II SA/Rz 584/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Stanisław Śliwa Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję w Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rz. , po rozpatrzeniu odwołania H. B.-D., decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w M. z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w sprawie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby narządu głosu związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115, zwanego dalej r.s.w.) oraz poz. 15 załącznika do r.s.w. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że H. B.-D. była zatrudniona jako nauczyciel, w pełnym wymiarze czasu pracy, kolejno: 1) w Szkole Podstawowej w W. (od 1sierpnia 1977 r. do 31 lipca 1978 r.) oraz 2) w Szkole Podstawowej nr 1 w M. (od 1 sierpnia 1978 r. do 1 września 2008 r.). Stwierdzono u niej schorzenie narządu głosu, jednakże postępowanie wyjaśniające wykazało, że schorzenie to nie spełnia wymogów stawianych chorobie zawodowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do r.w.s. Zgodnie z poz. 15 załącznika do r.s.w. chorobą zawodową jest przewlekła choroba narządu głosu spowodowana nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat w postaci: 1) guzków głosowych twardych; 2) wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych lub 3) niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Niespornym jest, że strona była narażona w środowisku pracy na nadmierny wysiłek głosowy z racji wykonywanego zawodu nauczyciela. Jednakże orzeczenia lekarzy specjalistów Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rz. z dnia [...] lipca 2008 r. i Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] stycznia 2009 r. wykazały wyłącznie schorzenie polegające na zmianach morfologiczno-czynnościowych w zakresie krtani. Schorzenie to nie jest ujęte w wykazie chorób zawodowych. Opinie biegłych lekarzy mają oparcie w specjalistycznej wiedzy i nie mogą być przez organ podważane. Skoro stwierdzone schorzenie nie spełnia warunków stawianych chorobie zawodowej, bez znaczenia dla wyniku sprawy ma związek przyczynowy zachodzący pomiędzy wykrytym schorzeniem a czynnikiem chorobotwórczym występującym w środowisku pracy. Z decyzją tą nie zgodziła się H. B.-D. składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że na chorobę narządu głosu cierpi od 20 lat. Lekarz kierujący ją na badanie rozpoznał u niej niedowład fałdów głosowych z niedoczynnością szpary głośni. Badania potwierdziły, że objawy chorobowe (chrząkanie, uczucie suchości w gardle, zmatowienie głosu, skrócenie czasu fonacji, zaniki głosu, chrypka i bezgłos) są związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym w trakcie 31-letniej pracy nauczyciela. W trakcie pracy zawodowej pracowała z "dziećmi trudnymi" z klas I-III, w łączonych klasach, w zmiennej temperaturze i zadymionych pomieszczeniach ogrzewanych piecami. Odpowiadała też za osuszanie uczniów na basenie. Korzystała 3-krotnie z urlopu dla poratowania zdrowia i systematycznie leczyła się przyjmując stosowne leki. Badanie przeprowadzone przez Instytut w Ł. trwało zaledwie 5 minut, więc trudno udzielić mu wiarygodności. Uważa, że spełnia warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy, jednak postępowania w tej sprawie nie wszczynała, gdyż samotnie opiekuje się dwojgiem dzieci. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rz. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Uczestnicy postępowania, Szkoła Podstawowa nr 1 w M. i Szkoła Podstawowa w W., nie wnieśli odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, stanowiąc, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, z mocy art. 135 powyższej ustawy, stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów należało uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów niż zostały w niej podniesione. Przedmiotem skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rz. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w M. z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w sprawie braku podstaw do stwierdzenia u H. B.-D. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby narządu głosu związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat /poz. 15 wykazu chorób zawodowych/. W materialnoprawnej podstawie zaskarżonej decyzji powołano § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz.U. Nr 132, poz. 1115 ze zm./ oraz poz. 15 wspomnianego wyżej wykazu stanowiącego załącznik do tegoż rozporządzenia. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy. Trzeba wskazać, że wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 /Dz.U. Nr 116, poz. 740/ Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy /Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm./ w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz.U. Nr 132, poz. 1115/ są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego, jak również wytycznych takich nie można zrekonstruować z innej ustawy. W konsekwencji prowadzi to do konkluzji, że art. 237 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu pracy jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, skoro zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego w nim rozporządzenia Rady Ministrów, które jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej, jest również niezgodne z Konstytucją. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że uznane za niekonstytucyjne przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 12 /dwunastu/ miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP, co nastąpiło w dniu 2 lipca 2008 r. /Dz.U. Nr 116, poz. 740/. Odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału Konstytucyjnego przepisów ma szczególne znaczenie w rozpoznawanej sprawie. Zestawienie dat wydanych w tej sprawie decyzji wskazuje jednoznacznie, że organy obu instancji prowadziły postępowanie i wydawały decyzje, gdy przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach formalnie jeszcze obowiązywały. Otóż zasadą jest, że Sąd bada legalność zaskarżonego aktu i uwzględnia stan faktyczno-prawny z daty podjęcia zaskarżonego aktu. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. W ocenie jednakże Sądu, w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie tzw. supernorma intertemporalna wynikająca z art. 190 ust. 4, art. 193 i 79 Konstytucji RP, przełamująca ogólne zasady prawa międzyczasowego. Zgodnie z w/w regułą przepis uznany za niekonstytucyjny nie powinien być stosowany w przyszłości, nawet jeśli za jego stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego. Dyskwalifikacja z powodu niekonstytucyjności zamyka bowiem drogę do stosowania normy po dacie jej derogowania z powodu niekonstytucyjności /K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość następstw stwierdzenia niekonstytucyjności", Państwo i Prawo 2008/5/. Zarówno w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia tego orzeczenia, jak również w przypadkach gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Taki pogląd prezentuje Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, który zresztą już wcześniej został zaprezentowany w orzecznictwie /vide wyrok NSA z dnia 21.06.2007 r. sygn. akt I OSK 1030/06, z dnia 31.01.2008 r. sygn. akt II OSK 1599/07, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8.01.2009 r. sygn. akt III SA/GD 191/08/. Pogląd ten oparty jest na przepisie art. 178 Konstytucji RP, który stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Dodatkowo przywołać należy wyrok z dnia 17 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 932/08 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który opowiedział się za niestosowaniem niekonstytucyjnego przepisu z uwagi na ochronę praw jednostki oraz ekonomiki procesowej, wskazując na przepis art. 145a § 1 K.p.a. Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach – jako akt niekonstytucyjny – nie mogło zostać zaakceptowane jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji. W ponownym zatem postępowaniu organy Inspekcji Sanitarnej przeprowadzą postępowanie zgodnie z przepisami nowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. /Dz.U. Nr 105, poz. 689/ i w zależności od dokonanych ustaleń wydadzą stosowną decyzję. Mając powyższe na uwadze orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.