przedsiębiorcę do wykonywania krajowych przewozów drogowych na potrzeby własne. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 1 ustawy, uprawnień przewozowych nie można odstępować osobom trzecim. Zaświadczenie dotyczące przewozów drogowych na potrzeby własne wydawane jest bowiem wyłącznie dla potrzeb osoby wnioskującej o nie i tylko ona może się nim legitymować. Organ II instancji zwrócił także uwagę na art. 4 pkt 3 lit. a ustawy, wedle którego określenie transport drogowy obejmuje każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do swojej działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4 tego artykułu. Stosownie z kolei do art. 5 ust. 1 ustawy podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Wobec faktu, iż przewóz wykonywany w dniu 30 stycznia 2009 r. nie spełniał wymogów przewozu na potrzeby własne w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy, zastosowanie miał art. 4 pkt 3 lit. a tej ustawy, a co za tym idzie wymagana była licencja na wykonywanie transportu drogowego, której przedsiębiorca nie posiadał. W takiej sytuacji zasadnym było nałożenia na podmiot kary pieniężnej w wysokości 8 000 zł, która to kwota wynika z lp.1.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym. Odnosząc się natomiast do kwestii opłaty drogowej Dyrektor Izby Celnej podniósł, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy, podmioty wykonujące na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przewozy drogowe obowiązane są do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych Z kolei z art. 87 ust. 1 wynika, że kierowca pojazdu samochodowego podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego obowiązany jest mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m. in. kartę opłaty drogowej. Odpowiedzialnym za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy w wymagane dokumenty jest w świetle ust. 3 powołanego art. 87 przedsiębiorca. W ocenie organu odwoławczego, z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w trakcie wykonywania przez funkcjonariuszy czynności kontrolnych, kierowca nie posiadał w pojeździe ważnej w dniu kontroli karty opłaty drogowej, uprawniającej do przejazdu kontrolowanym pojazdem po drodze krajowej. Tym samym zasadnym było obciążenie przedsiębiorcy karą pieniężną za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Jej wysokość wynika z lp.4.1 załącznika do ustawy. Zdaniem organu II instancji, próba przerzucenia przez odwołującego się odpowiedzialności za niedopełnienie przez niego obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych na osobę dokonującą sprzedaży kart opłaty drogowej jest całkowicie bezzasadna. Brzmienie wskazywanych art. 42 i art. 87 ust. 3 nie może pozostawiać bowiem wątpliwości, iż odpowiedzialnym w tym zakresie jest podmiot wykonujący przewóz drogowy. Istotnym jest także § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2008 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych, który nakazuje podmiotowi wykonującemu przewóz drogowy wypełnienie karty opłaty przed rozpoczęciem pierwszego przejazdu. Na rozstrzygniecie niniejszej sprawy nie może też mieć wpływu, w ocenie Dyrektora Izby Celnej, incydentalny charakter zdarzenia. Kierując się zasadą równości wobec prawa nie można bowiem stosować przywilejów wobec osób, które wcześniej nie naruszyły porządku prawnego. Decyzję Dyrektora Izby Celnej zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P. U., wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie art. 4 pkt 3 lit. a w zw. z art. 5 ust. 1 oraz art. 42 ust. 1, i art. 87 ust. 1 i ust. 3 ustawy o transporcie drogowym poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, w szczególności zaś pominięcie dowodu z zeznań T. Ż. na okoliczność pomyłki przy sprzedaży karty opłaty drogowej. Skarżący powtórzył argumenty odwołania od rozstrzygnięcia podjętego w pierwszej instancji. Podkreślił ponownie, iż sytuacja, jaka zaistniała w dniu 30 stycznia 2009 r. miała jednostkowy, zatem wyjątkowy charakter, w związku z czym zastosowanie art. 4 pkt 3 lit. a ustawy o transporcie drogowym jest całkowicie nieuzasadnione. Nienależyte wyjaśnienie kwestii pomyłki zaistniałej przy zakupie karty stanowi zaś co najmniej o przedwczesności nałożenia na niego kary pieniężnej z tytułu jej braku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, z powodów przedstawionych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się natomiast do zarzutu nieprzesłuchania T. Ż. organ wskazał, że wniosek dowodowy nie był składany na etapie postępowania przez organem administracji, zaś organy celne nie znalazły podstaw do przeprowadzenia wskazanego dowodu z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest dokonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, na co wskazuje art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej w dalszej części P.p.s.a. W powyższym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja (postanowienie) odpowiada prawu materialnemu i czy postępowanie prowadzące do jej (jego) wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. eliminacja przedmiotu skargi z obrotu prawnego następuje w razie stwierdzenia, iż nastąpiło naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynika sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wspomniany przepis zezwala zatem sądowi administracyjnemu na uwzględnienie skargi z uwagi na okoliczności, których skarżący nie podnosił w skardze. