II SA/Rz 579/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. H. G. po wniesieniu skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] i opłaceniu wpisu sądowego w kwocie 100 zł., wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym następnie urzędowym formularzu PPF, rozszerzając wniosek o żądanie ustanowienia adwokata, wskazała, że po opuszczeniu dotychczasowego miejsca zamieszkania w wyniku konfliktu z mężem, zamieszkuje oddzielnie wraz z 13-letnim synem, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę - ok. 2500 zł. (z załączonego zaświadczenia wynika, że jest to kwota netto) i alimentów - 800 zł. Z uwagi na zaciągnięty w związku z sytuacją rodzinną kredyt, do wypłaty przypada jej ok. 1700 zł., z czego ok. 700 zł. przeznacza na opłaty mieszkaniowe (woda, energia elektr., gaz, kanalizacja, śmieci, media, telefon). Ponosi wydatki związane z dojazdami syna do szkoły muzycznej oraz dojazdami wynikającymi z jego leczenia w Szpitalu [...] w K. (co 8 tygodni ok. 400 zł.). Jest współwłaścicielem samochodu osobowego Fiat Cinquecento z 1996 r. Do formularza PPF skarżąca załączyła kserokopie faktur za zakup leków (V/2014 – 72 zł.) oraz podręczników szkolnych i plecaka dla syna (VIII-IX/2014 – łącznie 670 zł.), a także obuwia dla siebie (XI/2013, V, VIII/2014 – łącznie 284 zł.). W wyniku wezwania skarżąca dodatkowo oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej. Zaistniała sytuacja obniżyła standard życia jej i syna oraz ograniczyła wydatki na wyjazdy wakacyjne i inne formy rozrywek, a poniesienie dodatkowych kosztów uniemożliwi uczęszczanie syna na dodatkowe lekcje językowe i muzyki oraz ograniczy wydatki na bieżące potrzeby, w tym wyżywienie. Dodatkowo przedłożyła kserokopie: umowy najmu mieszkania (z opłatą 200 zł./m-c), wyciągów z rachunku bankowego za okres od 10 czerwca do 31 sierpnia 2014 r. (z ujemnym saldem końcowym 1979 zł.), karty informacyjnej leczenia syna w Szpitalu [...] w K., faktury z 22 sierpnia na kwotę 178 zł. (w większości dot. zakupu przyborów szkolnych) i z dnia 10 września 2014 r. na kwotę 64 zł. (zakup podręczników), dowodu wpłaty kwoty 160 zł. na Stowarzyszenie "[...]" na rok szkolny 2014/2015, dowodów opłat za energię elektryczną (ostatnia wpłata – 129 zł./2 m-ce), ubezpieczenie mieszkania – 94 zł./rok, fundusz remontowy i wywóz nieczystości – 169 zł./3 m-ce, gaz (ostatnia wpłata – 316 zł./2 m-ce), wodę i kanalizację (ostatnia wpłata – 125 zł./2 m-ce), podatku od nieruchomości (mieszkania) – 15 zł. (trzecia rata), faktury za zakup obuwia dla syna – 169 zł. (VIII/2014), usługi telekomunikacyjne (ostatnia wpłata – 49 zł./m-c), faktury za usługi serwisowe - naprawę samochodu z 15 września 2014 r. na kwotę 1764 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w kontekście powyższych informacji analiza wniosku H. G. wskazuje na zasadność przyznania jej prawa pomocy, niemniej jednak wyłącznie w zakresie obejmującym związane ze sprawą koszty sądowe. Mimo nie najniższych względem potrzeb 2 osób dochodów (łącznie ok. 3300 zł. miesięcznie), dokonana przez pryzmat ponoszonych wydatków ocena zdolności płatniczych skarżącej wskazuje na brak możliwości wygospodarowania - bez istotnego zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej i syna - środków na pokrycie całości kosztów sądowych związanych z jej udziałem w sprawie. Podyktowane jest to ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem (w tym opłatami za mieszkanie, na zakup żywności, obuwia, odzieży, środków czystości), leczeniem syna i jego edukacją (zintensyfikowanymi zwłaszcza w okresie rozpoczęcia roku szkolnego), co pośrednio odzwierciedla stan rachunku bankowego wnioskodawczyni. