II SA/Rz 65/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie NSA Anna Lechowska WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2006 r. nr [...], [...], [...], [...] oraz z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego I. uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...], [...], [...], [...] oraz z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącego R. R. kwotę 108 zł /słownie: sto osiem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] października 2006 r. /Nr [...],[...], [...],[...] i z dnia [...] stycznia 2007 r. /Nr [...]/ Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm./ po rozpatrzeniu odwołań R. R. od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. /Nr[...], [...], [...],[...]/ i z dnia [...] listopada 2006 r. /Nr [...], odmawiających przyznania stypendium szkolnego dla uczniów: M., M., M., M. R., postanowiło utrzymać w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniach decyzji stwierdzono, że Burmistrza [...] decyzjami z dnia [...] sierpnia 2006 r. i z dnia [...] listopada 2006 r. odmówił przyznania stypendium szkolnego dla uczniów: M., M., M., M. R., gdyż dochód za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku w przeliczeniu na członka rodziny strony wyniósł 282,37 zł, przekraczając tym samym wymagany próg dochodowy o 62,37 zł, zaś wg ustaleń decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. – o 76,42 zł. Uchwałę z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...] w sprawie regulaminu udzielenia pomocy materialnej dla uczniów Rada Miejska w P. obniżyła próg dochodowy stanowiący podstawę przyznania stypendium szkolnego do 220 zł na osobę. W złożonych odwołaniach strona wnosi o uchylenie decyzji, zarzucając naruszenie Konstytucji, uchwały Sejmu z dnia 1 sierpnia 1997 r. – Karta Praw Osób Niepełnosprawnych /MP Nr 50, poz. 475/. Wskazał też, że formy pomocy materialnej dla uczniów z rodzin ubogich reguluje ustawa z dnia 16 grudnia 2004 r. o systemie oświaty, a także ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, której rozdział 8a stanowi, iż stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, w którego rodzinie występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność. Nie zgodził się też z zaliczeniem do dochodu zasiłku pielęgnacyjnego i dla rodzin wielodzietnych, zarzucił organowi I instancji przekroczenie terminów do załatwienia sprawy. Analizując niniejszą sprawę /Nr [...]/ organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 90b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm./ uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub w budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna jest udzielona uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Aktualnie miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota 351 zł na osobę w rodzinie /art. 90d ust. 1 cyt. ustawy w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej/. Rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy /art. 90f ustawy o systemie oświaty/. Rada Miejska w P. uchwałą Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. zmieniła własną uchwałę z dnia [...] marca 2005 r. Nr [...] w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej dla uczniów – obniżyła próg dochodowy uprawniający do przyznania stypendium do kwoty 220 zł na osobę. Zdaniem organu dochód na osobę w rodzinie strony został wyliczony prawidłowo – wynosi 282,37 zł – uwzględniając przychody rodziny z sierpnia 2005 r. tj. wynagrodzenie H. R. – 875,80 zł, zasiłek pielęgnacyjny – 432 zł, zasiłek rodzinny – 205 zł, dodatek rehabilitacyjny – 140 zł. Wskutek przekroczenia kryterium dochodowego nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania stypendium szkolnego. Wyjaśniono, że uchwała z dnia [...] sierpnia 2005 r. obniżająca próg dochodowy podlega zaskarżeniu do właściwego miejscowo wojewódzkiego sądu administracyjnego, po uprzednim wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. Decyzje w sprawach stypendiów szkolnych mają charakter decyzji związanych, ma to również odniesienie do ustalenia wysokości dochodu /art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej/. W uzasadnieniu z kolei decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. /[...] / wskazano, że dochód w rodzinie wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o stypendium szkolne /10.09.2006 r./ wyniósł 1.778,52 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 296,42 zł i jest to kwota niższa niż kryterium dochodowe wynoszące 351 zł /art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej/. W świetle jednak regulacji zawartej w uchwale Rady Miejskiej w P. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., zmieniającej uchwałę Nr [...] z dnia [...] marca 2005 r., ustalającej próg dochodowy uprawniający do przyznania stypendium na kwotę 220 zł na osobę, wnioskodawca nie kwalifikuje się do otrzymania stypendium szkolnego na dzieci. W ocenie Kolegium uchwała o obniżeniu kryterium dochodowego warunkującego prawo do otrzymania stypendium szkolnego wykroczyła poza delegację ustawową zawartą w art. 90f ustawy o systemie oświaty, jednakże z uwagi na treść art. 21 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych zobligowane było do zastosowania tej uchwały /przepisu prawa miejscowego/, nie posiadając kompetencji do zweryfikowania podjętej uchwały. Powyższe ostateczne decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R. R. Twierdzi, że rada gminy nie ma prawa uchwalać progu dochodowego do przyznania stypendium szkolnego, gdyż ten ustala art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy z którym dochód nie może przekroczyć 351 zł na osobę. Ponadto naruszono prawa obywatelskie i Konstytucję, w świetle której nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację i wyjaśniając, że skarżący został pouczony o możliwości podjęcia działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego niekorzystnej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Sąd działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ postanowił o łącznym rozpoznaniu spraw ze skarg R. