II SA/Rz 572/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. K. w terminie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z informacji istotnych dla jego rozpoznania zawartych w nim oraz w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, utrzymując się z pobieranych emerytur w kwocie odpowiednio 1131 i 517 zł (kwoty netto). Na posiadany przez nich majątek składa się dom z budynkiem gospodarczym oraz nieruchomości gruntowe o łącznej pow. 2,37 ha. Obciąża ich spłata pożyczek zaciągniętych na zakup blachy oraz drewna (ta druga w wysokości 10 tys. zł) na remont uszkodzonych przez wichurę dachów (remonty te z braku środków nie zostały w całości ukończone). Miesięczne opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, opał na zimę, telefon i Internet oraz raty pożyczek wynoszą ponad 1 tys. zł, wskutek czego wydatki na zakup leków i żywności muszą ograniczać do minimum. Nie posiadają pojazdów mechanicznych. Nieruchomości rolne to w większości łąki i nieużytki, na które nie są pobierane dopłaty. Wnioskodawca posiada zadłużenie względem dzieci, które sfinansowały leczenie żony (ok. 30 tys. zł). Przedłożony wyciąg z rachunku bankowego skarżącego na dzień 3 kwietnia 2015 r. wykazywał saldo końcowe 122 zł, zaś jego żony na dzień 28 maja 2015 r. 32 zł. Nie korzystają z pomocy społecznej (przyznana żonie skarżącego tytułem specjalnego zasiłku celowego na zakup blachy kwota 200 zł została przez nią zwrócona do kasy GOPS). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w kontekście przytoczonych informacji ocena wniosku J. K. wskazuje na zasadność przyznania mu prawa pomocy, niemniej jednak wyłącznie w zakresie obejmującym koszty sądowe. Zwolnienie od obowiązku ich poniesienia podyktowane jest jego bieżącą sytuacją materialno – finansową, której pochodną jest zdolność do poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Mimo posiadania stałych źródeł dochodu, dokonana przez pryzmat ponoszonych wydatków ocena zdolności płatniczych jego i żony wskazuje na brak możliwości wygospodarowania przez nich w stosunkowo krótkim okresie czasu (bez istotnego zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych) środków na pokrycie całości kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, w tym przede wszystkim na opłacenie warunkującego rozpoznanie skargi wpisu. Powodowane jest to nie tylko bieżącymi kosztami utrzymania siebie i domu, lecz także wydatkami związanymi z zaistniałym zdarzeniem losowym, skutkującym koniecznością dokonania napraw uszkodzonych dachów, co niesienie za sobą stosunkowo znaczne i nieplanowane wydatki, na których poniesienie skarżący z żoną nie byli przygotowani. Mimo że wg utrwalonego orzecznictwa sądowego spłata zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek) co do zasady nie korzysta z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13), okoliczności wskazanego przypadku nakazują jego uwzględnienie. W tym zakresie za wiarygodne należy uznać też twierdzenie skarżącego o dotykających jego i żonę trudnościach finansowych, skutkujących m.in. potrzebą doraźnego ograniczania wydatków związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, w tym na zakup żywności i leczenie. Uznając za zasadne zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Wynika to de facto z braku jego uzasadnienia w tym zakresie, na które nie kwalifikuje się zawarte w dodatkowym oświadczeniu (s. 2) stwierdzenie o braku wiedzy potrzebnej do występowania przed sądem; okoliczność ta nie należy do ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy. Ponadto sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań. Nie bez znaczenia pozostaje również wyjątkowy charakter prawa pomocy oraz ukształtowane w orzecznictwie sądowym oraz piśmiennictwie stanowisko, że do skutecznego ubiegania się o to prawo w zakresie całkowitym uprawnione są osoby ubogie (bezrobotne, bezdomne), nie posiadające jakichkolwiek środków do życia (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006). Mimo opisywanych trudności finansowych, skarżący wraz z żoną warunku tego nie spełniają; mają zaspokojone potrzeby bytowe oraz stałe źródła dochodów z pobieranych emerytur, przez co podstawy ich egzystencji nie są zagrożone. Świadczą o tym również dodatnie salda (mimo że same w sobie niewielkie) ich rachunków bankowych. W kontekście udzielonych informacji, bezpośrednio rzutujących na zakres przyznawanego prawa pomocy, zwrócenia uwagi wymaga też brak ustosunkowania się przez skarżącego do tak istotnej dla oceny jego możliwości płatniczych okoliczności, jak określenie końca okresu spłaty zaciągniętych pożyczek. Nie sposób także pominąć przedłożenia nieaktualnego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego, tj. na dzień 3 kwietnia 2015 r., podczas gdy w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia wyraźnie zaznaczono, że ma on obejmować okres 3 miesięcy poprzedzających dzień jego doręczenia, co nastąpiło 29 maja 2015 r. (daje to prawie 2 miesiące różnicy). Prawo pomocy, stanowiące wyjątek od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. reguły ponoszenia kosztów postępowania, z racji finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane; powoduje to, że związane z sytuacją materialno – finansową osoby wnioskującej okoliczności jego przyznawania nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią i nie zostaną przez stronę wyjaśnione, nie mogą być interpretowane na jej korzyść. Nie bez znaczenia pozostaje odmowa przyjęcia wsparcia GOPS w kwocie 200 zł tytułem specjalnego zasiłku celowego (równoważnego wysokości wpisu od skargi w niniejszej sprawie); jakkolwiek względem całościowych kosztów odbudowy dachów niewątpliwie jest to kwota symboliczna, świadczy to o braku bezpośredniego związku sytuacji finansowej wnioskodawcy z brakiem możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W opisanej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych jawi się jako najbardziej adekwatne do wykazanych przez skarżącego okoliczności i w wystarczającym stopniu zabezpieczające jego prawa. Odmowa ustanowienia adwokata – inaczej niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy go w dostępie do sądu i nie zamknie mu drogi do merytorycznego rozpoznania skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.