II SA/Rz 625/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant specjalista Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2017 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat A. J. - Kancelaria Adwokacka, ul. [...] w [...] kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym podatek VAT 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji" lub "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w sprawie odmowy J. B. (dalej: "Skarżącemu") umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 28 listopada 2016 r. J. B. zwrócił się do Wójta Gminy o umorzenie odsetek z funduszu alimentacyjnego uzasadniając prośbę tym, że od dłuższego czasu nie miał możliwości płacenia alimentów na dzieci w pełnej wysokości w związku z czym powstały zaległości. Był osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Po podjęciu zatrudnienia spłaca należne alimenty i zadłużenia. Ze względu na bardzo duże odsetki nie jest w stanie ich spłacić ponieważ z wynagrodzenia niewiele pozostaje na utrzymanie. Organy ustaliły, że kwota zadłużenia z funduszu alimentacyjnego na dzień wydania skarżonej decyzji wynosiła 28. 988 19 zł plus odsetki 14 165,47 zł, wobec wierzycielki D. B. na dzień 16 lutego 2017 r wynosiła 2 741,43 zł plus odsetki 537,18 zł. Wynagrodzenie J. B. za miesiące grudzień 2016 r. wynosiło- brutto: 4.163,33 zł, netto: 2.972,21 zł, z czego potrącenie na rzecz wierzyciela wynosiło 1.783 33 zł i do wypłaty 1.188,88 zł, za miesiąc styczeń 2017r.: brutto: 4.719,21 zł, netto- 3 359 71 zł z czego potrącenie na rzecz wierzyciela 2 015,83 zł do wypłaty: 1 343,88 zł. Organ I instancji przyjął, że dochód odwołującego się średnio wynosił 1266,38 zł/miesięcznie. Koszty utrzymania obejmujące koszty: mieszkania, rachunków za gaz, prąd, odpady komunalne i opał a także koszty dojazdu do pracy - 377,36 zł miesięcznie. Na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji odmówił J. B. umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej uzasadnienia decyzji wskazał między innymi art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odwołaniu Skarżący podniósł, że wydanie decyzji odmownej o umorzeniu odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uważa za krzywdzące. Podnosi, że w okresie kiedy podjął pracę z wynagrodzenia została mu potrącona kwota 28.529,98 zł, jest to bardzo znacząca kwota spłaty zadłużenia za 15 miesięcy w związku czym domaga się umorzenia odsetek od zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów i zaskarżoną decyzja utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w sposób wyczerpujący i wszechstronny przeprowadził postępowanie dowodowe, przez co wydana przez niego decyzja nie może uchodzić za decyzję dowolną. Rozstrzygnięcie organu mieści się w granicach swobodnego uznania, które dodatkowo usprawiedliwia prawidłowo sporządzone uzasadnienie. Dokonując oceny sytuacji materialno – bytowej Skarżącego organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że nie jest zła stąd nie widzi podstaw do umorzenia odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. W skardze do Sądu Skarżący zarzucił decyzji naruszenie: - art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2016 r., poz. 169; dalej: "u.o.p.a.") poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że posiadał możliwość spłaty powstałego długu alimentacyjnego, pomimo przedstawienia w sposób wyczerpujący swojej sytuacji materialnej, potwierdzającej brak możliwości spłaty powstałego długu, a tym bardziej odsetek w wysokości 14 000 zł, - naruszenie art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego wadliwą interpretację, polegającą na uznaniu, że brak jest możliwości zwolnienia z obowiązku zapłaty odsetek i nie uwzględnienie faktu kontynuacji spłaty zadłużenia, - naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do ustalenia w prawidłowy sposób okoliczności, w których Skarżący nie miał możliwości płacenia alimentów na dzieci w pełnej wysokości, - naruszenie przepisów prawa procesowego art. 11 K.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia przesłanek wydania decyzji, którymi kierował się organ, - naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej i osobistej, w momencie powstania zaległości w funduszu alimentacyjnym, - naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, - naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak podania przyczyn, z powodu których innym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, - błąd w ustaleniach faktycznych, uznanych przez organ za podstawę wydania decyzji. Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a tym samym umorzenia odsetek. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że wyliczone przez organy koszty utrzymania nie obejmują wszystkich ponoszonych przez niego wydatków w tym na ubranie, wyżywienie, leki, które znacznie przewyższają przyjętą przez organ kwotę wydatków. Kwota, która pozostaje mu po wszelkich potrąceniach ledwie wystarcza mu na utrzymanie siebie. W jego ocenie naruszony został art. 133 K.r.io. poprzez nieuwzględnienie przesłanki, która zwalnia zobowiązanego będącego w niedostatku z świadczenia na rzecz pełnoletnich dzieci. Zarzucając organom brak ustaleń wskazuje nieuwzględnienie przez organy faktu, że był osobą bezrobotną, co spowodowało powstanie zadłużenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, chociaż w większości z innych przyczyn niż te, które zostały w niej podniesione. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 2 u.o.p.a. Umorzenie w trybie przepisu art. 30 ust. 2 może nastąpić jedynie za uprzednim wnioskiem dłużnika alimentacyjnego do organu właściwego wierzyciela. Przepis art. 30 u.o.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że w pierwszej kolejności powinno się rozważyć możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w ust. 1, a dopiero w razie stwierdzenia braku takich przesłanek należy rozważyć, czy występują przesłanki określone w ust. 2 omawianego przepisu. Ze względu na zasady ekonomii procesowej w jednym postępowaniu można rozpatrzeć zarówno możliwość udzielenia ulgi w oparciu o regulację zawartą w ust. 1, jak i ust. 2, gdy celem wnioskodawcy jest uzyskanie ulgi, a podstawa jej przyznania ma dla strony mniejsze znaczenie. Treść wniosku może ukształtować przedmiot postępowania w sposób odmienny. Nadto nie jest dopuszczalne takie orzekanie w oparciu o obydwie podstawy prawne w przypadku, gdy do załatwienia spraw na podstawie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy są właściwe różne organy (tak słusznie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 841/16). W niniejszej sprawie o umorzenie należności organy nie wyjaśniły podstawowych okoliczności wymagających ustalenia w celu prawidłowego załatwienia wniosku dłużnika. Po pierwsze Sąd w postępowaniu sądowoadministrcyjnym na podstawie pisma Wójta Gminy z dnia 11 lipca 2017 r. (k. 48 akt sądowych) uzyskał informację, że Wójt Gminy , w myśl art. 2 pkt 9 u.o.p.a. jest organem właściwym dłużnika. Organem właściwym wierzyciela na podstawie art. 2 pkt 10 tejże ustawy jest Prezydent Miasta [...]. Do 30 września 2013 r. Wójt Gminy było organem właściwym wierzyciela i dłużnika w myśl powołanych przepisów. W okolicznościach sprawy bezspornie Wójt Gminy będąc organem dłużnika winien był ocenić wniosek skarżącego o częściowe umorzenie należności w funduszu alimentacyjnym przez pryzmat spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 u.o.p.a.., czego nie uczynił. Po drugie z kontrolowanych decyzji nie wynika na jakiej podstawie organy ustaliły zaległość dłużnika w funduszu alimentacyjnym. Należy podkreślić, że procedowanie na podstawie art. 30 u.o.p.a. powinno być poprzedzone decyzją nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania ostatecznej decyzji w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Z akt administracyjnych i decyzji nie wynika, że takie decyzje o umorzeniu zostały wydane. Sąd ustalił, że jedna taka decyzja została wydana przez Wójta Gminy [...] stycznia 2014 r. na kwotę 7 800 zł z odsetkami (k. 49 akt sądowych). Ustalenia organów o zaległości dłużnika w funduszu alimentacyjnym na kwotę 28 988,19 zł plus odsetki 14 165,47 zł nie są więc udokumentowane w sposób należyty. Zaświadczenie komornika o stanie egzekucji z dnia 16 lutego 2017 r. w akapicie o zaległości w funduszu alimentacyjnym zawiera passus "wg ustaleń Wójta Gminy ", co niczego nie wyjaśnia. W toku postępowania nie ustalono jakie decyzje o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały wydane, czy i kiedy oraz kto wydał decyzje nakazujące skarżącemu zwrot wypłaconych z funduszu kwot. Kwestie te należy bezwzględnie wyjaśnić. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że z naruszeniem art. 9 K.p.a. organ I instancji nie wyjaśnił skarżącemu zasad procedowania na podstawie art. 30 u.o.p.a., co mogło mieć wpływ na treść żądania wniosku i w efekcie rozstrzygnięcie w sprawie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji zwróci się do dłużnika pismem szczegółowo i przystępnie wyjaśniając zasady umorzenia świadczeń na podstawie art. 30 u.o.p.a., podając istotne w sprawie okoliczności dotyczące zadłużenia w funduszu alimentacyjnym wydanych decyzji o zwrocie wypłaconych z funduszu świadczeń i zakreśli dłużnikowi stosowny termin na sprecyzowanie swojego żądania. Ocena, czy Wójt Gminy jest także organem właściwym wierzyciela uprawnionym do rozpatrzenia wniosku dłużnika na podstawie art. 30 ust. 2 u.o.p.a.. powinna zostać wyjaśniona. Organy naruszyły więc wskazane w skardze przepisy art. 7, art. 77, art. 11, art. 80, art. 9 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niepełne i wątpliwe ustalenie istotnych w sprawie okoliczności co mogło wpłynąć na wynik sprawy. Organy naruszyły art. 30 ust. 2 u.o.p.a. poprzez jego zastosowanie do nieustalonego prawidłowo stanu faktycznego, a także poprzez niezbadanie najpierw przesłanek z art. 30 ust. 1 u.o.p.a., o czym była mowa wyżej, co wpłynęło na wynik sprawy. Odnoszenie się do zaistnienia bądź braku przesłanek z art. 30 ust. 2 tejże ustawy, co akcentuje skarga byłoby przedwczesne, choć okoliczność podjęcia pracy i spłata w krótkim czasie bardzo dużej części zadłużenia dużym wysiłkiem skarżącego przy ocenie przesłanek z art. 30 ust. 2 u.o.p.a.. zasługuje na szacunek i powinna mieć znaczenie przy podejmowaniu decyzji przez organy na podstawie tego przepisu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s,.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.