II SA/Rz 658/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. A. S. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...], wnioskiem złożonym na obowiązującym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego treści wskazał na pobierane przez siebie wynagrodzenie za pracę w wysokości 1167 zł. jako jedyne źródło utrzymania 5-osobowej rodziny (wraz z nim bezrobotnej żony i córki, wnuka oraz studiującego syna), zapewniające skromne utrzymanie. Z wyjątkiem nieruchomości rolnej o pow. 13 arów (stanowiącej własność żony) nie posiadają żadnych wartościowych składników majątkowych. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Dochodzone przez A. S. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Osobie fizycznej może być także przyznane prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego), co uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. /opłaty sądowe i wydatki składają się na koszty sądowe/. Stosownie do powyższego, o przyznaniu prawa pomocy decyduje przede wszystkim ocena możliwości finansowych osoby wnioskującej, dokonywana z uwzględnieniem sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków jej oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (jeżeli takie są). Analiza udzielonych przez A. S. informacji wskazuje w kontekście w/w przesłanek na zasadność jego wniosku w zakresie częściowym, odnoszonym do całości związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych. Przyznanie zwolnienia od nich podyktowane jest trudną sytuacją finansową wnioskodawcy i jego rodziny, których podstawę utrzymania stanowi aktualnie jedynie kwota 1167 zł. /po potrąceniach komorniczych/, uniemożliwiająca w obiektywnym ujęciu wygospodarowanie bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych środków chociażby na częściową partycypację w tych kosztach. Słuszność takiego stanowiska zasadniczo potwierdza przedstawione przez A. S. w skardze zestawienie ponoszonych w skali miesiąca wydatków, tj. spłata wcześniejszych kredytów na modernizację mieszkania – 150 zł., opłata za energię elektryczną, gaz i wodę – odpowiednio ok. 100, 60 i 70 zł., opłata za akademik i wyżywienie studiującego zamiejscowo syna – 2 x 400 zł. Z jego wynagrodzenia komornik potrąca także kwotę ok. 130 zł. miesięcznie z tytułu egzekucji środków na podjęcie działalności gospodarczej, których zwrot poręczył /ich umorzenia dot. wniesiona skarga/. Skarżący nie dysponuje przy tym żadnymi wartościowymi składnikami majątkowymi, które poprzez uzyskiwany z nich dochód lub w wyniku ewentualnego zbycia pozwalałyby w krótkim okresie czasu zdobyć potrzebne środki /zajmowane przez niego i członków rodziny mieszkanie stanowi własność teściowej/. Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych, stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Podyktowane jest to pewnymi rozbieżnościami co do udzielonych informacji, które przynajmniej częściowo rzutują na ich wiarygodność, a które z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą zostać pominięte, a tym bardziej zyskać akceptacji. Dotyczy to przede wszystkim braku uwzględnienia w strukturze wykazanych wydatków tych przeznaczanych na zakup żywności. Jak wskazuje doświadczenie życiowe, zazwyczaj stanowią one znaczące obciążenie domowego budżetu, a w przypadku 5-osobowej rodziny skarżącego zapewne dominujące. Przy sumie w/w wydatków równoważących się w wykazanymi dochodami skarżący nie wykazał, skąd czerpie na to środki, niezależnie od innych, których przynajmniej okresowej konieczności ponoszenia również nie można zakwestionować (np. zakup odzieży, środków czystości, leczenie). Wątpliwości z tym związane nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11, nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki do jego przyznania. Dla ewentualnego przyznania prawa pomocy i jego zakresu istotne znaczenie mają również potencjalne (niewykorzystane) możliwości zarobkowe. W tym kontekście skarżący nie wyjaśnił, z jakich przyczyn członkowie jego rodziny pozostają bez pracy oraz czy czynią starania o jej podjęcie. Dot. to także możliwości podjęcia przez nich dorywczych prac zarobkowych w celu polepszenia sytuacji materialnej (w tym przez studiującego syna, względem którego w okresie wakacyjnym prawdopodobnie nie zachodzi konieczność ponoszenia sygnalizowanych wydatków związanych z edukacją poza miejscem zamieszkania). W sytuacji zatem, gdy przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia) a jednocześnie nakładają na Sąd obowiązek brania z urzędu pod uwagę wszelkich uchybień w postępowaniu przed organami administracji, ustanowienie dla skarżącego adwokata wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy. Z tego względu uznano zwolnienie go od kosztów sądowych za najbardziej adekwatne do jego sytuacji finansowej i w wystarczającym stopniu zabezpieczające jego interesy w sprawie objętej skargą, umożliwiające przede wszystkim jej merytoryczne rozpoznanie przez Sąd. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.