II SA/Rz 671/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia pierwotnego spływu wód postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. K. K. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 300 zł od wniesionej skargi, wnioskiem złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na podeszły wiek i wymagający stałego zażywania leków stan zdrowia (na ich zakup wydaje ok. 50 zł miesięcznie). Zamieszkuje samotnie w domu o pow. 50 m² (wydatki na jego ogrzewanie to 1500 zł), utrzymując się z emerytury w wysokości 730 zł netto. Pieniądze wydaje na bieżąco i nie stać jej na opłacenie wpisu. Posiadanej nieruchomości rolnej o pow. 38 a nie uprawia. Ze złożonego na wezwanie dodatkowego oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że w skali miesiąca na zakup żywności przeznacza ok. 400 zł, zaś na opłaty za telefon stacjonarny i komórkowy oraz energię elektryczną po 20 zł. Poniesiony przez nią na wiosnę koszt wymiany linii energetycznej na zewnątrz domu to 800 zł. Dom nie jest podłączony do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej ani gazowej (woda do konsumpcji jest kupowana, a do innych celów czerpana ze studni). Wskazana we wniosku PPF kwota wydatków na ogrzewanie dotyczy sezonu grzewczego. Nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, poniosła też dodatkowe wydatki związane ze sporządzeniem pisma urzędowego przez adwokata. Do oświadczenia został dołączony m.in. wyciąg z rachunku bankowego skarżącej (na dzień 9 czerwca wykazywał saldo 3139 zł) a także paragony z bieżących zakupów żywności, leków i obuwia oraz telefonu komórkowego z 4 kwietnia 2013 r. (84 zł) i węgla z dnia 19 maja 2015 r. (1075 zł). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą, o czym świadczy m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11; zgodnie z jego treścią, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Dokonana w tym kontekście analiza wniosku K. K. i jej możliwości płatniczych nie potwierdza zasadności wyłączenia względem niej obowiązku poniesienia kosztów sądowych; obowiązek ten, zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Głównym argumentem przemawiającym za takim stwierdzeniem jest fakt posiadania przez skarżącą oszczędności w wysokości przekraczającej jej 4-miesięczne dochody, a co najistotniejsze, znacząco przewyższającej całość związanych z jej udziałem w sprawie kosztów sądowych (oprócz wpisu od skargi w kwocie 300 zł którego opłacenie warunkuje jej merytoryczne rozpoznanie, do najbardziej prawdopodobnych które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi /100 zł/ oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji, w wysokości połowy wpisu od skargi). Mimo stosunkowo niewielkiej kwoty pobieranej emerytury, na zgromadzenie tych środków musiała pozwolić skarżącej nadwyżka dochodów nad wydatkami, brak jest jednocześnie informacji świadczących o tym, by możliwość dysponowania nimi była w jakikolwiek sposób wyłączona lub ograniczona. W związku z powyższym, z racji niezgodności z rzeczywistością, nie może być uznane jako wiarygodne twierdzenie wnioskodawczyni, że wszystkie środki finansowe wydaje na bieżąco, przez co nie stać jej na opłacenie kosztów sądowych (wpisu od skargi). Zdolność do zgromadzenia i utrzymania wolnych środków finansowych przekłada się w tej sytuacji na pozytywną ocenę możliwości płatniczych skarżącej, która mimo skromnych warunków bytowych, oprócz zaspokojenia wszystkich niezbędnych wydatków związane z bieżącym utrzymaniem siebie i domu oraz leczeniem, jest w stanie poczynić pewne oszczędności. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym wynikająca z udzielonych informacji jej zdolność do pokrycia dodatkowych - przenoszących koszty sądowe - wydatków związanych z wymianą przyłącza elektrycznego do domu czy korzystaniem z odpłatnych usług prawnych. Powyższe okoliczności w obiektywnym ujęciu nie potwierdzają, by skarżącą dotykał jakikolwiek niedostatek związany z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji by jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych było dla niej związane z jakimkolwiek uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania (należy przez niego rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w którym nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Przekłada się to na brak możliwości uwzględnienia złożonego wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Ma ono gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Prawo to nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar – wobec posiadania zasobów pieniężnych – miałoby we wskazanej sytuacji przyznanie wnioskodawczyni dochodzonego zwolnienia. Ubocznie należy podkreślić, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi). Z powołanych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.