II SA/Rz 573/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 marca 2025 r. nr SKO.4111/42/2025 w przedmiocie ustalenia, że zasiłek pielęgnacyjny jest nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 7 stycznia 2025 r. nr OPSGŁ.5211.29.2021.JM; II. umarza postępowanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "Kolegium"), decyzją z 5 marca 2025 r. nr SKO.4111/42/2025, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "K.p.a."), w związku z art. 30 ust.1, ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, dalej: "u.ś.r. "), po rozpoznaniu odwołania A. B. (dalej: "Skarżąca") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia 7 stycznia 2025r. znak: OPSGŁ.5211.29.2021.JM w sprawie ustalenia, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez Skarżącą w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 215,84zł miesięcznie jest nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 1.295,04 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że decyzją Wójta z 3 marca 2021 r. na wniosek Skarżącej, jako przedstawiciela ustawowego, przyznano synowi Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 marca 2021 r. do 31 stycznia 2024 r. Następnie decyzją z 14 lutego 2024 r. Wójt zmienił tę decyzją w ten sposób, że wydłużył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca pobierała równolegle świadczenie pielęgnacyjne w związku z niepełnosprawnością syna, przyznane na podstawie tego samego orzeczenia o niepełnosprawności. Dnia 28 października 2024 r. Skarżąca przedłożyła nowe orzeczenie z 20 lutego 2024 r. zaliczające syna do osób niepełnosprawnych (orzeczenie stało się ostateczne 16 marca 2024 r.). Na tej podstawie Wójt uznał, że w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 marca 2024 r. Skarżącej nie przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny w związku z opieką na synem. Skarżąca w decyzjach była bowiem poinformowana, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne oraz do niezwłocznego powiadomienia organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego, w tym o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności na syna). W związku z powyższym zasiłek pielęgnacyjny pobrany za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. W odwołaniu Skarżąca przedstawiła stan sprawy podnosząc, że syn cały czas jest niepełnosprawny. Kolegium odwołania nie uwzględniło. Powołując się na art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. uznało, że w sprawie zaistniała sytuacja świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. świadczenia rodzinne wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, w sytuacji, gdy osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a konkretnie - okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla syna z 20 lutego 2024 r. przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Opierając się na art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2023r. poz. 2768 , dalej: "ustawa o szczególnych rozwiązaniach"), uznało, że orzeczenie o niepełnosprawności syna Skarżącej wydane do 31 stycznia 2024 r. zachowało ważność do 30 września 2024r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Wójt decyzją z 14 lutego 2024 r. zmienił decyzję z 3 marca 2021 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w ten sposób, że wydłużył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego synowi Skarżącej do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec tego zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją Wójta z dnia 3 marca 2021 r. zmienioną decyzją z dnia 14 lutego 2024 r. przysługiwał do 16 marca 2024 r. tj. do dnia, kiedy nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stało się ostateczne. Kolegium w konkluzji stwierdziło, że od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 Skarżąca nie była uprawniona do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie wniosku złożonego 24 lutego 2021 r., a świadczenie to zostało wypłacone mimo ustania prawa do tego świadczenia. Stwierdziło, że była poinformowana, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na okres nie dłuższy niż do dnia wydania kolejnego orzeczenia. Po jego otrzymaniu zobowiązana była do poinformowania organu przyznającego świadczenia rodzinne o wydaniu kolejnego orzeczenia dla syna oraz do złożenia kolejnego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zasiłek pielęgnacyjne został przyznany na czas określony tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnoprawności, co wprost wynikało z decyzji z dnia 14 lutego 2024 r. W skardze Skarżąca podała, że zależało jej na utrzymaniu ciągłości okresu niepełnosprawności syna, dlatego przed upływem daty obowiązywania dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności, wnioskiem z 29 stycznia 2024 r. zwróciła się o wydanie kolejnego orzeczenia. Było ono potrzebne w związku z licznymi terapiami i rehabilitacją. Wówczas dowiedziała się, że ważność dotychczasowego orzeczenia została przedłużona "ustawą Covidową" do 30 września 2024 r. Mimo tego złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia dla syna i 20 lutego 2024 r. zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności - do 31 stycznia 2026 r. Korespondencja od Wójta dot. kwestii zasiłku była dla Skarżącej napisana językiem urzędowym, z powołaniem na ustawy, artykuły, numery decyzji, a w natłoku tych przepisów umknęła Skarżącej informacja o konieczności przedłożenia nowego orzeczenia. Skarżąca podkreśliła, że nie było jej zamiarem pobieranie świadczenia, które nie przysługiwało ani świadome wprowadzanie w błąd organu. W okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. spełniała ustawowe wymogi do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Niezłożenie w terminie nowego orzeczenia wynikało jedynie z zamieszania związanego ze zmianą przepisów. Ewentualny zwrot zasiłku nie pozostanie bez wpływu na zapewnienie synowi leczenia i rehabilitacji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I. Stan faktyczny sprawy przedstawiony w zaskarżonej decyzji nie jest kwestionowany. Wobec tego Sąd w zupełności ustalenia te akceptuje. II. 1.W rozpoznawanej sprawie przytoczyć należy przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. poz. 2768). Art. 1 tej ustawy przewidywał, że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Zaznaczyć należy, że na podstawie tego przepisu Wójt przedłużył Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 września 2024 r. (decyzja z 14 lutego 2024 r.). 2. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi natomiast art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Przepis ten wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek, to istnienie okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi - to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 699/17). Zgodnie z art. 25 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z przepisu tego wynika zatem, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia (por. m.in. wyrok WSA z 15 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 281/22). Wprowadzając zatem warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji pouczenie, o którym mowa w ww. przepisie u.ś.r., to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że strona miała świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19). W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które ujawnią się w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru (zob. wyrok WSA w Kielcach z 6 marca 2025r. II SA/Ke 57/25). Sąd poglądy te podziela. III. W realiach sprawy zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że Skarżąca otrzymała nowe orzeczenie o niepełnosprawności syna z dnia 20 lutego 2024 r., które w swej treści potwierdziło istniejący stan niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że syn Skarżącej został zaliczony do osób niepełnosprawnych "od urodzenia do 31 stycznia 2026 r.". To z kolei wskazuje, że Skarżąca w sposób uprawniony mogła wnioskować, że w przypadku wydania nowego orzeczenia, które w żaden sposób nie zmieniło stopnia niepełnosprawności jej dziecka, nie zaszły zmiany, które miały wpływ na prawo do świadczenia. W tych okolicznościach faktycznych wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna nie jest zmianą mającą wpływ na prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenie z 20 lutego 2024 r. jedynie potwierdzało prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawne dziecko. Z tego powodu świadczenie pielęgnacyjne, wypłacone Skarżącej nie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Nieprzedłożenie przez Skarżącą nowego orzeczenia niezwłocznie organowi wypłacającemu świadczenie w istocie nie miało wpływu na jej prawo do pobierania tego świadczenia (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z 22 maja 2025 r. sygn. II SA/Rz 254/25). Reasumując Sąd stwierdza, że organy nie wykazały, aby w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez Skarżącą wystąpiły jakiekolwiek okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie, zmniejszenie wysokości lub wstrzymanie wypłaty tego świadczenia, o których wystąpieniu, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca byłaby zobowiązana powiadomić organ właściwy wypłacający świadczenia rodzinne. Oznacza to, że naruszyły prawo materialne, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a."). Ponieważ błędna wykładnia prawa materialnego spowodowała, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na syna było bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.), dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne (pkt II wyroku).