II SA/Rz 585/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w [....] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], wydana w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], Burmistrza Miasta i Gminy [...]: 1. odmówił przyznania EK świadczenia wychowawczego na rzecz jej dziecka – ZK, ur. 22 lipca 2014 r.; 2. przyznał EK świadczenie wychowawcze na rzecz jej dziecka – KK, ur. 25 stycznia 2017 r. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ podał, że w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzą cztery osoby, zaś łączny dochód rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, po odliczeniach wyniósł 40 126,69 zł. Miesięczny dochód na jednego członka rodziny wyniósł zatem 835,97 zł i przekroczył kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. EK wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc, że została ona wydana w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy. Organ I instancji nie odliczył bowiem od dochodu rodziny składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne rolników, płaconych na rzecz jej męża do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników, jak i utraty dochodu z zawartej przez odwołującą umowy zlecenia na przeprowadzenie jednorazowego, jednodniowego szkolenia w październiku 2016 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło opisaną wyżej decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz ZK i przyznało EK na rzecz jej córki świadczenie wychowawcze w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W pozostałym zaś zakresie organ odwoławczy utrzymał decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, za zasadny należało uznać zarzut odwołania związany z nieodliczeniem od dochodu rodziny skarżącej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne rolników, jakie uiszczał mąż wnioskodawczyni. Ponadto słusznie wskazała odwołująca się, że organ nie odniósł się do kwestii utraty dochodu wnioskodawczyni, sygnalizowanej we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Z zebranych w sprawie dowodów wynika natomiast, że w 2016 r. rodzina skarżącej osiągnęła dochód w wysokości 53 919,13. Po odliczeniu kwot alimentów świadczonych przez jej męża w łącznej wysokości 4 200 zł, kwoty podatku dochodowego w wysokości 3 511 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 5 509,97 zł, składki na ubezpieczeni zdrowotne w wysokości 3 458,74 zł oraz składki na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 1 560 zł, dochód ten wyniósł 35 679,42 zł. Uwzględniając natomiast dochód osiągnięty z gospodarstwa rolnego w wysokości 2 887,31 zł oraz po odliczeniu dochodu utraconego w wysokości 300 zł, dochód rodziny w 2016 r. wyniósł 38 266,73 zł. W konsekwencji dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 797,22 zł, co z kolei obligowało do zreformowania zaskarżonej odwołaniem decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia na rzecz jej pierwszego dziecka. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...], domagając się uchylenia decyzji w zakresie, w jakim zreformowała ona decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...]. Zdaniem Prokuratora, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 3 oraz art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) – dalej: "u.p.p." oraz art. 3 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r." oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1509 z późn. zm.), poprzez błędne przyjęcie, że przy obliczaniu dochodu rodziny na poczet rozpatrzenia sprawy o przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, należało dokonać odliczenia od dochodu kwoty 1 560 zł z tytułu opłacanych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a w konsekwencji przyjęcie, że wnioskodawczyni należało przyznać świadczenie wychowawcze na jej córkę. Przytoczone regulacje jednoznacznie określają zasady dotyczące ustalania dochodu osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia wychowawczego i zgodnie z ich treścią, tylko w przypadku ustalania dochodu określonego w art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wprowadzono zasadę pomniejszania przychodu m.in. o wysokość składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Ustawodawca nie rozszerzył tej zasady na inne rodzaje dochodów, w tym dochody z gospodarstwa rolnego. Co nie mniej istotne, dochody z gospodarstwa rolnego są wyłączone z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a ustawodawca określając sposób obliczania dochodu przy ustalania świadczenia wychowawczego nie dopuszcza możliwości stosowania definicji zastrzeżonych dla dochodów opodatkowanych do innych – nieopodatkowanych, do którego należą dochody z gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, zasadniczo z przyczyn wskazanych przez skarżącego Prokuratora. W ocenie Sądu, przyjęta przez organ odwoławczy na potrzeby rozpatrzenia wniosku EK o przyznanie świadczenia wychowawczego metodyka obliczenia dochodu nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa materialnego. Na wstępie wskazać należy, że – co do zasady – świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 u.p.p.), przy czym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko ww. osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 1 u.p.p., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Definicję dochodu w u.ś.r. ustawodawca zawarł w art. 3 pkt 1 u.ś.r., poprzez enumeratywne wskazanie dochodów z różnych źródeł, regulowanych różnymi aktami prawnymi. Za dochód w rozumieniu u.ś.r. przyjmuje się: 1. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, przy czym pomniejsza się je o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; 2. dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne; 3. inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (konkretnie wymienione w art. 3 pkt 1 lit c) u.