II SA/Rz 70/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. B., A. Z., M. B. i T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 listopada 2023 r. nr SKO.4171/73/2023 w przedmiocie zmiany stosunków wodnych - skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO" lub "organ II instancji") z 20 listopada 2023 r. nr SKO.4171/73/2023, wydana w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego na działce. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 16 marca 2023 r. [...] zwrócili się do Burmistrza Gminy i Miasta w [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o interwencję w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Podali, że na działki nr [...] nawożona była ziemia, co spowodowało podniesienie terenu skutkujące podtapianiem i zalewaniem działek nr [...]. Decyzją z 31 sierpnia 2023 r. nr SO.6331.1.2023, Burmistrz Gminy i Miasta [...] odmówił nakazania MO – właścicielce działki nr [...] oraz KO i MO – właścicielom działki nr [...], przywrócenia stanu poprzedniego na działkach nr [...] lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli [...] zarzucając wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, skutkujące błędnym przyjęciem, że w opisywanej sprawie nie doszło do zmiany stosunków wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W ocenie odwołujących, wadliwie oparto rozstrzygniecie na niespójnej, niepełnej i niejasnej opinii biegłego, przy jednoczesnym zignorowaniu wniosków dowodowych stron postępowania. Decyzją z 20 listopada 2023r. nr SKO.4171/73/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza. Organ odwoławczy podał, że stan faktyczny sprawy, ustalony w oparciu o prawidłowo zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy, nie wypełnia hipotezy art.234 ust.3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz.U. z 2023r. poz. 1478 z późn. zm.) – dalej: "u.p.w.", a zatem nie istniały podstawy do wydania decyzji, o której mowa w powołanym wyżej przepisie prawa. Z ekspertyzy hydrotechnicznej opracowanej przez biegłego posiadającego uprawnienia budowlane wynika, że właściciele działek nr [...] nie spowodowali zmiany stanu wody na gruncie. Wykonana makroniwelacja działek po ich nabyciu miała za zadanie usprawnić użytkowanie rolnicze nabytych gruntów, nie powodując zmiany warunków hydrologicznych związanych ze spływem powierzchniowym w kierunku działek nr [...]. Powyższa niwelacja nie spowodowała zmiany warunków spływów powierzchniowych i wielkości ukształtowanej zlewni. Biegły podał, że wielkość spływu na działki Państwa B jest uzależniona od wielu czynników, w tym głównie od intensywności opadu i sposobu użytkowania powierzchni zlewni. W ekspertyzie uwzględniono przypadek napływu wody w ilości 2,85 m3 podczas deszczu nawalnego, trwającego 15 minut. Przyjmując długość granicy, przez którą będzie przepływać woda, wynoszącą 80 m, wówczas średnio przez 1 mb granicy przepłynie 0,0356 m3 = 35 l wody. Z poddanej analizie sytuacji wynika, że wnoszący spór o spowodowanie szkody na gruncie działek nr [...] z powodu napływu wód obcych z kierunku północnego i wschodniego w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami sytuacji nie mają racji. Właściciele działek nr [...] nie spowodowali bowiem zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych. Dokonane przez nich prace nie wpłynęły na naturalny spływ wód powierzchniowych i opadowych. Ponadto biegły podczas wizji terenowej 15 czerwca 2023 r. nie stwierdził występowania szkód w uprawach, spowodowanych nadmiernym uwilgotnieniem gruntu. Kolegium podniosło, że powyższe ustalenia poparto stosownymi wyliczeniami matematycznymi oraz dokumentacją zdjęciową. W aktach sprawy znajduje się także protokół z przeprowadzonych 15 czerwca 2023 r. szczegółowych oględzin terenu. Przedstawione przez odwołujących się zarzuty uznać należało za chybione i niezasługujące na uwzględnienie. Nie znajdują one potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Tym samym nie mogły skutecznie podważyć stanowiska organu pierwszej instancji opartego na dowodach przeprowadzonych z urzędu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, [...] wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem Skarżących, zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem: 1. art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "k.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez wzięcie pod uwagę przez organy opinii biegłego, w sytuacji, gdy biegły we wnioskach końcowych wprost proponuje zawarcie ugody w celu uregulowania sporu wodnego, co sprawia, że opinie biegłego należy uznać za wewnętrznie sprzeczną i niespójną, jak też opartą na braku analizy rozmiaru nawiezionej ziemi i wykonania w tym zakresie stosownych obliczeń; 2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że postępowanie dowodowe zostało prawidłowo przeprowadzone pomimo, że opinia biegłego jest niespójna, nieobiektywna, niepełna, niejasna i nie można na jej podstawie czynić ustaleń w sprawie, oraz nieuzasadnione nieuwzględnienie dowodów m.in. w postaci zdjęć przedłożonych przez odwołujących; 3. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., przez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i uznanie, że ziemia nawożona przez właścicieli działek sąsiednich spowodowała zmianę kierunku odpływu wód opadowych na działki skarżących, co nie miało miejsce we wcześniejszych latach; 4. art. 234 ust. 3 u.p.w. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie uzasadnia konieczność jego zastosowania; 5. art. 7 w zw. z art. 8 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wszechstronnego rozpoznania sprawy oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy, w tym błędne ustalenie, że właściciele działek nr [...] nawieźli ziemie w celu wyrównania zagłębień, podczas gdy dokumentacja fotograficzna przedłożona przez odwołujących przeczy temu; 6. art. 77 § 1 w zw. art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie oraz jego dowolną ocenę polegającą na przyjęciu, że odwołujący byli uprzednio dzierżawcami działek [...], w sytuacji kiedy odwołujący od ponad 30 lat dzierżawili od parafii tylko cześć działek nr [...], a dzierżawcami działek objętych sporem wodnym od wielu lat byli Państwo O i Państwo T, co nie zostało wyjaśnione w sprawie; 7. art. 84 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, właściwego w sprawach z zakresu hydrologii i stosunków wodnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W piśmie procesowym z 9 lutego 2024 r. Skarżący nadesłali dokumentację fotograficzną, potwierdzającą w ich ocenie fakt zalewania nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 259 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Badając legalność zaskarżonej decyzji według wskazanego kryterium, Sąd stwierdził, że została wydana zgodnie z prawem. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i § 2 p.p.s.a.), co doprowadziło do oddalenia skargi. Zgodnie z art. 234 ust. 1 u.p.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1); odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Z przedstawionej regulacji wynika, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 ust. 3 organ ma obowiązek ustalenia: czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą istnieje związek przyczynowo skutkowy. W konsekwencji, nie każda zmiana stosunków wodnych będzie powodowała zastosowanie art. 234 u.p.w., a jedynie taka, która negatywnie, szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Celem postępowania prowadzonego trybie art. 234 ust. 3 u.p.w. jest eliminacja szkodliwego oddziaływania na grunty, do którego doszło na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, a nie kompleksowe uregulowanie stosunków wodnych na konkretnym terenie. Niewątpliwie, ustalenie opisanego związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy specjalistycznej z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a także ewentualnie - przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń, co wykracza z reguły poza wiedzę pracowników organu, dlatego też w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych na gruncie najczęściej niezbędne jest dopuszczenie opinii biegłego, co też uczyniono w rozpoznawanej sprawie. Niewątpliwie, ustalenie opisanego związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy specjalistycznej z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a także ewentualnie - przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń, co wykracza z reguły poza wiedzę pracowników organu, dlatego też w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych na gruncie najczęściej niezbędne jest dopuszczenie opinii biegłego, co też uczyniono w rozpoznawanej sprawie. Opinię hydrologiczną datowaną na czerwiec 2023r. sporządził mgr inż. R. R., projektant w budownictwie wodnomelioracyjnym, instalacyjnym bez ograniczeń. Do opinii dołączono decyzję Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w [...] z [...] lipca 1979r. stwierdzającą przygotowanie zawodowe [...] – mgr inż. melioracji wodnych do wykonywania samodzielnej funkcji projektanta w specjalności wodno – melioracyjnej oraz decyzję [...] Izby Inżynierów Budowlanych w [...] z [...] grudnia 2008r. stwierdzającą uprawnienie do projektowania i kierowania robotami budowlanymi bez ograniczeń w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych. Brak więc podstaw do odmawiania ww. odpowiednich kompetencji do pełnienia funkcji biegłego w sprawie o naruszenie stosunków wodnych na gruncie. Sąd stwierdził, że sporządzona opinia hydrologiczna oraz ocena tej opinii zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest prawidłowa. Biegły zastosował podejście wieloaspektowa, czyli przedstawienia stanu wód w szerokim ujęciu zlewni wód istniejącym w tym obszarze łącznie z pagórkowatym i gliniastym ukształtowaniem terenu, które determinuje spływ i stagnowanie wody. Na gruntach objętych sporem istnieje spad powierzchni w dwóch kierunkach. Spływy wód na działkach nr [...] zostały ustalone ponad 5 lat temu i nie mogły być przedmiotem postępowania. W opinii biegły jednoznacznie stwierdził, że KO, MO i MO – właściciele działek nr [...] nie spowodowali zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych. W czasie przeprowadzonej wizji biegły nie stwierdził istnienia szkody spowodowanej napływającą wodą opadową. Biegły ustalił, że system melioracji wykonany na tym terenie w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku funkcjonuje prawidłowo. Zaproponowane przez biegłego w opinii drobne korekty przy ogrodzeniu działki skarżących nie niweczą ocen dotyczących spływu wód opadowych i roztopowych oraz braku szkodliwego oddziaływania, gdyż dotyczą obszaru położonego w granicy z chodnikiem od drogi publicznej. Poza tym, nic nie stało na przeszkodzie, aby skarżący przedłożyli prywatną opinię hydrologiczną sporządzoną przez osobę mającą wiadomości specjalne, skoro zakwestionowano wiedzę i rzetelność biegłego występującego w sprawie. Takie działania przez skarżących nie były podjęte. Prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, że wszystkie gwarancje procesowe strony wynikające z art. 10 § 1 k.p.a. zostały zachowane i z tego względu zarzut skargi o naruszeniu art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. Sąd uznał za niezasadne. Postępowanie dowodowe organy orzekające w sprawie przeprowadziły prawidłowo, dając możliwość wypowiedzenia się stronom, co do przeprowadzonych dowodów, z czego skarżąca aktywie korzystała. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność został udowodniona. Realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Brak szkody determinuje rozstrzygnięcie całej sprawy, ponieważ w takiej sytuacji nie istnieją przesłanki do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w. (por. wyrok NSA z 3.02.2015r., II OSK 1621/13). Organy adekwatnie do potrzeb sprawy ustaliły stan faktyczny i nie pozostawiły żadnych niewyjaśnionych istotnych dla sprawy okoliczności, co przełożyło się na prawidłowe zastosowanie art. 234 u.p.w. W tym stanie rzeczy, podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę i dlatego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.