II SA/Rz 681/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dot. wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. S. B. wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 27 grudnia 2012 r. sygn. akt j.w. oddalającego jego skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...], pismem z dnia 27 lutego 2013 r. zatytułowanym jako zażalenie wniósł o zwolnienie od niej (wskazał w nim m.in., że ponosi konsekwencje finansowe "nie za swoje błędy" i opłacił już tytułem wpisu od skargi kwotę 200 zł.). Złożonym następnie w wyniku wezwania na urzędowym formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, względnie częściowe zwolnienie od nich. Powołując się w nim na w/w pismo z dnia 27 lutego 2013 r. wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, synem i 2 wnuczkami (w wieku 1 rok i 7 lat), utrzymując się z pobieranych przez siebie i żonę emerytur w wysokości 3048 i 1332 zł. Jako posiadany majątek wykazał dom o pow. 110 m² i nieruchomość rolną o pow. 0,07 ha. Wyjaśnił także, że jego wniosek "ma podłoże natury proceduralnej", a stan rodzinny, majątek i zasoby finansowe nie mają w tym przypadku istotnego znaczenia. Ponieważ powyższe dane uznano za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do: a) wyjaśnienia, na czym miałby polegać warunkujący przyznanie dochodzonego prawa pomocy uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie mogliby w związku z tym zaspokoić), b) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, wydatki związane z utrzymaniem domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację, telefony itp.) oraz inne cele istotnie wpływające na obciążenie domowego budżetu, c) wskazania wysokości netto dochodów swoich i żony, d) wskazanie źródeł opłacenia wpisu od skargi, e) wskazanie statusu zawodowego syna B. oraz w przypadku uzyskiwania przez niego dochodów – ich wysokości, f) wyjaśnienia na czyim bezpośrednim utrzymaniu pozostają zamieszkujące wraz z nim wnuczki, ze szczególnym uwzględnieniem osoby ich matki, tj. miejsca jej zamieszkania, statusu zawodowego, osiąganych dochodów (w przypadku jej pozostawania we wspólnym ze skarżącym gospodarstwie domowym) lub partycypowania w kosztach utrzymania dzieci, g) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, h) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych za okres od 1 stycznia 2013 r. do dnia wykonania wezwania. W udzielonej 25 marca 2013 r. odpowiedzi (data złożenia w siedzibie Sądu) skarżący wskazał na ponoszenie przez siebie niezawinionych kosztów postępowania sądowego, co jest dla niego dodatkowym i bezzasadnym obciążeniem budżetu. Podniósł, że nie decyduje o tym jego sytuacje ekonomiczna, ale problem administracyjny ("płaci" za błędy Urzędu Miejskiego [...]). Wykazane dodatkowe wyjaśnienia w wezwaniu nie będą wykonane, jako w większości zbyt drobiazgowe; ich wykonanie wiąże się z bilansem jego życia. W tej sytuacji podtrzymał swój wniosek o zwolnienie od opłat z uwzględnieniem aspektów sprawy. W odrębnym piśmie z tej samej daty, tj. 25 marca 2013 r. skarżący zawarł wniosek o ustanowienie dla niego radcy prawnego lub adwokata dla potrzeb sporządzenia skargi kasacyjnej, co wg poczynionych przez niego ustaleń wiąże się z kosztem 500 – 2000 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, niezależnie od zakresu dochodzonego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r. I FZ 502/11, zgodnie z którym wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponieważ z wniosku skarżącego w żaden sposób nie wynikało, z jakim negatywnym wpływem dla koniecznego utrzymania jego i rodziny wiązałoby się opłacenie przez niego związanych ze sprawą kosztów sądowych i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby przez to zaspokoić, skutkowało to skierowaniem do niego wezwania do udzielenia w w/w zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wskazanych dokumentów źródłowych, co w sposób nie budzący wątpliwości pozwoliłoby ocenić zasadność jego wniosku. Niewykonanie przez niego tego wezwania w zestawieniu z zawartym w odpowiedzi stwierdzeniem, że za przyznaniem mu prawa pomocy nie przemawia jego sytuacja ekonomiczna skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie spełnia on żadnego z ustawowych kryteriów warunkujących przyznanie prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Osoba wnioskująca ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia żądanych informacji, niemniej jednak w takiej sytuacji musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku, co potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W żadnej mierze o przyznaniu prawa pomocy nie decydują bowiem akcentowane przez skarżącego względy słuszności, wskazujące w jego ocenie na bezzasadne obciążanie go niezawinionymi przez niego kosztami postępowania. Odmowy wykonania tego wezwania nie usprawiedliwiają również zarzuty skarżącego co do jego nadmiernej szczegółowości i porównywanie żądanych informacji do "bilansu życia". Ich udzielenie nie wymaga podejmowania żadnych szczególnych czynności, opierając się zasadniczo na złożeniu bardziej szczegółowego niż w formularzu PPF oświadczenia wiedzy co do okoliczności dotyczących bieżącej sytuacji majątkowej oraz osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a więc mających bezpośredni wpływ na merytoryczne rozpoznanie wniosku (w tym kontekście także żądanie przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za wskazany okres nie stanowi nadmiernej uciążliwości, sprowadzając się w ostateczności do wizyty we właściwej placówce bankowej, o ile bank nie przesyła ich klientowi każdorazowo za ustalony okres – zazwyczaj miesiąc, lub klient ma do nich dostęp w każdej chwili np. przez internet). Odnosząc się do rozszerzenia przez skarżącego zakresu pierwotnie wnioskowanego do przyznania na formularzu PPF prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych) o żądanie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, za zbyteczne i stanowiące przejaw nadmiernego formalizmu uznano wzywanie skarżącego do złożenia tego wniosku na odrębnym formularzu PPF. Ponieważ tak w przypadku częściowego jak i całkowitego prawa pomocy o jego przyznaniu decyduje wyłącznie kryterium ekonomiczne (sytuacja materialno – bytowa wnioskodawcy), brak wykazania przez skarżącego przesłanki warunkującej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym ("węższym"), tj. zwolnienia od kosztów sądowych, skutkuje uznaniem, że tym bardziej nie została wykazana przez niego przesłanka do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym ("szerszym"), tj. zwolnienia od tych kosztów i ustanowienia zastępcy prawnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.