II SA/Rz 574/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. R. B. dołączonym do skargi na formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada żadnych środków (oszczędności), które pozwoliłyby jej na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Nie pracuje zawodowo, a jedyne jej źródło dochodów stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 757 zł (wg załączonej kserokopii decyzji waloryzacyjnej ZUS jest to kwota netto). Z uwagi na wiek i stan zdrowia pozostaje pod stałą opieką lekarską (potwierdza to dołączone zaświadczenie), z czym wiąże się także konieczność zakupu leków. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, pobierającym emeryturę w kwocie 1550 zł. Jako posiadany majątek wykazała położony na 13-arowej działce dom o pow. 150 m² (przekazany jej na podstawie umowy o dożywocie), nieruchomość rolną o pow. 2 ha (w tym 1 ha objęty wspólnością małżeńską) oraz 2 domy stanowiące odrębną własność męża (o pow. 150 m² na działce o pow. 27 a i o pow. 50 m²). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni dodatkowo wyjaśniła, że łączne koszty leczenia jej i męża wynoszą ok. 400 zł miesięcznie. Żywność częściowo pochodzi z własnego gospodarstwa, na resztę przeznaczane jest to "co pozostaje z emerytur". Działalności gospodarczej nie prowadzi od 20 miesięcy. Wraz z mężem ponosi koszty utrzymania pojazdów mechanicznych, tj. ciągnika rolniczego i samochodu osobowego. Dom stanowiący jej majątek odrębny jest zajmowany przez wcześniejszą właścicielkę (94-letnią ciotkę) i nie uzyskuje z niego żadnych dochodów. Dom w którym zamieszkuje wraz z mężem wymaga kapitalnego remontu (koszt jego ogrzewania to ok. 5 tys. zł/rok), drugi, wykorzystywany uprzednio do prowadzenia działalności gospodarczej (karczmy) z uwagi na stan techniczny przeznaczony jest do rozbiórki. Nieruchomość rolna jest ugorowana, uzyskiwane na nią dopłaty wynoszą 1800 zł rocznie. Skarżąca co miesiąc na konto syna przelewa 300 zł w celu zakupu leków dla niej i męża. Na jej konto wpływają także środki przeznaczone dla kuzyna w kwocie 650 zł, z czego przekazuje mu 600 zł. Na "czarną godzinę" odkłada 100 zł miesięcznie; obecnie jest to kwota 800 zł. Dołączone do dodatkowego oświadczenia załączniki dokumentują wydatki na zakup gazu butlowego (50 zł), opłaty za energię elektryczną (344 zł /2 m-ce), telefon (55 zł), odbiór odpadów komunalnych (205 zł /rok), podatek rolny i od nieruchomości (łącznie 364 zł /rok). Wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni, na który wpływają także dochody jej męża, na dzień 25 maja 2015 r. wykazywał ujemne saldo 4475 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Jak z powyższego wynika, ciężar tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, która ma wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13, strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. R. B. warunku tego nie spełniła, a udzielone przez nią informacje nie świadczą o tym, by między jednorazowym poniesieniem związanych ze sprawą kosztów sądowych a zagrożeniem dla podstaw egzystencji jej i męża zachodził związek przyczynowy. Mimo że zdaniem skarżącej ich sytuacja finansowa jest trudna, ocena ta nie znajduje obiektywnego odzwierciedlenia w podanych przez nią okolicznościach. Posiadają oni stałe i nie należące do najniższych względem potrzeb 2 osób dochody (łącznie ponad 2300 zł miesięcznie, plus dopłaty rolnicze), w pełni zabezpieczające ich wydatki, zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i abstrahując od ewentualnego obowiązku opieki nad osobą ciotki, bezpośrednio na ich utrzymaniu nie pozostają inne osoby (rozliczone w stosunku miesięcznym deklarowane nakłady na leczenie, ogrzewanie, gaz, energię elektryczną, podatki i wywóz śmieci dają kwotę ok. 1300 zł). Wyraźnego podkreślenia wymaga jednak przy tym, że punktu odniesienia do możliwości wywiązania się z obowiązku opłacenia kosztów sądowych nie stanowią wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie najważniejsze, które w obiektywnym znaczeniu zmierzają do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i to jedynie w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, środków czystości, leczenie, podstawowe opłaty związane utrzymaniem domu lub mieszkania). Co do zasady nie zaliczają się do nich koszty utrzymania pojazdów mechanicznych, opłacania abonamentu za płatne platformy telewizyjne (wg wyciągu z rachunku bankowego, jest to odpowiednio 50 i 70 zł miesięcznie), czy opłacania składek na dodatkowe, dobrowolne ubezpieczenie (oznaczone na wyciągu jako "Lokata [...] – Program 100"). Z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzystają też obciążenia cywilnoprawne; mimo że wg przedstawionego harmonogramu, spłata zaciągniętej przez skarżącą na zakup auta pożyczki zakończyła się ponad rok temu (maj 2014), wysokość płaconych rat (462 zł miesięcznie) świadczy o jej zdolności do wygospodarowania środków finansowych, która to możliwość może być obecnie wykorzystana. Okoliczności te dają bowiem skarżącej realne możliwości jednorazowego poniesienia kosztów sądowych, w tym opłacenia warunkującego rozpoznanie skargi wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł (zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej przez niego skargi przez Sąd I instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw). Analiza oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku PPF oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia i załączników wskazuje ponadto na mające istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku rozbieżności w udzielonych informacjach, które z racji wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) nie mogą być odczytywane na jej korzyść. Dotyczy to zwłaszcza oświadczenia o ugorowaniu nieruchomości rolnej oraz jednoczesnego pozyskiwania z niej produktów żywnościowych (co pośrednio bez wątpienia wpływa na wysokość środków finansowych przeznaczanych na ich zakup), czy oświadczenia o nieuzyskiwaniu żadnych dodatkowych dochodów z posiadanych nieruchomości (na rachunku bankowym widnieje wpłata z tytułu czynszu za maj 2015 r.). W rzeczywistości nie została również wyjaśniona i w żaden sposób potwierdzona kwestia dokonywania wpłat i wypłat na rachunek bankowy wnioskodawczyni (szczególnie mając na uwadze celowość takich operacji), rzekomo związanych z osobą jej kuzyna. Powyższe wyklucza przyznanie skarżącej prawa pomocy. Ubocznie należy podkreślić, że przy rozpatrywaniu zasadności wniosku nie były brana pod uwagę osoba ciotki skarżącej, względem której na wnioskodawczyni ciążą obowiązki wynikające z umowy dożywocia; osoba ta zamieszkuje oddzielnie i wg udzielonych informacji posiada własne źródło dochodów (emerytura w kwocie 1400 zł). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.