ś.r. rodzaje świadczeń zaliczanych do dochodu). Jak słusznie zauważył Prokurator, ustawodawca wskazał w sposób nie budzący wątpliwości w treści art. 3 pkt1 lit. a) u.ś.r., że dochodem w rozumieniu tej ustawy, a zatem na mocy art. 2 pkt 1 u.p.p., również dochodem w rozumieniu u.p.p., są przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przedmiotem opodatkowania ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c tej ustawy (tj. zwolnień przedmiotowych i czasowych) oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku (art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). W art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadzono skalę podatkową oraz sposób obliczania kwoty podatku dochodowego, przyjmując dwie stawki – 18% i 32 % podatku. W art. 30b, 30c, 30e i 30f przewidziano zaś stawkę 19% do wymienionych rodzajów podlegających opodatkowaniu przychodów, odpowiednio - dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana (art 30b), dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej uzyskanych przez wskazanych w ustawie podatników (art. 30c), dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i określonych praw (art. 30e) oraz dochodów zagranicznej spółki kontrolowanej uzyskanych przez podatnika (art. 30f). Żadna z powyższych regulacji nie ma zastosowania do przychodów osiągniętych z tytułu posiadania lub prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż jak stanowi expressis verbis art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z działalności rolniczej, z wyjątkiem przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej. Podstawowym zaś skutkiem wskazanej regulacji jest to, że dochody wyłączone z zakresu ustawy nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Oznacza to również, że wydatki poniesione w związku z uzyskaniem tego rodzaju dochodów nie mogą być uznane za podatkowe koszty uzyskania przychodów (A.Bartosiewicz, R.Kubacki, Ryszard. Art. 2. w: PIT. Komentarz, wyd. V. LEX, 2015). Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że zasadny jest zarzut Prokuratora o naruszeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 2 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez przyjęcie, że przy obliczaniu dochodu narodziny na poczet rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie należy dokonać odliczenia od dochodu kwot opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], mąż wnioskodawczyni od grudnia 2015 r. objęty jest ubezpieczeniem społecznym rolników i z tego tytułu w 2016 r. uiścił składki w łącznej wysokości 1 560 zł. W świetle poczynionych wyżej rozważań nie ulega natomiast wątpliwości Sądu, że obowiązek odliczenia składek na ubezpieczenia społeczne, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się wyłącznie do przychodów podlegających opodatkowaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych, a dochody z działalności rolniczej, co do zasady, przychodów tego rodzaju nie stanowią. Co również istotne, przepisy u.p.p. normują w sposób szczególny sposób obliczania dochodu osiągniętego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie uzależniają go jednak od rzeczywistego przychodu bądź dochodu osiągniętego przez rolnika, a od powierzchni gospodarstwa rolnego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 5 u.p.p., w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Szczególny charakter tej regulacji, a przy tym brak przepisu, który umożliwiałby odliczenie od tak ustalonego dochodu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, potwierdzają zdaniem Sądu słuszność stanowiska prokuratora. Stwierdzić też należy, że wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, miało wpływ na wynik sprawy, bowiem w przypadku wliczenia do dochodu rodziny kwoty rzeczonych składek, kwota dochodu przypadającego na osobę w rodzinie nie wyniesie – jak podał organ odwoławczy – 797,22 zł, a przekroczy kwotę kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, ustalonego art. 5 ust. 3 u.p.p. na 800 zł. Okoliczność ta, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., obliguje z kolei Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje, że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie uzasadnił w jakikolwiek sposób, że dochód osiągnięty przez wnioskodawczynię w wysokości 300 zł z tytułu zawartej umowy zlecenia i przeprowadzonego w październiku 2016 r. jednodniowego szkolenia studentów w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w uczelniach, stanowi dochód utracony i jako taki nie powinien zostać odliczony od dochodu rodziny. Zgodnie z art. 7 ust. 3a u.p.p., przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. W realiach opisywanej sprawy organ odwoławczy nie poczynił żadnych ustaleń na okoliczność tego, czy wnioskodawczyni w okresie 3 miesięcy od dnia od dnia uzyskania dochodu z tytułu prowadzenia szkolenia nie zawarła z tym samym pracodawcą innej umowy, w wyniku której uzyskała dochód, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił dlaczego tego rodzaju ustalenia uznał za zbędne. Zdaniem Sądu zaniechanie powyższych ustaleń stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., obligujących organy administracji do ustalenia stanu faktycznego sprawy odpowiadającego rzeczywistości, a ponadto naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. Z powyższych przyczyn, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. W ponownie prowadzonym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrzy odwołanie wnioskodawczyni uwzględniając ocenę prawną Sądu w zakresie sposobu obliczania dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jak również wyjaśni w sposób nie budzący wątpliwości dokonaną kwalifikację dochodu osiągniętego przez wnioskodawczynię z tytułu zawartej umowy zlecenia, zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w niniejszym uzasadnieniu.