II SA/Rz 703/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za działkę przejętą pod przebudową drogi postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W. B. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg udzielonych informacji, mimo wieku (80 lat) i problemów zdrowotnych jest osobą samodzielną i pozostaje na własnym utrzymaniu. Zamieszkuje wraz z córką, zajmując 1 pokój z dostępem do kuchni. Oprócz nieruchomości rolnej o pow. 1,95 ha nie posiada żadnego innego majątku. Uzyskuje dochody z pobieranej emerytury oraz z tytułu pracy zarobkowej na ½ etatu w wysokości odpowiednio 1871 i 1026 zł. (od 1 sierpnia 2013 r. z uwagi na pogarszający się stan zdrowia ma zamiar zrezygnować z pracy). Część środków przeznacza na leczenie, wspomaga też finansowo niepracującą córkę z 3 dzieci u której zamieszkuje (ok. 1 tys. zł./m-c) oraz drugą córkę z 2 dzieci (ok. 500 – 1000 zł./m-c). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wniosek W. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata dotyczy przyznania tego prawa w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 i 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Analiza udzielonych przez skarżącego informacji nie wykazuje spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy tak w zakresie objętym wnioskiem (a więc całkowitym), jak i częściowym, tj. zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W. B. ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i stosunkowo wysokie dochody (łącznie 2897 zł.), które nawet bez kwotowego wskazywania ponoszonych wydatków należy uznać za w pełni adekwatne względem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jednej osoby, takich jak wyżywienie, leczenie, partycypacja w kosztach utrzymania mieszkania (tylko takim w jego przypadku, a nie wszystkim normalnie ponoszonym, można przyznać pierwszeństwo względem kosztów sądowych). Oceny tej nie zmienia ewentualna rezygnacja z dodatkowego zarobkowania. Jak wynika z treści wniosku, głównym argumentem mającym przemawiać za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy jest świadczona przez niego córkom - posiadającym własne rodziny - pomoc finansowa, przez co nie posiada żadnych oszczędności i nie może wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania. Taka argumentacja o ile znajduje uzasadnienie i zrozumienie w czysto ludzkich relacjach łączących blisko spokrewnione ze sobą osoby (w niniejszym przypadku ojca z dziećmi i wnukami) a znajdujące wyraz w chęci wzajemnej pomocy i wsparcia, to z punktu widzenia ustawowego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 200 P.p.s.a) i opisanych przesłanek przyznawania prawa pomocy, nie może być uwzględniona. Przyznanie tego prawa pozostaje bowiem w ścisłym związku z możliwością poniesienia kosztów postępowania, ale odnoszoną wyłącznie do osoby wnioskującej i tych, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca żadnych takich osób nie wykazał, do wspólnie gospodarujących nie zaliczył nawet tych, z którymi mieszka (wymagałoby to szczegółowego wykazania posiadanego przez nie majątku, dochodów i ponoszonych wydatków, czego nie uczynił). W tej sytuacji brak jest podstaw, aby jego dochody kwalifikować jako źródło zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych innych jeszcze osób, względem których nie ciąży już na nim prawny obowiązek dostarczania środków utrzymania (osoby te jeżeli znajdują się w niedostatku, mogą korzystać np. ze wsparcia powołanych do tego instytucji, w tym ośrodków pomocy społecznej). Prawidłowość tego stanowisk znajduje odzwierciedlenie w postanowieniu NSA z dnia 3 listopada 2011 r. II OZ 1054/11, zgodnie z którym "nie bierze się pod uwagę wydatków związanych z pomocą świadczoną innej osobie np. matce, jeśli nie zostanie wykazane, że prowadzi się z nią wspólne gospodarstwo domowe (...)". W opisanej sytuacji należy więc stwierdzić pełną zdolność wnioskodawcy do opłacenia kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny /Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji/. Prawo pomocy - określane też jako prawo ubogich - nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, którego to warunku skarżący bez wątpienia nie spełnia; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, obowiązek ponoszenia kosztów postępowania generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Przyjmując tok myślenia zaprezentowany przez skarżącego, zawsze możnaby wytypować jakieś wydatki, które dla osoby wnioskującej będą miały priorytetowe znaczenie względem kosztów postępowania. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na regulację art. 200 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.