II SA/Rz 680/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wyrokiem z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił wniesioną przez J. W. skargę. Skarżący w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że z dochodów swoich i żony nie jest w stanie bez uszczerbku w utrzymaniu wygospodarować środków na ich pokrycie. Utrzymują się z emerytur w wysokości 855 i 831 zł. brutto (737 i 717 zł. netto), z których miesięcznie na leki przeznaczają ok. 100 zł., na dojazdy do lekarza 150 zł., utrzymanie diety (zakup specjalnej żywności) 200 – 300 zł., na opłaty za energię elektryczną i gaz – po 80 zł. Jako posiadany majątek skarżący wykazał dom o pow. 140 m² wraz z 4,5-arową działką oraz 20-letni samochód osobowy. Ponieważ analiza tych danych w kontekście opłaconego wpisu od skargi (200 zł.) oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (100 zł.) nasuwała wątpliwości co do faktycznych możliwości płatniczych skarżącego, został wezwany do: a) wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jego i żony nie mogłyby być zaspokojone ze względu na konieczność poniesienia kosztów związanych z zamierzonym wniesieniem skargi kasacyjnej, skoro wymienione we wniosku PPF miesięczne wydatki wyczerpują ok. połowy wykazanych dochodów, b) wskazania źródeł opłacenia wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej z wyjaśnieniem, czy miało to wpływ na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, c) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem i eksploatacją samochodu (z wyjaśnieniem, czy obejmują one i w jakiej części wykazane wydatki na dojazdy do lekarza), d) wyjaśnienie, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, e) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych za okres od 15 września 2013 r. do dnia wykonania wezwania, ze wskazaniem ich salda końcowego (bez względu, czy w tym okresie były na nich dokonywane jakiekolwiek operacje finansowe). W udzielonej odpowiedzi skarżący powołał się na udzielone już informacje oraz przedłożone dokumenty o stanie majątkowym i dochodach. Wyjaśnił, że opłaty sądowe poniósł z renty i "przy stworzeniu sytuacji głodowej". Nie korzysta z pomocy społecznej, a z uzyskiwanych dochodów odkłada jeszcze z żoną na opał. Wydatki na samochód to zakup paliwa przy wyjątkowych wyjazdach do lekarza. Rachunek bankowy ma tylko na przekazanie mu renty, żona pobiera świadczenie przez pocztę. Jako załączniki przedłożył odcinki opłat za energię elektryczną (78 zł.), wodę i kanalizację (24 zł./3 miesiące), telefon (58 zł.) oraz fakturę z zakupu leków na kwotę 113 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym warunkującym ją czynnikiem jest stan majątkowy osoby wnioskującej i osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i związanych z kosztami koniecznego utrzymania wydatków. Wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ wymaganie to należy uznać za niespełnione chociażby z uwagi na fakt opłacenia związanych z udziałem w sprawie dotychczasowych kosztów sądowych w łącznej wysokości 300 zł., zasadność złożonego wniosku może być analizowana jedynie w odniesieniu do częściowego prawa pomocy, co warunkowe jest wykazaniem, że nie jest się w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Także ona mimo powoływania się przez skarżącego na brak możliwości wygospodarowania środków finansowych celem wniesienia skargi kasacyjnej, nie została spełniona. Mimo że uzyskiwane przez niego i żonę dochody należy uznać za stosunkowo niskie (razem ok. 1450 zł.), należy je oceniać w kontekście wykazanych wydatków oscylujących w granicach ok. 800 zł. miesięcznie, z uwzględnieniem kosztów zakupu opału (skarżący nie określił ich kwotowo, niemniej jednak bez wątpienia przy podanej powierzchni domu nie wyczerpuje w całości różnicy tych kwot). Wydatki te zaspokajają wszystkie niezbędne potrzeby życiowe jego i żony, przez co brak jest widocznego związku między zagrożeniem uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania a jednorazowym wymogiem pokrycia przez niego we własnym zakresie wydatków związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Zwrócenia uwagi wymaga, że skarżący mimo powoływania się na trudną sytuację finansową, wzywany do złożenia dodatkowego oświadczenia, nie udzielił jednoznacznych wyjaśnień, z jakimi negatywnymi skutkami dla niego i żony by się to wiązało. Należy w tej sytuacji uznać, że skoro wcześniej przy takich samych obciążeniach finansowych był w stanie poczynić oszczędności na opłacenie wpisu (200 zł.) i opłaty kancelaryjnej (100 zł.), tak i obecnie będzie w stanie opłacić wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. oraz ustanowić we własnym zakresie pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego) do jej sporządzenia. Niezależnie od powyższego, w przypadku wnioskodawcy zachodzi jeszcze jedna istotna okoliczność, która samoistnie przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku. W wezwaniu z 27 listopada 2013 r., obok żądania złożenia dodatkowego oświadczenia, znalazł się też wymóg przedłożenia za wskazany okres wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, z określeniem ich salda końcowego. Z wymogu tego się nie wywiązał, mimo nie budzącej żadnych wątpliwości treści wezwania do jego spełnienia bez względu na to, czy w tym okresie były na nich dokonywane jakiekolwiek operacje finansowe. Abstrahując od informacji o braku posiadania takiego rachunku przez żonę, w jego przypadku nie spełnia tego wymagania stwierdzenie, że rachunek służy mu tylko do przekazywania świadczenia. Nie umożliwia to chociażby zweryfikowania jego salda na koniec wymaganego okresu i odniesienia go do oświadczenia o braku możliwości wygospodarowania środków finansowych na kontynuowanie postępowania sądowego. Nawet przy założeniu, że skarżącego i żonę dotykają przejściowe trudności finansowe, nie zwalnia go to od obowiązku udzielenia wyczerpujących i rzetelnych informacji nt. sytuacji materialnej. Wynikające z tego wątpliwości, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą być w takich okolicznościach interpretowane na korzyść wnioskodawcy i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jego oczekiwaniami. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i sprzeczności z ustawowymi zasadami jego przyznawania. Potwierdza to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10, zgodnie z którym w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Także wg postanowienia tego Sądu z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, odmowa lub faktyczny brak udzielenia informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.