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania (wynikającą z aktualnego stadium postępowania, dotychczasowego sposobu postępowania strony przed sądem, konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych). Skarżąca w żaden sposób nie wykazała potrzeby ustanowienia adwokata, a wniosek w tym zakresie złożyła dopiero na etapie składania formularza PPF, rozszerzając o niego pierwotny, pisemny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają przy tym wymogu działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie nie zachodzi), a Sąd biorący z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przez tymi organami (art. 134 P.p.s.a.), ma też obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). W przypadku całkowitego prawa pomocy duże znaczenie należy także przypisać jego wyjątkowemu charakterowi i utrwalonemu w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie poglądowi, że powinno być ono stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593. Mimo pewnych trudności finansowych, wnioskodawczyni wraz z synem ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe i obiektywnie nie najniższe dochody, a więc do osób ubogich nie należy (w przeliczeniu na osobę daje to ok. 1650 zł. miesięcznie, co praktycznie 3-krotnie przekracza kryterium dochodowe stanowiące podstawę do ubiegania się o wsparcie z pomocy społecznej). Uwzględnienia wniosku w całości sama w sobie nie uzasadnia też wynikająca z udzielonych informacji aktualna względna równowaga między dochodami a wydatkami, co jak już powyżej wskazano, w znacznej części spowodowane jest okresową kumulacją wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego, przeprowadzonego generalnego remontu samochodu oraz zaliczaniem do nich wszystkich ponoszonych płatności. Dla potrzeb przyznania prawa pomocy, tak w zakresie całkowitym jak i częściowym, uwzględnia się natomiast wyłącznie wydatki zabezpieczające niezbędne potrzeby życiowe, tj. przeznaczane na zakup żywności, leczenie, utrzymanie domu lub mieszkania, związane z edukacją; w przypadku skarżącej i jej syna brak jest przesłanek pozwalających stwierdzić, że są one w jakikolwiek sposób zagrożone. Wbrew twierdzeniu skarżącej, dopuszczalne jest więc okresowe obniżenie standardu życia związane z jednorazowym poniesieniem kosztów postępowania sądowego. Za stanowiące podstawę egzystencji zdecydowanie nie są uznawane te przeznaczane na wyjazdy urlopowe /wakacyjne oraz inne formy rozrywek. Do korzystających z pierwszeństwa przed tymi kosztami co do zasady nie są również zaliczane te związane ze spłatą zaciągniętych zobowiązań finansowych (kredytów, pożyczek) oraz utrzymaniem pojazdów mechanicznych. Przyjęcie toku rozumowania skarżącej oznaczałoby, że zawsze można by się było doszukać jakiś wydatków, które w subiektywnym odczuciu osoby wnioskującej byłyby dla niej ważniejsze i którym byłaby skłonna przyznać pierwszeństwo przed kosztami sądowymi /kosztami postępowania. Uznając zatem potrzebę występowania w sprawie przez fachowego pełnomocnika, skarżąca powinna sama wygospodarować na to środki, zwłaszcza że mimo nie budzącego wątpliwości interpretacyjnych treści skierowanego do niej wezwania o uzupełnienie wniosku PPF: - nie oznaczyła kwotowo wydatków ponoszonych na zakup żywności, - nie wykazała kwoty wydatków przeznaczanych na bieżące utrzymanie samochodu (niezależnie od wynikających z przedstawionej faktury wydatków na jego remont), - nie oznaczyła celu, na jaki zostały przeznaczone środki z zaciągniętego kredytu (ogólnikowo stwierdzając, że jego zaciągnięcie podyktowane było złą sytuacją rodzinną) oraz nie przedłożyła dowodów potwierdzających wysokość rat spłacanego kredytu i końca okresu jego spłaty (z załączonego do pierwotnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zaświadczenia o zarobkach wynikają przy tym potrącenia z tytułu pożyczki mieszkaniowej i SKOK (odpowiednio 235 i 208 zł.) – a więc razem 443 zł., a nie jak oświadczyła we wniosku PPF, ok. 800 zł. miesięcznie. Z podanych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawczynię przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem całości jej wniosku, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.