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd z urzędu dopatrzył się naruszenia prawa, które wymagało wyeliminowania kwestionowanej decyzji z obrotu prawnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Wstępnie wskazać należy, iż stosownie do art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. W sytuacji, gdy strona skorzysta z powyższego uprawnienia i umocuje określoną osobę do występowania w swoim imieniu, wówczas zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. wszelkie pisma w sprawie doręcza się temu pełnomocnikowi. Treść tego ostatniego przepisu wskazuje więc na wyłączenie w takim wypadku zasady doręczania pism bezpośrednio stronie postępowania. Od chwili zatem ustanowienia pełnomocnika strona działa w danym postępowaniu za jego pośrednictwem. Oznacza to, iż od momentu zawiadomienia organu o wskazanym fakcie, winien on zawiadamiać o wszystkich czynnościach i wzywać do udziału w nich właśnie pełnomocnika strony. Innymi słowy chodzi o zapewnienie przez organ ustanowionemu zastępcy prawnemu takiego udziału w postępowaniu, jak stronie tego postępowania. Konsekwencją powyższego jest z kolei konieczność przyjęcia, że pominięcie pełnomocnika strony w poszczególnych czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem samej strony i wywołuje takie same skutki prawne. Stanowisko takie zajęte zostało np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 10 lutego 1987r. (SA/Wr 875/86, ONSA 1987 z. 1, poz. 13) i Sąd w niniejszym składzie podziela je. W orzeczeniu tym zwrócono uwagę, iż strona powinna się dowiadywać o wszelkich czynnościach organu przez pełnomocnika, bowiem taka właśnie forma przewidziana została w unormowaniach kodeksu postępowania administracyjnego. Warto również podkreślić, iż strona ustanawiając pełnomocnika zmierza do uchronienia siebie przed ujemnymi konsekwencjami nieznajomości prawa, które mogłyby wystąpić w sytuacji samodzielnego przez nią działania. Ignorowanie przez organ faktu skorzystania przez stronę z takiego przewidzianego ustawą (k.p.a.) uprawnienia oznacza zniweczenie jej staranności w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania profesjonalnej ochrony prawnej. Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy trzeba podnieść, że akta administracyjne wskazują, iż w dniu 5 maja 2009 r. stawiła się w Izbie Celnej adwokat A. P., przedkładając pełnomocnictwo udzielone jej przez P. U., które upoważniało ją do "zastępowania jako strony w sprawie dot. odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego". W sprawie tej począwszy zatem od 5 maja 2009 r. strona działała za pośrednictwem pełnomocnika. Tymczasem organ II instancji pomimo posiadanej wiedzy odnośnie tego faktu doręczył swoją decyzję jedynie skarżącemu (co nastąpiło dnia 20 maja 2009 r.). Z akt sprawy nie wynika zaś, by pełnomocnictwo to zostało ograniczone tylko do poszczególnych czynności, w sposób wskazujący na konieczność doręczania samej stronie wszelkiej korespondencji w postępowaniu. Brak jest też dokumentu wskazującego na cofnięcie tegoż pełnomocnictwa. Rozdzielnik skarżonej decyzji nie wskazuje z kolei na skierowanie jej także do ustanowionej przez P. U. adwokat. Brak jest również dowodu takiego doręczenia w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru przez wyżej wymienioną przedmiotowej korespondencji. W konsekwencji zaniechania przez organ odwoławczy doręczenia pełnomocnikowi strony skarżącej swej decyzji z dnia [...] maja 2009 r. doszło – w świetle tego co wyżej zaznaczono - do pominięcia P. U. w postępowaniu. Należy w tym miejscu podnieść, iż nie ma żadnego znaczenia fakt, iż rozstrzygnięcie to otrzymał sam skarżący, skoro pozbawiono go możliwości skorzystania z pomocy swego zastępcy prawnego, co z pewnością przełożyło się na treść wniesionej do tut. Sądu skargi. Skoro zaś pominięcie pełnomocnika w postępowaniu jest tożsame z pominięciem samej strony, to stanowi to przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Zaistnienie tej ostatniej uzasadnia z kolei uchylenie skarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. W tym miejscu należy podkreślić, iż przesłanki usunięcia rozstrzygnięcia z obrotu prawnego w oparciu o powołany przepis nie stanowi wpływ wskazanego naruszenia prawa na wynik sprawy. Nie ma też znaczenia, iż zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania z tej przyczyny następuje tylko na żądanie strony. Stanowisko w tym przedmiocie jest powszechnie przyjmowane (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 02.02.2006r., II OSK 496/05, orzeczenia.nsa.gov.pl.). Rozpatrując sprawę ponownie Dyrektor Izby Celnej winien więc uwzględnić znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo P. U. dla adwokata A. P. i doręczyć jej decyzję z dnia [...] maja 2009 r. Z przedstawionych względów uchylono skarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2009 r. w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i art. 40 § 2 k.p.a. Podstawę umieszczenia klauzuli dotyczącej braku wykonalności zaskarżonego rozstrzygnięcia do czasu uprawomocnienia się wyroku stanowi art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono zaś po myśli art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Na ich wysokość składają się następujące kwoty: 400 zł (uiszczony wpis sądowy od skargi), 17 zł (opłata skarbowa od pełnomocnictwa) oraz 2400 zł (wynagrodzenie pełnomocnika obliczone na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. Nr 163, poz. 1348).