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2006 r. /[...], [...], [...],[...] i z dnia [...] stycznia 2007 r. /[...] /. Wymienionym sprawom oznaczonym sygnaturami akt: II SA/Rz 65/07, II SA/Rz 66/07, II SA/Rz 67/07, II SA/Rz 68/07 i II SA/Rz 279/07 nadano wspólną jedną sygnaturę II SA/Rz 65/07. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznaczają natomiast przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, której art. 134 § 1 stanowi, iż Sąd orzekając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami podnoszonymi w skardze ani też powołaną podstawą prawną. Zapadłe w sprawach decyzje oraz złożone na nie skargi R. R. są, co do zasady identyczne w treści /podanej argumentacji/, różnice sprowadzają się w istocie do okresów nieprzyznania stypendium szkolnego na uczniów: M., M., M., M. R., których dotyczyły wydane w sprawach decyzje. Stąd też można przyjąć, że we wszystkich pięciu przypadkach występują takie same problemy natury prawnej. Pomoc materialna dla uczniów uregulowana rozdziałem 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. z 2004 r. Nr 216, poz. 2570 ze zm./, jakkolwiek nie jest to instytucja nowa w tym systemie, w obecnym kształcie obowiązuje od dnia 1 stycznia 2005 r., a została sprawdzona ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. Nr 281, poz. 2781/. Jej celem, jak stanowi art. 90b ust. 2 ustawy o systemie oświaty jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspieranie edukacji uczniów zdolnych, a w związku z tym ma ona charakter socjalny albo motywacyjny /art. 90c ust. 1/. Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym art. 90c ust. 2 wyróżnia dwa: stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej /art. 90d ust. 1/. Otóż wnioski skarżącego z września 2005 r. i sierpnia 2006 r. dotyczące przyznania stypendium szkolnego na uczniów: M., M., M., M. R. zostały przez Burmistrza [...] załatwione negatywnie. Z ustaleń dokonanych decyzjami wydanymi przez ten organ /na podstawie art. 90 m ust. 1 cyt. ustawy/ wynika, że dochód w rodzinie skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie w/w wniosków wyniósł 1.694,21 zł i 1.778,52 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi odpowiednio kwotę 282,37 zł i 296,42 zł. Zarówno kwota 282,37 zł, jak i kwota 296,42 zł jest niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./ - wynosi ona 351 zł. Zgodnie z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż wspomniana ostatnio kwota 351 zł. Zatem spełnienie tej przesłanki, tj, kryterium dochodowego pozwalało na przyznanie stypendium szkolnego na dzieci skarżącego. Z ustaleń organów obu instancji, znajdujących potwierdzanie z zebranym w sprawie materiale dowodowym wynika, że Rada Miejska w P. uchwałą z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...] zmieniła własną uchwałę z dnia [...] marca 2005 r. Nr [...] w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów, ustalając, że stypendium szkolne może być przyznane, gdy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie przekracza kwoty 220 zł /§ 5 ust. 5/. W świetle więc regulacji powyższej uchwały dochód na osobę w rodzinie skarżącego /282,37 zł i 296,42 zł/ przekracza kwotę uprawniającą do przyznania stypendium szkolnego, tj. 220 zł, co w konsekwencji nie kwalifikuje do przyznania pomocy materialnej w postaci stypendium szkolnego. Według ponadto organu II instancji powołana wyżej uchwała z dnia 30 sierpnia 2005 r. "wykroczyła" poza delegację ustawową zawartą w art. 90f cyt. ustawy, jednak do stosowania jej postanowień obligował go przepis art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm./. W ocenie Sądu, pogląd ten nie jest nietrafny. Wspomniany już art. 90f ustawy o systemie oświaty zawiera delegację dla gminy do wydania aktu prawa miejscowego /w rozumieniu art. 94 Konstytucji RP/. Brzmi on następująco: "Rada gminy uchwala regulamin udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności: 1) sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1, 2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy, 3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego, 4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego. Uchwalając zatem regulamin w zakresie przedmiotowym przewidzianym w tym przepisie, rada gminy nie może wykraczać poza wymagania określone przepisami powszechnie obowiązującego prawa ani też ustanawiać norm sprzecznych z ustawą. W pojęciu "tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego" /art. 90 f pkt 4/ nie mieści się w szczególności ustalenie wyższych, niż określone w ustawie, wymagań formalnych i merytorycznych udzielenia stypendium. Nie budzi jakichkolwiek wątpliwości Sądu, że postanowienia § 1 pkt 1 uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w P. z dnia [...] sierpnia 2005 r. – dodaje on ust. 5 do § 5 uchwały z dnia [...] marca 2005 r., w brzmieniu: "Stypendium szkolne może być przyznane, gdy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie przekracza kwoty 220 zł" – pozostają w jawnej sprzeczności z ustawą o systemie oświaty. Według bowiem jej art. 90 d ust. 7 ta kwota nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./, czyli 351 zł. Ocena przez Sąd, że przepis stanowiący podstawę prawną zaskarżonych decyzji jest niezgodny z ustawą i oparta na tej ocenie odmowa stosowania takiego przepisu w rozpoznawanej sprawie – a trzeba podkreślić, że sędziowie podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, a nie wszelkim innym aktom prawnym /art. 178 § 1 Konstytucji RP/ - oznaczają, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów rangi ustawowej. Tym samym jest to podstawa do uznania, że przy wydawaniu tych decyzji naruszone prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze i na podstawie powołanego wyżej art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania organu administracji wynikają wprost z powyższych rozważań.