II SA/Rz 624/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. C. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata . Postanowieniem z dnia 13 października 2015 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji SKO [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...]. Wnioskiem z dnia 7 grudnia 2015 r. (data złożenia w Sądzie) skarżąca H. C. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF – obowiązującym osoby fizyczne wnioskujące o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym – zwróciła się o ustanowienie adwokata. Wyjaśniła, że pobierana przez nią emerytura w wysokości 883 zł netto stanowi jedyne źródło utrzymania jej i bezrobotnego męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z dochodów tych pokrywane są także koszty jego leczenia oraz utrzymania i remontu domu; w tym zakresie wskazała na przeciekający dach oraz opłaty: za energię elektryczną i gaz (250 i 100 zł /2 m-ce) oraz za kanalizację (100 zł kwartalnie); z pierwotnego wniosku z 7 grudnia 2015 r. wynika także wysokość wydatków przeznaczanych na leczenie – 100 zł. Na posiadany majątek oprócz domu o pow. 120 m² składa się oddana w dzierżawę nieruchomość rolna o pow. 4,51 ha oraz oszczędności w kwocie 20 tys. zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Ustanowienie adwokata objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Wg wskazanej regulacji, kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Analiza wniosku H. C. nie wykazała jego zasadności, a treść udzielonych przez nią informacji nie wykazuje związku między ewentualnym poniesieniem kosztów związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i męża (przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w którym nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Wnioskodawczyni mimo sygnalizowanej potrzeby remontu domu ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, comiesięczne dochody. Z uwagi na okoliczność pozostawania jej męża bez pracy nie mogą być one uznane za w pełni adekwatne względem potrzeb 2 osób, niemniej jednocześnie nie wynika, by dotykał ich jakikolwiek niedostatek lub zagrożone były ich podstawowe potrzeby bytowe. Okoliczności tych nie sposób przede wszystkim wywieść z opłacenia przez wnioskodawczynię wpisu od skargi w kwocie 200 zł oraz posiadania stosunkowo znacznych oszczędności, na których zgromadzenie i utrzymanie mimo wszystko musiała jej pozwalać nadwyżka dochodów nad ponoszonymi wydatkami. Być może – niezależnie od bieżących dochodów z emerytury - ma to związek z wydzierżawioną nieruchomością rolną i uzyskiwanymi z tego tytułu korzyściami lub np. pobieranymi dopłatami do gruntów rolnych; nie zostało to wyjaśnione, niemniej nie jest to aż tak istotne dla rozpoznania wniosku, gdyż zasadnicze znaczenie ma w tej sytuacji sam fakt posiadania zasobów pieniężnych i możliwość ich wykorzystania. W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego przez H. C. wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Prawo to jako instytucja o charakterze wyjątkowym nie może służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby ustanowienie dla wnioskodawczyni adwokata finansowanego ze środków publicznych (Skarbu Państwa). Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że obowiązku reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przewidują normujące go przepisy P.p.s.a. (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie również nie zachodzi). Niezależnie od tego, Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji (na mocy art. 134 tej ustawy rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną), a z mocy jej art. 6, w razie uzasadnionej potrzeby, udziela stronom występującym bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.