II SA/Rz 677/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. M. K. w skardze na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] zawarł wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi, który w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF (mającym zastosowanie do osób fizycznych ubiegających się o prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym) rozszerzył na żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wg zawartego we wniosku oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia a także przedłożonych załączników, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami (75 i 82 lata). Obecne źródło jego dochodów to zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 851 zł (przysługujący do 27 lutego 2016 r.) oraz emerytury rodziców w wysokości 728 i 1575 zł (kwoty netto). Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 120 m² wraz z zabudowaniami gospodarczymi oraz pojazdy mechaniczne: samochód osobowy Renault Laguna z 1999 r. (własność skarżącego) oraz Seat Ibiza z 1999 r. i ciągnik rolniczy Ursus z 1967 r. (własność rodziców). Na ponoszone w skali miesiąca wydatki składa się zakup żywności – 1500 zł, zakup leków, środków czystości i odzieży – 500 zł oraz opłaty za gaz – 40 zł, energię elektryczną – 326 zł, wodę – 67 zł, odbiór nieczystości – 67 zł. Wydatki związane z utrzymaniem samochodu skarżącego to ok. 100 zł, obciążają go także należności alimentacyjne w wysokości 6800 zł (obecnie niespłacane z uwagi na brak środków). Wg udzielonych informacji, ani wnioskodawca, ani jego rodzice nie posiadają rachunków bankowych. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-4 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego - m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 1) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu dochodzonego prawa pomocy, ciężar wykazania przesłanek warunkujących jego przyznanie spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa jest jedynym wyznacznikiem, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Analiza udzielonych przez skarżącego informacji nie potwierdza zasadności złożonego wniosku tak w całości, jak i w części. M. K. wraz z rodzicami ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, każe z nich posiada także odrębne źródło comiesięcznych dochodów, mimo że w przypadku skarżącego jest to aktualnie zasiłek dla bezrobotnych; ich łączna wysokość to 3154 zł. Z dochodów tych ponoszone są wydatki związane z utrzymaniem siebie i domu, a ich deklarowana wysokość wynosi łącznie ok. 2600 zł (pod uwagę nie brano zobowiązań alimentacyjnych skarżącego, skoro według oświadczenia, mimo pewnych możliwości, i tak nie są one spłacane). Różnicę tych kwot tj. ok. 550 zł miesięcznie (na korzyść dochodów), nawet wobec innych pomniejszych a doraźnie występujących wydatków, należy uznać za wystarczającą do wygospodarowania środków na pokrycie związanych ze sprawą kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł) oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru, jeżeli skarżący jego udział w sprawie uważa za potrzebny. Koszty te mają charakter jednorazowy i w większości związane są z konkretnymi etapami postępowania, a przez to rozłożone w czasie i niej odczuwalne dla domowego budżetu. Z punktu widzenia zasad przyznawania prawa pomocy decydujące znaczenie na rzeczywista możliwość poniesienia kosztów postępowania, co do czego w przypadku skarżącego stosunkowo znaczna nadwyżka dochodów nad wszystkimi wykazanymi wydatkami nie pozostawia żadnych wątpliwości. Podkreślenia wymaga przy tym, że w przypadku osób wspólnie gospodarujących, z których jedna ubiega się o prawo pomocy, pod uwagę brane są dochody i wydatki wszystkich domowników. Nie bez znaczenia jest również to, że punktem odniesienia do uznania możliwości wywiązania się z ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) nie są wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie. O ile nie budzi wątpliwości, że należą do nich wydatki związane z zakupem żywności, leczeniem, utrzymaniem domu (mieszkania), to zgodnie z ukształtowanym w tym zakresie orzecznictwem sądowym, co do zasady nie są już do nich zaliczane np. koszty utrzymania pojazdów mechanicznych. Jako stałe, comiesięczne obciążenie domowego budżetu nie kwalifikują się w takiej sytuacji także wydatki związane z zakupem odzieży, którym należy przypisać okazjonalny, wymuszony konkretnymi potrzebami charakter. W przypadku skarżącego powoduje to dalsze zwiększenie różnicy na korzyść dochodów, zaprzeczając, aby między jednorazowym poniesieniem kosztów postępowania a uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i rodziców istniał jakikolwiek związek (przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – tak m.in. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Prawo pomocy – szczególnie w zakresie całkowitym (a więc objętym wnioskiem) - ma charakter zupełnie wyjątkowy; predysponowane do jego przyznania są osoby charakteryzujące się ubóstwem (pozbawione całkowicie środków do życia), do których skarżący z całą pewnością nie należy. Skutkuje to przekonaniem o adekwatności jego możliwości finansowych względem związanych ze sprawą kosztów; obowiązek ich ponoszenia dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Ubocznie należy podkreślić, że Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu przed organami administracji. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje także skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z mocy art. 6 P.p.s.a. na Sądzie ciąży też powinność udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.