II SA/Rz 709/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ WSA Ewa Partyka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 października 2011 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...]. Decyzją z dnia [..] kwietnia 2011 r., nr [..]/2011, po rozpatrzeniu wniosku R.D. z dnia [..] kwietnia 2011 r., Burmistrz [..] odmówił R.D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem M.D. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 1 ust. 2 i 3, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11 i 21, art. 17, art. 20 ust. 2, art. 23, art. 24, art. 26 ust. 1 – 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, poz. 991, ze zm.), ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. nr 219, poz. 1706), §7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881, ze zm.), ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071, z późn.zm.) oraz upoważnienie do wydawania decyzji i imieniu Burmistrza [..]. Organ ustalił, że wnioskodawczyni jest rolnikiem i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem. Praca w gospodarstwie rolnym nie koliduje jednak ze sprawowaną opieką. W ocenie organu przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakładają obowiązek alimentacyjny na krewnych w linii prostej i rodzeństwo, nie wymieniając współmałżonka, który przez to nie jest osobą uprawnioną w myśl art. 17 ust. 1 pkt. 2) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co również stanowi negatywną przesłankę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania R.D. decyzją z dnia [..] kwietnia 2011 r., nr [...]/2011, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisy art. 138 §1 pkt 1) k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uzasadnienia decyzji wynika, że Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie, w jakim nie uznało odwołującej się jako osoby obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym. Wynika on bowiem z art. 27 i art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sprawie zachodzi jednak inna negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie żądanego świadczenia, ponieważ R.D. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników począwszy od dnia [..] grudnia 1992 r. Oznacza to w ocenie organu, że nie pracowała ona w tym okresie poza gospodarstwem rolnym i jako rolnik nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Nie ziściła się zatem przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się R.D. W skardze żąda uchylenia skarżonej decyzji. Zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazuje, że definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarto w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wynika z niej w ocenie skarżącej, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników, a nawet praca w gospodarstwie rolnym nie jest traktowana przez ustawodawcę jako zatrudnienie. Jednak wśród negatywnych przesłanek zawartych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymieniono podlegania temu ubezpieczeniu. Ponownie wskazała, że jej mąż jest osobą niepełnosprawną zaliczoną do I grupy inwalidzkiej, sprawuje nad nim opiekę, która nie koliduje z wykonywaniem pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie skarżącej z ustawy wynikają trzy zasadnicze przesłanki warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a są to niepełnosprawność i sprawowanie opieki nad taką osobą będącą członkiem rodziny, niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz niskie dochody rodziny. Przesłanki te skarżąca spełnia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie przedstawiając argumentację jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują się prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Skarga R.D. zasługuje na uwzględnienie z innych przyczyn niż podniesione w skardze, które Sąd uwzględnił z urzędu. Stan faktyczny sprawy ustalony został w sposób naruszający przepisy postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było przyjęcie przez SKO w [..], że skarżąca jest rolnikiem. Ten fakt w ocenie organu potwierdza zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. W ocenie Sądu wniosek taki jest zbyt daleko idący, gdyż obowiązujący porządek prawny nie zawiera normy, że każda osoba opłacająca składkę ubezpieczenia emerytalno-rentowego do KRUS i posiadająca gospodarstwo nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu w tym zakresie możliwe są dwa rozwiązania. Jedno ma miejsce, gdy taka osoba spełnia warunki określone w przepisach ustawy i promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W tych przypadkach taka osoba nie jest rolnikiem wykonującą działalność rolniczą. Inaczej musi być traktowana sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rolnikiem posiadającym gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 2ha, a więc przekraczające wielkość wskazaną w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie objętej skargą. W takich przypadkach rolnik, co do zasady może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jednak jego przyznanie będzie uzależnione od spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponieważ rolnik, na gruncie tej ustawy, nie został zakwalifikowany jako podmiot pozostający w zatrudnieniu lub wykonujący inną pracę zawodową, to ta przesłanka w przypadku rolnika nie może być brana pod uwagę. Natomiast musi on spełnić pozostałe warunki wynikające z ustawy, przede wszystkim ma sprawować opiekę nad osobą, która legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Jeżeli taką opiekę rolnik sprawuje to w ocenie Sądu jest podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie Sąd prezentuje jako konsekwencję wykładni przepisów ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 i 3 u.ś.r. świadczenia rodzinne przysługują m.in. obywatelom polskim jeżeli zamieszkują na terytorium RP przez okres zasiłkowy. Z treści art. 2 tej ustawy wynika, że świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze, do których należy m.in. świadczenie pielęgnacyjne. Z samej nazwy tego świadczenia wynika, że jest związane nierozłącznie z opieką, zatem ten aspekt sprawy musi mieć przesądzające znaczenie przy wykładni przepisów szczegółowych, w tym art. 17 ust. 1 u.ś.r. W kontekście poczynionych uwag trudno byłoby uznać, że skarżąca nie jest obywatelem RP, a taki wniosek jest skutkiem orzeczenia SKO w [...]. Dodatkowo Sąd zauważa, że stanowisko zaprezentowane w skarżonej decyzji pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości podmiotów wobec prawa. Nie do przyjęcia jest sytuacja, gdy podmiot prowadzący nierolniczą działalność gospodarczą może zrezygnować z jej prowadzenia i uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z powodu sprawowania opieki nad osobą bliską, a takiej możliwości byłby pozbawiony rolnik, który sprawuje opiekę nad taką osobą, bo jak przyjmuje SKO w [...] przecież nie może zrezygnować z prowadzenia działalności rolniczej, skoro jego działalność nie jest zatrudnieniem ani inną pracą zarobkową. W ocenie Sądu dokonywanie takiego rozróżnienia nie tylko nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, ale jest aksjologicznie nieuzasadnione. Co najwyżej może wynikać z nadmiernego formalizmu leżącego u podstaw przyjętej przez organ wykładni. Reasumując, Sąd stwierdza, że przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, z 2006 r., poz. 992 ze zm.) wymaga ustalenia, że rolnik sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przyjmując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdzić należy, że ustalenia odnoszące się do wielkości gospodarstwa jest istotną okolicznością w sprawie warunkującą jej rozstrzygnięcie, a także poprawne stosowanie przepisów prawa materialnego. Ponieważ w postępowaniu administracyjnym tej okoliczności nie wyjaśniono, to przyjąć należy, że skarżona decyzja narusza przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów Sąd mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak na wstępie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy powinny wyjaśnić jakiej wielkości gospodarstwo posiada skarżąca i stosownie do tej okoliczności zastosować przepisy art. 7 u.ś.r. mając na uwadze kierunek wykładni wskazany w uzasadnieniu.