II SA/Rz 678/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przejęcia nieruchomości postanawia I. Przyznać w/w Stowarzyszeniu prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia dla Stowarzyszenia radcy prawnego. Stowarzyszenia [...] dopuszczone w charakterze uczestnika do udziału w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPPr zawnioskowało o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego radcy prawnego. Z informacji zawartych w tym wniosku oraz w złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych funduszy, majątku ani pracowników, bowiem jego działalność jest skupiona na społecznym działaniu. Działa od roku, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie zbiera składek członkowskich z uwagi na zubożenie i trudną sytuację jego członków. Nie posiada konta bankowego ani żadnej siedziby, a podany do korespondencji adres jest prywatnym miejscem zamieszkania jego Przewodniczącego. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie radcy prawnego lub adwokata objęte jest całkowitym prawem pomocy, którego przyznanie osobie prawnej może nastąpić po wykazaniu, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Ocena tej przesłanki w stosunku do Stowarzyszenia [...] przemawia za pozytywnym ustosunkowaniem się do jego wniosku, niemniej jednak wyłącznie w zakresie częściowym obejmującym koszty sądowe. Potwierdza to wykazany brak jakichkolwiek środków majątkowych, co z pewnością uniemożliwia Stowarzyszeniu opłacenie potencjalnych związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych. Analizując jednak ustawową przesłankę przyznawania prawa pomocy osobie prawnej należy zwrócić uwagę, iż stwierdzenie jej spełnienia nie obliguje sądu do bezwzględnego jego przyznania i pozostawione zostało do jego uznania, zwłaszcza jeżeli następstwem ewentualnej odmowy w tym zakresie nie jest istotne ograniczenie prawa strony do sądu. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie odnośnie ustanowienia dla Stowarzyszenia pełnomocnika w osobie radcy prawnego, którego udział w sprawie nie jest niezbędny, a sprawa nie jest skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym. Odmienne uznanie oznaczałoby nieuzasadnione przerzucanie na Skarb Państwa wszystkich związanych ze sprawą kosztów, niezależnie od celowości ich ponoszenia i to w sytuacji, gdy władze Stowarzyszenia chociażby świadomie zrezygnowały z pobierania od jego członków składek członkowskich (podkreślenia w związku z tym wymaga, że Stowarzyszenie w udzielonej odpowiedzi w ogóle nie ustosunkowało się do skierowanego do niego wezwania o wskazanie liczby jego członków i nie przedłożyło regulaminu Zarządu Stowarzyszenia określającego wysokość tych składek). Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2009 r. II OZ 22/09 fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy (...) nie jest usprawiedliwiony. Także wg postanowienia NSA z dnia 5 listopada 2008 r. II OZ 1157/08, celem wprowadzenia do porządku prawnego prawa pomocy jest zagwarantowanie pomocy finansowej państwa tym podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków, które należało przewidzieć rozpoczynając statutową działalność. Dodatkowego wskazania wymaga, że sąd bierze pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu przed organami administracji, zabezpieczeniem praw strony jest też art. 6 powołanej ustawy, zgodnie z którym sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co skutecznie zabezpieczy w sprawie ze skargi H. S. interes Stowarzyszenia. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 w/z z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.