II SA/Rz 663/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adw. K. R. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia tytułem kosztów pomocy prawnej. Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2015 r. przyznano skarżącej K. Z. prawo pomocy obejmujące ustanowienie adwokata, którego 9 listopada 2015 r. w osobie K. R. wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka [...]. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej, WSA w Rzeszowie prawomocnym postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r. odmówił przyznania jej prawa pomocy; jednocześnie odrębnym postanowieniem z tej samej daty odrzucił jej skargę (postanowienie o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy doręczono wyznaczonemu adwokatowi 31 grudnia 2015 r. – k. 45 akt sądowych). W dniu 18 stycznia 2016 r. wpłyną do Sądu (nadany w urzędzie pocztowym 15 stycznia 2016 r.) wniosek adw. K. R. o przyznanie – wg norm przepisanych - kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały zapłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu wskazano, że pełnomocnik przed wydaniem orzeczenia 15 grudnia 2015 r., niezwłocznie po otrzymaniu informacji z ORA, tj. 17 listopada 2015 r. dokonał przeglądu akt sprawy oraz wykonał ich fotokopię, celem zapoznania się z zalegającą w nich dokumentacją. W związku z faktem, że wskazane czynności zmierzające do prowadzenia sprawy podjął przed wydaniem postanowienia z dnia 15 grudnia 2015 r. odmawiającego prawa pomocy a wynagrodzenie nie zostało opłacone, wniosek o jego przyznanie jest uzasadniony. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W przypadku adwokatów kwestię tę od 1 stycznia 2016 r. co do zasady normuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z dnia 5 listopada 2015 r., poz. 1801), które w § 22 stanowi jednak, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jego wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W niniejszej sprawie do wniosku pełnomocnika również zatem miałyby zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.). Abstrahując od wysokości tych kosztów należy jednak stwierdzić, że decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza z jednej strony przejęcie przez Skarb Państwa finansowego ciężaru wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, z drugiej zaś, że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. W związku z tym, pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2010 r. II FSK 83/09, wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r. I GSK 2012/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 grudnia 2013 r. III SA/Łd 957/13). Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez Sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. OZ 720/2004). Ocena działań podjętych przez pełnomocnika na gruncie niniejszej sprawy do takiego wniosku nie prowadzi (jak sam wskazał w treści pisma, były to "czynności zmierzające do prowadzenia sprawy"). Nie kwestionując, że do powiadomienia ORA (4 listopada 2015 r.), wyznaczenia przez nią pełnomocnika (9 listopada 2015 r.) oraz podjęcia przez niego czynności (17 listopada 2015 r.) doszło przed prawomocnym rozstrzygnięciem przez Sąd kwestii prawa pomocy (15 grudnia 2015 r.), niemniej z akt sprawy, w tym ze złożonego przez pełnomocnika 15 stycznia 2016 r. wniosku w żaden sposób nie wynika, aby udzielił on skarżącej jakiejkolwiek związanej ze sprawą pomocy prawnej oraz na czym miałaby ona polegać. Kryterium tego nie spełniają sygnalizowane przez pełnomocnika czynności polegające na przeglądnięciu akt sprawy oraz wykonaniu ich fotokopii, celem zapoznania się z zalegającą w niej dokumentacją. Ich ocena w żaden sposób nie uprawnia do stwierdzenia, że w jakikolwiek sposób przyczyniły się do ochrony interesu prawnego skarżącej, a tym samym by dawały podstawę do dochodzenia przez pełnomocnika z tego tytułu wynagrodzenia za pomoc prawną. Mają one charakter czynności faktycznych (wstępnych, przygotowawczych), których celem jest dopiero udzielenie pomocy prawnej (np. sporządzenie pisma procesowego, opinii, reprezentowanie na rozprawie), niemniej jednak same w sobie tej pomocy nie stanowią i nie mogą być z nią utożsamiane. Odzwierciedlają to m.in. postanowienia NSA z dnia 25 października 2011 r. I OZ 790/11 i z dnia 12 września 2013 r. I OZ 768/1, wg których samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy a nawet udzielenie stronie informacji telefonicznej bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. Do takich wniosków prowadzi także analiza § 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., stanowiącego, że sąd zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego bierze pod uwagę jego niezbędny nakład pracy, charakter sprawy i wkład pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie te przesłanki również nie zostały spełnione. Zgodnie zaś z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1999 r. sygn. II CKN 341/98, czynności pełnomocnika nie mające charakteru pomocy prawnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania mu wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa. Nie kwestionując faktu dokonania przez pełnomocnika wyżej określonych czynności – które nie miały jednak charakteru pomocy prawnej – należy podkreślić, że w opisanej sytuacji jego wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej mógłby być oceniany jedynie w kontekście poniesionych przez niego w związku z tymi czynnościami niezbędnych i udokumentowanych wydatków (§ 19 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r.). Ponieważ jednak także one nie zostały wykazane, na podstawie powołanych przepisów w związku z art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.