II SA/Rz 597/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy M. S. wezwano do uiszczenia wpisu w wysokości 380 zł od jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu. Wówczas wymieniona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku finansowego dla jej rodziny. Zwróciła uwagę, że nie pracuje, a rodzina, w skład której wchodzą jeszcze dzieci (21, 16, 8 lat) i mąż utrzymuje się z uzyskiwanego przez wymienionego wynagrodzenia za pracę wynoszącego 2054 zł. Najstarsza córka studiuje, a zatem nie może podjąć zatrudnienia. Otrzymuje ona stypendium socjalne w wysokości 450 zł. Druga córka uczęszcza do gimnazjum, zaś syn do szkoły podstawowej. Rodzina uzyskuje także świadczenia wychowawcze na dzieci w łącznej kwocie 1000 zł, jednakże środki te nie powinny, zdaniem skarżącej, być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy, bowiem w całości przeznaczane są wyłącznie na potrzeby dzieci, taki jak zakup podręczników, ubrania, wyżywienie itp. Jedyny majątek rodziny to dom o pow. 160 m.kw., położony na działce o pow. 22 ar. Nie mają żadnych oszczędności. Nie mają także możliwości ich poczynienia, bowiem środki, którymi dysponują ledwo zaspokajają ich bieżące potrzeby. Jako stałe, comiesięczne wydatki strona wskazała: kredyt gotówkowy – 260 zł, raty pożyczki na sprzęt domowy (kosiarka), podatek od nieruchomości – 33 zł, leczenie córki – 100 zł, prąd – 200 zł, gaz – 300 zł, kanalizacja i wywóz odpadów – 100 zł, telefony, Internet, telewizja – 300 zł, bilety miesięczne na dojazd dzieci do szkół – 100 zł, bieżące wydatki na utrzymanie domu i działki – 300 zł, wyżywienie, środki czystości, chemia gospodarcza, ubrania, podręczniki, wydatki szkolne – 1400 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Wbrew twierdzeniom skarżącej, nie znajduje się ona w sytuacji wymagającej udzielenia jej wsparcia ze środków Skarbu Państwa. Przedmiotowa pomoc przyznawana jest stronie, która wykaże, że spełnia ustawową przesłankę jej uzyskania. W przypadku prawa pomocy w częściowym zakresie, a o takie ubiega się właśnie wnioskodawczyni, przesłankę tą jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy należy pamiętać, że zasadniczo to strony postępowania zobligowane są do finansowania kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Dlatego też, zamierzając w konkretnym postępowaniu wziąć udział, winny one zgromadzić niezbędne w tym celu środki. Dopiero wówczas, gdyby obiektywnie rzecz biorąc zebranie tych środków nie było możliwe, strona może zwrócić się o dofinansowanie przez Skarb Państwa. Udzielane w ramach prawa pomocy wsparcie ma więc zupełnie wyjątkowy charakter i winno być skierowane do osób rzeczywiście go potrzebujących, a nie tych, które tylko tak twierdzą, lecz zobrazowana przez nie ich sytuacja materialna pomocy takiej faktycznie nie wymaga. M. S. uważa, że jej sytuacja nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanej jej skargą sprawie. Z twierdzeniem tym nie sposób się jednak zgodzić. Po pierwsze bowiem, suma przedstawionych przez skarżącą comiesięcznych wydatków daje kwotę 3343 zł, zaś łączne dochody rodziny to kwota 3504 zł. Oznacza to, że strona jest w stanie zaoszczędzić co miesiąc kwotę 160 zł. Po drugie zaś, nie wszystkie przedstawione przez nią wydatki mają walor tych koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a więc przesądzających o egzystencji. Mianowicie, charakteru takiego nie mają wydatki stanowiące spłatę ciążących na rodzinie zobowiązań pieniężnych. Skarżąca podała, że jedno z tych zobowiązań zaciągnięte zostało na zakup sprzętu w postaci kosiarki, której posiadanie nie wiąże się przecież z podstawowymi potrzebami rodziny. Strona nie podała natomiast przeznaczenia drugiego zobowiązania. Generalnie jednak, prywatnym zobowiązaniom stron nie przyznaje się pierwszeństwa przed obowiązkiem zapłaty należności publicznoprawnych w postaci kosztów sądowych, a stanowisko takie jest prezentowane w orzecznictwie sądowym (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30.11.2010 r., I OZ 893/10, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trudno także przypisać charakter konieczny wydatkowi na telefon, Internet i telewizję w wymiarze 300 zł miesięcznie. Niezbędnym nie jest też z pewnością wydatek na utrzymanie domu i działki jako nie obejmujący podstawowych opłat ujętych przez skarżącą odrębnie (jak podatek od nieruchomości, opłaty za prąd, gaz, kanalizację i wywóz odpadów). Z wyżej podanych względów uznano więc, że wniosek M. S. nie mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Nie ma przy tym racji strona, uważając, że dochód uzyskiwany z tytułu świadczeń wychowawczych na dzieci nie powinien być brany pod uwagę w aspekcie zasadności złożonego wniosku o prawo pomocy. Otóż, środki te jak najbardziej powinny zostać uwzględnione, bowiem nie kwestionując tego, że są one wydatkowane rzeczywiści na potrzeby dzieci, skutkują one tym, że rodzina nie musi wygospodarowywać na powyższe odrębnych środków, które może przeznaczyć na zaspokojenie innych potrzeb. Ma to więc wpływ na ogólną kondycję finansową rodziny. Skoro więc M. S. nie wykazała, by jej sytuacja wymagała wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy, orzeczono o odmowie uwzględnienia jej wniosku. Podstawę tego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.