II SA/Rz 638/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki altany postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W. P. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Powołał się w nim na stan zdrowia swojego (po zawale serca) i żony (po leczeniu operacyjnym) oraz okoliczność, że będące do ich dyspozycji środki finansowe pochodzące z pobieranych emerytur (odpowiednio 2084 i 1600 zł.) wystarczają jedynie na opłaty i utrzymanie. Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie o pow. 48 m². Wg złożonego dodatkowego oświadczenia, w związku ze stanem zdrowia zmuszony jest co kwartał jeździć na konsultacje medyczne do Kliniki w G., a chcąc skorzystać z rehabilitacji musi zgromadzić odpowiednie środki. Wykazane kwoty emerytur są kwotami netto. Na ponoszone w skali miesiąca wydatki składają się: zakup żywności – 1500 zł. i napojów – 100 zł., opłaty za czynsz – 400 zł., energię elektryczną – 150 zł., gaz – 100 zł., media – 120 zł., telefon – 70 zł., koszty leczenia – 500 zł., utrzymanie samochodu (Nissan Micra – rok prod. 1997) – 300 zł. i motoroweru Simson – 70 zł., inne niezbędne wydatki (kultura, higiena, odzież) – 500 zł. Rachunek bankowy skarżącego na dzień 31 lipca 2013 r. wykazywał dodatnie saldo 1410 zł., a jego żony 1988 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą, o czym świadczy m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Analiza wniosku W. P. nie potwierdza zasadności wyłączenia względem niego obowiązku poniesienia związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych, który zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04) rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych dochodach, mimo wykazywanej równowagi między nimi a ponoszonymi wydatkami, zagrożenie uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związane z jednorazowym poniesieniem kosztów sądowych nie zostało przez wnioskodawcę wykazane. Ocena jego sytuacji materialno – bytowej nie potwierdza, by wraz z żoną cierpiał jakikolwiek niedostatek (należy przez niego rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w którym nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Punktem odniesienia do tego nie są jednak wszystkie normalne ponoszone wydatki, lecz wyłącznie zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, środków czystości, leczenie, oraz utrzymanie domu /mieszkania, chociaż także one powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum. Co do zasady nie są do nich zaliczane m.in. wydatki związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych, dodatkowe opłaty za tzw. media (o ile tak jak w przypadku skarżącego dotyczą innych opłat niż za energię elektryczną i gaz). W omawianej sytuacji za takie nie można uznać też wydatków na kulturę oraz - przynajmniej nie w pełnej wysokości – pozostałych, które skarżący określił mianem "inne niezbędne", w szczególności zakupu odzieży, co nie może być uznane za konieczne i stałe comiesięczne obciążenie domowego budżetu. Nie kwestionując doraźnych potrzeb ich ponoszenia należy jednak stwierdzić, że nie może być im przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. O możliwości opłacenia przez skarżącego kosztów sądowych świadczy również stan rachunków bankowych jego i pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym żony, które w objętym załączonymi wydrukami okresie (od maja 2013 r.) wykazują stałe dodatnie saldo, a więc przeczą wydatkowaniu wszystkich uzyskiwanych dochodów na bieżące utrzymanie i leczenie. Łączna wysokość zgromadzonych na nich na dzień 31 lipca 2013 r. środków (ok. 3400 zł.) kilkakrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych, tak już wymagalnych (wpis od skargi), jak i mogących wystąpić w przyszłości (najbardziej prawdopodobne to opłata kancelaryjna od wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji – w niniejszej sprawie 250 zł.). W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego przez skarżącego wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy, określanego również jako "prawo ubogich"; wnioskodawca do takich osób nie należy. Prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa ma gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może ono służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar we wskazanej sytuacji miałoby przyznanie wnioskodawcy dochodzonego zwolnienia. Akceptując stanowisko skarżącego, zawsze można by doszukać się wydatków, które w subiektywnym przekonaniu byłyby dla osoby wnioskującej o prawo pomocy ważniejsze od kosztów sądowych. Skarżący jest przy tym niekonsekwentny w składanych przez siebie oświadczeniach, wskazując z jednej strony, że ponoszone przez niego "niezbędne" wydatki wyczerpują całość jego dochodów, z drugiej wskazując na potrzebę zgromadzenia środków na rehabilitację nie uprawdopodabnia, że jest ona odpłatna i nie wyjaśnia, w jaki sposób i z jakich źródeł zamierza to sfinansować. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.