II SA/Rz 721/10

Dnia 17 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Piórkowska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji drogi oraz zatwierdzenia podziału działek - postanawia - I. Odmówić zmiany pkt II postanowienia z dnia 14 września 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 721/10 odmawiającego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w części przekraczającej 3/5 wpisu od skargi, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego lub adwokata. Postanowieniem z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 721/10, wydanym przez referendarza sądowego, zwolniono skarżącą Z. G. od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 3/5 części (pkt I), w pozostałym zakresie odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych (pkt II postanowienia). Następnie wyrokiem z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 721/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Z. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2010 r., Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w sprawie o ustalenie lokalizacji drogi w związki z inwestycją pn.: "budowa drogi publicznej – ulicy S. w L." oraz o zatwierdzeniu podziału działek. W dniu 1 grudnia 2010 r. Z. G. złożyła w tut. Sądzie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej, który to uzasadniła trudnymi warunkami materialnymi. Powyższy wniosek tut. Sąd, potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 14 września 2010 r. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 721/10 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił zmiany pkt II postanowienia z dnia 14 września 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 721/10 odmawiającego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w części przekraczającej 3/5 wpisu od skargi (pkt I) oraz odmówił ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego lub adwokata (pkt II postanowienia). Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 10 stycznia 2011r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu. W ustawowym terminie do wniesienia środka zaskarżenia tj. w dniu 15 stycznia 2011 r. (data nadania pisma na poczcie) Z. G. wniosła sprzeciw domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Jako okoliczności mające uzasadniać wniosek wskazała, że obecnie znajduje się w trudnych warunkach materialnych. Za symboliczną opłatę wydzierżawia grunt, "po to by potwierdzić, że jest jego właścicielem i że grunt nie leży odłogiem". Podała, że [...] października 2010 r. jej mąż miał operację i nie jest zdolny do pracy w gospodarstwie. Zakwestionowała jakoby jej gospodarstwo przynosiło jakiekolwiek dochody. Pozawala bowiem ono tylko w niewielkim stopniu zaopatrzyć rodzinę w podstawowe artykuły żywnościowe. W prowadzeniu gospodarstwa w niewielkim zakresie pomaga jej syn i córka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie wniosek Z. G. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata – art. 245 § 2 P.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. taki wniosek może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Takimi kosztami są koszty sądowe, czyli opłaty i wydatki sądowe oraz koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika (tj. radcy prawnego, adwokata, rzecznika patentowego, doradcy podatkowego). Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy. Stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, które to są relewantne dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie prawa pomocy w całości (por. postanowienie NSA z dnia 17.03.2009 r., sygn. akt II GZ 51/09). Z powyższego wynika, iż wniosek Z. G. o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę wcześniej wydanego orzeczenia w tym przedmiocie tj. postanowienia z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 721/10, którym zwolniono skarżącą Z. G. od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 3/5 części (pkt I), a w pozostałym zakresie odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych (pkt II postanowienia). Na podstawie uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i pozostającą na ich utrzymaniu córką. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 100 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 9,90 ha. Źródłem ich utrzymania jest pobierana przez skarżącą kwartalna renta w wysokości 950 zł. oraz emerytura jej męża w kwocie 1160 zł. Środki te służą do zaspokajania ich potrzeb życiowych, opłacania studiów córki i pomocy osób trzecich przy prowadzeniu gospodarstwa oraz zakup lekarstw (ok. 400 zł. /m-c), gdyż wraz z mężem pozostaje w stałym leczeniu (mąż "jest po wylewie i paraliżu, posiada I grupę niepełnosprawności, w październiku "miał" operację). Wnioskodawczynie wskazała, że gospodarstwo rolne "nie przynosi większego zysku". Część gruntów z uwagi na stan zdrowia jej i męża, oddana jest w dzierżawę za symboliczną kwotę 50 zł za 1 ha. Przy prowadzeniu gospodarstwa, w miarę możliwości, pomaga jej córka i mieszkający niedaleko syn. Jak wyżej wskazano, aby Sąd mógł zmienić swoje poprzednie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, strona winna wykazać, że jej sytuacja majątkowa, w stosunku do tej, jaka stanowiła podstawę postanowienia z 14 września 2010 r. uległa pogorszeniu. Zatem powinna ona konkretnie wskazać, jakie wysokości dochody uzyskuje jej rodzina, jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (opłaty za media, wyżywienie, odzież) itd. Mając powyższe na uwadze tut. Sąd stwierdza, iż wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o zmianie na gorsze jej sytuacji majątkowej w stosunku do okresu, kiedy wydano poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Analiza sytuacji rodzinnej, majątkowej oraz dochodów Z. G. pozwala uznać, że przyznane jej ww. postanowieniem z 14 września 2010 r. prawo pomocy w zakresie jawi się jako adekwatne i wystarczające, a zatem częściowo uwzględniające żądanie strony. Porównanie informacji zawartych w aktualnym wniosku z informacjami zawartymi we wcześniejszym wniosku i oświadczeniach wskazuje, że opierają się one na analogicznych okolicznościach dotyczących sytuacji rodzinnej, majątku i dochodów skarżącej oraz członków jej rodziny. Jedyna różnica to taka, że Z. G. wskazała na wydzierżawienie części gruntów rolnych za kwotę 50 zł za 1 ha. oraz korzystanie przy prowadzeniu gospodarstwa z pomocy córki i syna. Jak wskazała sama wnioskodawczyni łączny dochód jej i jej męża to kwota 1480zł/mc, choć nie jest to kwota wygórowana to jednak w ocenie Sądu skarżąca będzie mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż wnioskodawczyni pobiera także pożytki z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Choć jak wskazuje sama skarżąca gospodarstwo to jest niedochodowe, to jednak zgodnie z jej oświadczeniem pobiera one z niego pewne pożytki, a te wpływają na obniżenie wydatków przeznaczanych na bieżące potrzeby. Posiadanie majątku nieruchomego tj. domu o pow. 100 m² oraz nieruchomości rolną o pow. 9,90 ha. oraz dochód uzyskiwany z wydzierżawienia części gospodarstwa rolnego zdaniem Sądu wyklucza możliwości stwierdzenia, że Z. G. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że podstawowe potrzeby wnioskodawczyni takie jak: potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania, są (jak sama wykazała), na bieżąco zaspokajane. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W ocenie Sądu Z. G. nie jest osobą ubogą oraz nieporadną i jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Niewątpliwie mimo trudności finansowych skarżąca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów (świadczenie emerytalno – rentowe, środki pochodzące z wydzierżawienia części gospodarstwa). Wnioskodawczyni nie wykazała także, że jej sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Z akt sprawy wynika, że Z. G. opłaciła w dniu 23 września 2010 r. wpis od skargi w części nieobjętej przyznanym zwolnieniem, tj. 200 zł. (k. 40), a następnie 10 listopada 2010 r. - 100 zł. tytułem opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (k. 86). Ponadto w aktach sprawy zalega udzielone przez wnioskodawczynię pełnomocnictwo z dnia 13 stycznia 2011 r. dla adwokata W. S. do reprezentowania skarżącej w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Rzeszowie, sygn. II SA/Rz 721/10. Wobec powyższego uznać wypada, że skarżąca wygospodarowała potrzebne środki na ustanowienie z wyboru fachowego pełnomocnika. Instytucja przewidziana w art. 165 P.p.s.a. umożliwia zmianę wcześniej wydanego postanowienia, w sytuacji gdy okoliczności sprawy uległy zmianie. Z uwagi na brak przesłanek do zmiany wcześniejszego postanowienia w zakresie zwolnienia Z. G. od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, tut. Sąd działając na podstawie art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w zw. z art. 165 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.