II SA/Rz 644/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] marca 215 r. nr [...]. Podaniem z dnia 16 marca 2015 r. A. N. zwróciła się Burmistrza Miasta [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem G. N. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], Burmistrz odmówił przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia z uwagi na to, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek ten – czyli wnioskodawczyni, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaistniała, zatem negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.) zwana dalej ustawą. Zwrócono natomiast uwagę, że strona może ubiegać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odwołaniu od powyższej decyzji A. N. podkreśliła, że ze względu na stan zdrowia męża w dniu 28 lutego 2015 r. musiała zrezygnować z zatrudnienia. Ich sytuacja materialna jest bardzo trudna, a przyznane świadczenie częściowo pokryłoby koszty utrzymania. Po rozpatrzeniu ww. odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: "SKO" lub "Kolegium") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia faktyczne i ich ocenę dokonaną przez organ I instancji. Z powyższą decyzją nie zgodziła się A. N., wnosząc do tut. Sądu skargę, w której domaga się poddania kontroli przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Podkreśliła, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad mężem i dlatego musiała zrezygnować z pracy. Z uwagi na to, że niepełnosprawność męża istnieje od urodzenia wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to bowiem świadczenie finansowo wyższe niż specjalny zasiłek opiekuńczy. W odpowiedzi na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014, poz.1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, w tak określonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzje z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem jest w ocenie organów zaistnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, który przewiduje, ze świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z brzmienia tego przepisu Kolegium wywiodło wniosek, że małżonek osoby wymagającej opieki nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad własnym współmałżonkiem, bowiem współmałżonek pozostaje w związku małżeńskim. Skład orzekający nie podziela argumentacji Kolegium, którą można nazwać idem per idem, bo małżonkowi nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na współmałżonka z tego względu, że pozostaje w związku małżeńskim. Zaaprobowanie tego poglądu prowadziłoby do sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Sąd w pełni natomiast akceptuje pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub 1a), a niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (wyrok NSA z 20.09.2013 r., sygn. akt I OSK 2796/12 LEX nr 1375585). Z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niespokrewnionym, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) dalej zwana w skrócie k.r.o., z art. 27 wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. są obowiązani do wspólnego pożycia wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki and chorym i niepełnosprawnym małżonkiem. Z tych względów pod pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć współmałżonków. Konsekwencją jest przyjęcie stanowiska, że do kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wymienionych w art. 17 ust. 1 tej ustawy należy również małżonek, który nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2013 r., I OSK 1196/12; 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12; 20 września 2013 r., I OSK 2796/12; 15 lipca 2014 r., I OSK 644/13; 19 listopada 2014 r., I OSK 1895/13 czy z 28 listopada 2014 r., I OSK 1158/13). Pogląd taki został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1508/13 (LEX nr 1624280), który w pełni Sąd orzekający akceptuje. Zaprezentowana wykładnia systemowa i celowościowa wskazuje, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie są względem siebie konkurencyjne i nie wykluczają się. Wręcz przeciwnie stanowią całościową regulację, aby pomoc z tytułu pełnienia opieki nad osobami niepełnosprawnymi do nich docierała. Wykładnia taka pozostaje w zgodzie z art. 2, art. 18 i art. 67 Konstytucji. Za bezsporne organy obydwu instancji przyjęły, że wnioskodawczyni A. N. sprawuje stałą opiekę nad swoim mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, lecz fakt, że pozostaje w związku małżeńskim nie pozwala na przyznanie jego małżonce prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe stanowisko organów obydwu instancji Sąd uznał za naruszenie przepisów prawa materialnego i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obydwu instancji. W przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku w ponownie prowadzonym postępowaniu ograny będą związane ocena prawna zawartą w wyroku, co skutkuje przyjęciem, że skarżąca spełnia przesłanki podmiotowe do zaliczenia jej do osób, o których mowa w art. 17 ust. ustawy.