II SA/Rz 700/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. E. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zameldowania na pobyt czasowy postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na przeznaczonym do tego formularzu PPF skarżąca L. E. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia wynika, iż wnioskodawczyni jest osobą samotną, liczy 67 lat i utrzymuje się z emerytury w wysokości 628 zł. netto miesięcznie (726 zł. brutto). Oprócz wydatków związanych ze zwykłą egzystencją (m.in. zakup żywności, opłaty), jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym ma trudności z poruszaniem się (chodzi przy pomocy kuli łokciowej - stan po wymianie endoprotezy), ponadto jej ogólnie zły stan zdrowia (szczegółowo opisany we wniosku) wymaga konieczności leczenia, tj. zakupu leków, konsultacji lekarskich, rehabilitacji. Posiadany przez nią majątek obejmuje dolną kondygnację zajmowanego budynku mieszkalnego (pow. 42 m²), związane z przedmiotem skargi mieszkanie (pow. 20,5 m²), ½ część budynku mieszkalno – gospodarczego (34,5 m²) oraz nieruchomość rolną (pow. 20 a 14 m²). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza przesłanek decydujących o przyznaniu prawa pomocy dokonana na podstawie całokształtu warunków materialno – bytowych skarżącej wskazuje na częściową zasadność złożonego przez nią wniosku, względem czego adekwatne będzie przyznanie jej zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych (zamieszczony w skardze pierwotny wniosek dotyczył przyznania skarżącej tylko zwolnienia od wpisu od skargi). Nie budzi bowiem wątpliwości, że stosunkowo niskie dochody w kwocie 628 zł. miesięcznie nie pozwolą jej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania podołać w pełnym zakresie ustawowemu obowiązkowi poniesienia całości kosztów postępowania związanych z jej udziałem sprawie (art. 199 p.p.s.a.); odnosząc wysokość tych dochodów do średnich kosztów utrzymania, mając na uwadze panujące realia życiowe, na przeszkodzie do takiego uznania nie stoi brak dokładnego kwotowego oznaczenia wydatków skarżącej związanych z zakupem żywności, leczeniem, ponoszonymi opłatami, itp. Jednocześnie brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku L. E. w części odnoszącej się do ustanowienia adwokata. Wynika to z istoty prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej, spod której generalnie wyłączone są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody. Dotyczy to w szczególności całkowitego prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zastępcy prawnego), mającego zastosowanie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku, pozbawione całkowicie środków do życia); skarżąca wobec posiadania stałych dochodów, w pełni zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, przy braku innych osób na utrzymaniu kryterium tego nie spełnia. Sytuacja taka nie może być wykorzystywana przez nią do zabezpieczenia lub poprawy swojego położenia, przy czym pod uwagę oprócz możliwości wygospodarowania przez osobę wnioskującą środków finansowych na pokrycie przynajmniej części kosztów postępowania są brane niewykorzystane przez nią możliwości zarobkowe. W przypadku skarżącej z oczywistych względów nie dotyczy to np. podjęcia przez nią dodatkowej pracy zarobkowej czy wyprzedaży posiadanego przez nią majątku, niemniej jednak należy przyjąć możliwość pozyskania przez nią dodatkowych środków poprzez wynajęcie/wydzierżawienie części posiadanych nieruchomości osobom trzecim. Świadome pozbawianie się źródła dochodów nie może uzasadniać żądania przyznania prawa pomocy, zwłaszcza że sprawa objęta sygn. akt II SA/Rz 700/08 jest kolejną skargą wnoszoną przez L. E. do WSA w Rzeszowie, w związku z czym powinna się liczyć z obowiązkiem poniesienia przynajmniej części związanych z nią kosztów; w sprawach SA/Rz 1381/03, II SA/Rz 145/06 i II SA/Rz 212/06 zwalniając skarżącą na podstawie analogicznych danych od kosztów sądowych w całości lub w części, odmawiano jej już ustanowienia adwokata. Obecnie dotyczy to również ustanowienia adwokata, a więc wydatków którym nie można przypisać cechy bezwzględnie koniecznych i to w sytuacji, gdy przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia, co skutkuje minimalizacją ponoszonych przez stronę kosztów). Biorąc dodatkowo pod uwagę, że skarżąca wniosku o ustanowienie adwokata w żaden sposób nie uzasadniła, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny, powinna sama wygospodarować potrzebne fundusze (będąc zwolniona od kosztów sądowych, będzie mogła przeznaczyć na to zaoszczędzone w ten sposób środki). Z tego względu uznano, iż zwolnienie od kosztów sądowych będzie najbardziej korespondowało z sytuacją finansową skarżącej i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jej interesy w sprawie objętej skargą, w tym przede wszystkim umożliwi jej merytoryczne rozpatrzenie przez Sąd (bierze on pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji). W tym stanie rzeczy przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stanowiłoby jego nadużycie, prowadząc do nieuzasadnionego przeniesienia całości kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa. Skoro zatem wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania jej całkowitego prawa pomocy, na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.