II SA/Rz 578/07

Dnia 13 maja 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: AWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2008 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2007r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Rz 578/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2007r., nr [...]. Wnioskiem z dnia 11.03.2008r., złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podała, iż jest osobą samotną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe a jedynym źródłem dochodu jest nieruchomość rolna i leśna. Z uwagi na niewystarczające dane A. P. została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie rachunków bankowych potwierdzających dokonane na nich operacje za okres dwóch miesięcy – tj. luty i marzec 2008r., wskazanie czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej oraz czy korzysta z pomocy rodziny. Nadto o wskazanie średniej wysokości wydatków ponoszonych na potrzeby bieżące oraz wyjaśnienie czy zamieszkują z nią członkowie jej rodziny wraz ze wskazaniem dochodów i składników majątku tych osób. W odpowiedzi na wezwanie A. P. podała, iż wyżywienie i utrzymanie lokalu pokrywają rodzice, natomiast ona samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Postanowieniem z dnia 26 marca 2008r., sygn. akt II SA/Rz 578/07, wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Na powyższe postanowienie A. P. złożyła sprzeciw, zarzucając "błędne rozumowanie, niemające żadnego pokrycia w możliwych do spełnienia żądań". Wskazała także, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, a koszt utrzymania lokalu wynosi 200 zł i pokrywają go rodzice. Zarządzeniem z dnia 14.04.2008r. skarżąca została ponownie wezwana o udzielenie dodatkowych informacji w przedmiocie sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych przez nią dochodów, celem wyjaśnienia wątpliwości dotyczących danych zawartych w poprzednich oświadczeniach. W odpowiedzi wnioskodawczyni wyjaśniła, iż jedynym źródłem dochodu jest posiadane gospodarstwo rolne oraz "koszty jakie rodzice ponoszą na utrzymanie budynku mieszkalnego". Wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe a "przedkładanie ilości osób, które z nią mieszkają oraz danych o ich dochodach nie powoduje żadnego skutku prawnego". Utrzymuje się z dorywczych prac na wsi, a w zamian za pomoc innym osobom otrzymuje żywność. Jest współwłaścicielem samochodu marki [...] – 1997 rok produkcji oraz właścicielem budynku mieszkalnego o pow. 81 m², posiada gospodarstwa rolne o pow. odpowiednio: 0,4715 ha przel. oraz 0,0555 ha przel. oraz nieruchomość leśną o pow. 0,3500 ha. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m. in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Należy podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucja szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy "leży" po stronie wnioskodawcy. Strona ubiegająca się o nie, obowiązana jest wykazać, że nie tylko nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także nie ma ich mimo podjęcia wszelkich "kroków" zmierzających do ich zdobycia. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowi oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, składanym na urzędowym formularzy PPF. Jeżeli informacje te są niewystarczające do oceny sytuacji materialnej i życiowej skarżącej Sąd wzywa stronę na podstawie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dodatkowych dokumentów odzwierciedlających stan majątkowy. W niniejszej sprawie A. P. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Po przeanalizowaniu wniosku oraz złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń Sąd uznał, iż zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie, a sama skarżąca nie wykazała w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie z prawa pomocy. Przede wszystkim wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami. W odpowiedzi na dwukrotne wezwania Sądu o wyjaśnienie tej wątpliwości, napisała jedynie, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, "jest to mieszkanie w budynku większym, gdzie jest miejsce dla prowadzenia wielu gospodarstw domowych" oraz "że nie ma ona obowiązku podawania (dochodu) innych osób nawet gdyby mieszkały w takim domu." Wskazała, że koszt utrzymania lokalu wynosi ok. 200 zł miesięcznie i w całości pokrywają go rodzice. Fakt zamieszkiwania z rodzicami (czyli z osobami spokrewnionymi ze skarżącą i zobowiązanymi wobec niej do alimentacji), w innym lokalu, ale w ramach tego samego budynku mieszkalnego, rodzi domniemanie wskazujące na tworzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Jedną z cech tej wspólnoty jest partycypowanie w kosztach utrzymania lokalu. Skoro skarżąca nie posiada żadnego dochodu, to z mocy przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jej rodzice zobowiązani są do dostarczania jej niezbędnych środków utrzymania, a to jednoznacznie wskazuje na tworzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Rodzi to konieczność podania przez wnioskodawczynię osiąganych przez jej rodziców dochodów oraz posiadanego majątku. Brak tych danych uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej A. P. oraz rozważenie możliwości przyznania prawa pomocy. Zawarte w oświadczeniach informacje są niepełne oraz niepozwalające na ocenę sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Koszty utrzymania lokalu to wydatki przeznaczane w ciągu miesiąca na opłaty m.in. za prąd, gaz, ewentualne inne rachunki, a koszty utrzymania siebie to wydatki na żywność, bieżące potrzeby. Złożone w oświadczeniu przez wnioskodawczynię wyjaśnienia, iż "od czasu do czasu wykonuje dorywcze prace na wsi i nie jest w stanie wycenić tego dochodu, iż w zamian za pomoc innej osobie dostaje żywność i w ten sam sposób (dwu, trzy-krotnie rocznie) zarabia na bieżące wydatki" jawią się w ocenie Sądu jako mało przekonywujące i niewiarygodne. Skoro A. P. osiąga tak niskie dochody, wręcz jest ich pozbawiona to w dzisiejszych czasach ma możliwość skorzystania ze świadczeń z pomocy społecznej – a jak sama wskazała w oświadczeniu z takiej pomocy nie korzysta. Sąd uznał, iż stan materialny wnioskodawcy, a w zasadzie brak dokładnych informacji w tym zakresie nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Posiadanie majątku nieruchomego tj. budynku mieszkalnego o pow. 81m², gospodarstw rolnych o pow. odpowiednio: 0,4715 ha przel. oraz 0,0555 ha przel. oraz nieruchomości leśnej o pow. 0,3500 ha, i osiąganego z nich dochodu w wysokości ok. 100 zł, jak również wywiązywanie się z zobowiązań publicznoprawnych (zapłata podatku rolnego i leśnego) oraz majątku ruchomego tj. samochodu marki [...] zdaniem Sądu wyklucza możliwości stwierdzenia, że A. P. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, iż do daty wydania niniejszego postanowienia skarżąca wniosła tytułem opłat sądowych kwotę 300 zł (200 zł wpis od skargi i opłata kancelaryjna 100 zł). W ocenie Sądu, wbrew temu co twierdzi skarżąca, powyższe świadczy o tym że posiada ona możliwość sfinansowania swojego dalszego udziału w toczącym się postępowaniu sądowym. Ponadto jak wyżej podniesiono w sytuacji gdy nie posiada żadnych środków do życia to na jej rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny. W postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA w Warszawie wskazał, iż "z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy." – publ. w systemie informacji prawniczej LexPolonica nr 375745. Wynika z tego, iż to na A. P. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia dochodów osób zamieszkujących z nią i zobowiązanych wobec niej do świadczeń alimentacyjnych. To w jej interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. Jak wyżej wspomniano instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z pewnością A. P. nie jest osobą ubogą i nieporadną. W toku postępowania uiściła żądany wpis od skargi, w terminach składała przysługujące jej środki zaskarżenia, stosowała się do wezwań sądu. Wnioskodawczyni nie wykazała, iż jej sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Wynagrodzenie pełnomocnika, co do zasady ustalają same umawiające się strony, stąd każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata winien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazała. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.