II SA/Rz 640/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 listopada 2012 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- II SA/Rz 640/12 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [..] marca 2012 r. nr [..] Burmistrz Miasta [..] zobowiązał W.P. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla dzieci: W., P., K., J. i S. P. w łącznej kwocie 19.800zł wraz z ustawowymi odsetkami za okres od 1 listopada 2008 r. do 30 września 2009 r. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) dalej: u.p.a. Organ I instancji ustalił, że decyzją z dnia [..] grudnia 2008 r. przyznano B. P. z funduszu alimentacyjnego na dzieci we wskazanym okresie świadczenie w kwocie 19.800zł. Zobowiązany nie uiścił na rachunek wierzyciela żadnej kwoty, dlatego na podstawie przepisów art. 27 u.p.a. zobowiązano go jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń. Po rozpatrzeniu odwołania kuratora, ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu W.P., decyzją z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium") w [..] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołało przepisy art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy stwierdził, że warunkiem przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji alimentów, która miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu właściwemu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja zobowiązująca do zwrotu wypłaconych świadczeń wydawana jest po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uznano również, że wydając decyzję zobowiązującą do zwrotu, organ nie jest uprawniony do badania zasadności przyznania prawa do świadczenia na dany okres, a wyłącznie oceny, czy wydano w przeszłości taką decyzję i wypłacono na jej podstawie z funduszu świadczenia osobie uprawnionej. W przekonaniu Kolegium dłużnik nie może w tym postępowaniu zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. SKO w [..] za niewątpliwe uznało przyznanie osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego w określonych kwotach na dany okres. Ustaliło również, że dłużnik alimentacyjny nie wpłacił na rachunek wierzyciela żadnej kwoty tytułem zwrotu wypłaconych osobom uprawnionym należności. Kolegium zwróciło również uwagę, że miejsce pobytu dłużnika nie jest znane. Wiadomo, że mieszka na terytorium Stanów Zjednoczonych, jednak nieznany jest jego adres zamieszkania. Dlatego w postępowaniu reprezentuje go kurator dla osoby nieobecnej. Podnoszone w odwołaniu zarzuty, że dłużnik dnia 27 stycznia 2008 r. przekazał B.P. kwotę 4.000 USD, a dnia 8 marca 2008 r. kwotę 2.000 USD Kolegium uznało za okoliczności nieistotne w rozpoznawanej sprawie, ponieważ terminy przelewów miały miejsce przed okresem świadczeniowym, który rozpoczął się 1 listopada 2008 r. Z podanych względów decyzję organu I instancji uznano za prawidłową. Skargę na decyzję SKO w [..] wniósł kurator dla nieobecnego W.P. Przedstawiciel strony skarżącej zarzuca, że zaskarżona decyzja rażąco narusza przepisy prawa, nie rozstrzyga o istocie sprawy i narusza interes prawny W.P. Poddaje również w wątpliwość dopuszczalność wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu wypłaconych świadczeń w sytuacji, kiedy decyzje przyznające świadczenie nie mogą zostać uznane za prawomocne i ostateczne. Wyjaśnienia wymaga to, czy osoby, którym wypłacono świadczenie były rzeczywiście uprawnione do ich poboru. Dłużnik alimentacyjny powinien być w ocenie kuratora stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu, mając wówczas prawo kwestionowania zasady i rozmiaru przyszłego zobowiązania. Decyzja przyznająca świadczenie powinna zostać doręczona dłużnikowi alimentacyjnemu. Tymczasem zdarzenia te nie miały miejsca, dlatego nadal otwarty jest termin dla W.P. do wniesienia odwołania. Niniejsze postępowanie z tych względów jest przedwczesne. Kurator wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej zwana "p.p.s.a.") uprawienia sądu administracyjnego sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, przez zastosowanie środków określonych w 145 - 149 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga W.P. jest niezasadna, a to oznacza, że zarzuty w niej podniesione nie mają oparcia w przepisach prawa. Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu został ustalony przez organy w sposób odpowiadający przepisom prawa, dlatego może stanowić podstawę prawną wyrokowania. Główny zarzut skargi sprowadza się do zakwestionowania skarżonej decyzji ze względu na niedostateczność decyzji ustalającej świadczenie alimentacyjne dla dzieci skarżącego. Niedostateczność tych rozstrzygnięć jest następstwem niedoręczenia skarżącemu tych decyzji i niewyczerpanie trybu doręczenia takich rozstrzygnięć osobie, która przebywa na terytorium USA, a jej miejsce jest nieznane. Tak postawiony zarzut jest nietrafny z kilku powodów. Przede wszystkim dłużnik alimentacyjny, jakim jest skarżący może chronić swój interes prawny w postępowaniu o przyznanie świadczenia alimentacyjnego, przy czym realizacja takiej ochrony jest możliwa, o ile ten podmiot czyni zadość ciążącym na nim obowiązkom, w tym związanym ze zmianą miejsca pobytu i informacją o tym fakcie. Przyjęcie poglądu wyrażonego w uzasadnieniu skargi, że niedoręczenie decyzji ustalającej świadczenie alimentacyjne czyni nieskutecznym możliwość orzekania o zwrocie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych prowadziłoby do wypaczenia celu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W prosty sposób każdy dłużnik alimentacyjny zwolniłby się z takiego obowiązku nie biorąc udziału (z różnych powodów) w postępowaniu o ustalenie świadczeń. Wykładanie treści art. 27 ust. 1 u.p.a. w ten sposób naruszałoby zasadę wskazaną w preambule ustawy, a wynikające z przepisów k.r.o., zgodnie z którą dostarczanie środków utrzymania osobom nie mogącym zaspokoić własnych potrzeb materialnych jest obowiązkiem członków rodziny. W szczególny sposób ten obowiązek musi być rozumiany na gruncie rozpoznawanej sprawy, bo dotyczy dzieci, a ochrona ich dobra jest nakazem konstytucyjnym, wynikającym z art. 72 Konstytucji RP. Równocześnie prokonstytucyjna wykładnia art. 27 ust. 1 u.p.a. musi uwzględniać nakaz działania władz publicznych dla dobra rodziny. Art. 71 Konstytucji RP wskazuje, że dobro takie jest chronione przez m.in. pomoc ze strony władz publicznych. W ocenie Sądu realizacja tych dóbr wymaga przyznania tej ochronie preferencji w ramach wykładni art. 27 ust. 1 u.p.a. i przyjęcia stanowiska, że dla ustalenia zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego decydujące znaczenie ma ustalenie, że świadczenie alimentacyjne zostało wypłacone, a nie formalna poprawność przyznania świadczenia. Tamto postępowanie zawsze może podlegać ocenie w ramach istniejących instytucji procesowych i przez ich wykorzystanie dłużnik może chronić swój interes prawny, jeżeli faktycznie został naruszony. W innym przypadku prowadzono by do przekreślenia istoty pomocy alimentacyjnej, a więc działano by przeciw zasadzie samofinansowania się tego systemu i przerzucania obowiązków zabezpieczenia środków utrzymania na podatników. Takie działanie byłoby głęboko niesprawiedliwe i niemożliwe do zaakceptowania, zwłaszcza w realiach, które ustalone zostały w rozpoznawanej sprawie. Dodatkowo wskazać należy, że afirmowany w skardze sposób wykładni treści art. 27 u.p.a. wydaje się pozostawać w sprzeczności z przepisami prawa. Art. 2 pkt 2 ustawy definiując bezskuteczność egzekucji wskazuje, że może ona mieć miejsce także w przypadku braku możliwości wskazania przez uprawnionego miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Zatem już z tej okoliczności wynika, że ustawodawca dopuszcza ustalanie świadczeń w takich przypadkach, a co się z tym wiąże możliwość orzekania o ich zwrocie od dłużnika. Wreszcie przeciw tezie wyrażonej w uzasadnieniu skargi przemawia treść art. 27 ust. 7 pkt 1 u.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela przekazuje tylko informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zauważyć należy, że treść tego przepisu została zmieniona przez art. 1 pkt 12 lit. b) ustawy z dnia 27 czerwca 2008 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 134, poz. 850). Zmiana polegała na wprowadzeniu informacji w miejsce decyzji przyznającej świadczenie. Zdaniem Sądu ten kierunek nowelizacji przemawia na rzecz wyraźniejszego rozdzielenia decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne od decyzji orzekającej o jego zwrocie. W takim stanie prawnym treść art. 27 ust. 1 i 2 u.p.a. musi być ustalona tylko przy przyjęciu, że decyzja wydawana na tej podstawie ma charakter związany, a warunkiem jej wydania jest wykazanie, że wydano decyzję w sprawie świadczenia alimentacyjnego, a przede wszystkim, że na tej podstawie zostały wypłacone świadczenia alimentacyjne. W rozpoznawanej sprawie organy przyjęły ten sposób rozumienia przepisu, co w ocenie Sądu jest zgodne z prawem. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.